آگاه
کد خبر: ۳۳۲۴۲

نگاهي به منشأ و کارکردهاي رويابيني

چرا رويا مي بينيم؟

کاهش تنش با خواب ديدن



ارنست هارتمن:

«چرا رويا مي بينيم؟» يا «فايده رويابيني چيست؟» اينها پرسش هايي آسان اند، اما پاسخ به آنها دشوار است. صادقانه ترين پاسخ آن است که هنوز کارکرد يا کارکردهاي رويابيني را نمي دانيم. اين عدم آگاهي نبايد چندان هم شگفت انگيز باشد، چون برخلاف بسياري از نظريه ها هنوز هم به طور کامل فايده خواب را نمي دانيم، علاوه بر آنکه از کارکردهاي خواب REM (خواب با حرکات سريع چشم که بيشترين روياپردازي در اين مرحله رخ مي دهد) اطلاعي نداريم. بررسي علمي اين دو حالت زيست شناختي آسان تر از پديده نسبتاً مبهم رويابيني است.

موضع برخي دانشمندان آن است که شايد رويابيني اصلاً کارکردي نداشته باشد. آنها گمان مي کنند خواب و در خلال آن خواب REM، تنها کارکردهايي زيست شناختي دارند. (اگرچه به طور کامل ثابت نشده است) و اينکه رويابيني تنها پديده يي است همه گير و فعاليتي ذهني که در خلال خواب REM رخ مي دهد. به باور من اين مفيدترين روش براي بررسي رويابيني نيست. آيا قانع کننده است که بپذيريم «تفکر» کارکردي ندارد و تنها نوعي فعاليت ذهني است که در حالت بيداري مغز رخ مي دهد و تنها يک پديده همه گير است؟

بنابراين سعي مي کنم ديدگاه رايجي را درباره رويابيني و کارکردهاي احتمالي اش تشريح کنم که توسط من و بسياري از همکاران عرضه شده و آن را «نظريه معاصر رويابيني» مي ناميم. ايده اصلي از اين قرار است؛ الگوهاي رفتاري جابه جا مي شوند و پيوسته روابطي در مغزهاي ما ساخته و واسازي مي شوند که مبناي جسماني اذهان ما را شکل مي دهند. در ايجاد روابطي که در نهايت آنها را با عنوان کارکرد ذهني تجربه مي کنيم، پيوستگي کاملي وجود دارد. در يک انتهاي زنجيره، فعاليت متمرکز بيداري قرار گرفته مثل وقتي که يک کار ورزشي مي کنيم. در اينجا کارکرد ذهني تمرکزيافته، زنجيروار و محدود است. زماني که ما از بيداري با حواس جمع به بيداري آزادانه تري وارد مي شويم (خيال پردازي و سرانجام رويابيني) فعاليت مغزي تمرکز کمتري مي يابد و آزادتر، کلي تر و خيالي تر مي شود. رويابيني انتهاي اين زنجيره است، حالتي که در آن پيوندها را آزادتر مي گذاريم.

برخي ايجاد آزادانه روابط را يک فرآيند تصادفي مي دانند که در آن روياها از اساس بي معنا هستند. بنابر نظريه معاصر رويابيني، اين فرآيند تصادفي نيست و در عوض با احساسات رويابين هدايت مي شود. وقتي يک احساس روشن و صريح وجود دارد روياها معمولاً بسيار ساده اند. بنابراين کساني که آسيبي را از سر گذرانده اند، مثل فرار از ساختماني در حريق يا حمله يا تعرض، اغلب رويايي شبيه به آن دارند. «توي ساحل بودم و با يک موج به دريا کشيده شدم.» اين مورد يک نمونه است. مشخص است که روياي رويابين ربط چنداني به رخداد واقعي آسيب زايش ندارد، اما در عوض احساسش را تصوير مي کند؛ «من ترسيده ام، من سراسيمه ام.» زماني که حالت احساسي مبهم تر است يا وقتي که چندين احساس يا نگراني در يک زمان وجود دارد، رويا پيچيده تر مي شود. آمارهايي که داريم نشان مي دهند چنين روياهاي پرتنشي پس از آسيب، رايج تر و شديدتر مي شوند. در واقع به نظر مي رسد شدت تصوير اصلي رويا، معيار سنجشي براي احساس تحريک شده رويابين است.

بنابراين نظريه رويابيني، در کل رويا را ايجاد روابطي آشکار مي داند که با احساسات هدايت مي شود. اما آيا اين فقط چيزي است که در مغز ما روي مي دهد يا اينکه هدفي هم دارد؟ اثبات کارکرد هميشه دشوار بوده است، اما نظريه رويابيني کارکردي را پيشنهاد مي کند که بر مبناي بررسي تعداد زيادي از افراد، پس از رويدادي آسيب زا يا پرتنش قرار گرفته است. کسي که تازه از آتش نجات يافته ممکن است براي مدتي روياي آتشي حقيقي را ببيند و بعد هم رويايي درباره اينکه با موج به دريا کشيده مي شود. روياها در هفته هاي بعد هم به تدريج تصوير موج و آتش را با ديگر تجربه هاي آسيب زا و دشواري که فرد در گذشته داشته، ربط مي دهند و پس از آن روياها به تدريج به حالت طبيعي خود بازمي گردند. به نظر مي رسد رويا به نحوي مصالح جديد ذهني اش را «به هم ربط مي دهد» يا «به هم مي بافد» که شايد کارکرد احتمالي اش هم همين باشد. در احساسي آني، ايجاد اين ارتباط و پيوند دادن چيزها با هم، تحريک يا اختلال احساسي را کاهش مي دهد. در دوره يي طولاني تر هم اين موارد آسيب زا با بخش هاي ديگر سيستم هاي حافظه پيوند مي يابند به نحوي که ديگر خيلي شديد و منحصر به فرد نيستند. دفعه بعد هم که چيز مشابه يا تقريباً مشابهي رخ دهد، پيوندها همچنان حاضرند و آن رويداد ديگر چندان آسيب زا نيست. چنين کارکردي ممکن است براي نياکان ما مهم تر بوده چون احتمالاً آسيب را بيشتر و پيوسته تر از حالت کنوني ما تحمل مي کرده اند (حداقل نسبت به آنهايي که در دنياي صنعتي امروز زندگي مي کنند).

بنابراين ما کارکرد ممکن (و نه الزاماً اثبات شده) رويا را بافتن مصالح جديدش به سيستم حافظه مي دانيم به نحوي که هم تحريک احساسي را کاهش دهد و هم با نقش سازگارکننده اش، در رويدادهايي پرتنش يا آسيب زا ما را ياري کند.

ارسال نظرات
خط داغ