آگاه
کد خبر: ۳۳۰۸۱

دشواري روزنامه نگاري در ايران امروز


مرتضی کاظمیان در اعتماد نوشت:
تعطيلي و توقيف انتشار سه روزنامه ديگر (آرمان، فرهنگ آشتي و تحليل روز) بهترين گواه براي سخت تر شدن کار روزنامه نگاران و به ويژه مطبوعات مستقل در ايران امروز است.

با کمال تاسف محدوديت ها و توصيه ها و حوزه هاي ممنوعه براي مطبوعات منتقد، به گونه يي مشهود و روزافزون افزايش مي يابد. و اين همه، واقعيت هايي است که تنها اهالي مطبوعات به شکلي ملموس آن را حس مي کنند.

روزنامه نگاران و مديران مسوول در چالش مستقيم و رودررو با «واقعيت»هاي جاري، وضعي پارادوکسيکال (واجد تناقض) را تنفس و طي مي کنند. اينان از يک سو و بنا به حرفه يي که دارند، ناچار به فعاليت مطبوعاتي و انتشار روزنامه اند؛ و از سوي ديگر با توجه به محدوديت ها و شرايط موجود ملزم به رعايت «توصيه»ها و در نظر داشتن «تذکر»هاي شفاهي و کتبي و همچنين پرهيز از پا نهادن بر خطوط قرمز پيدا و پنهان هستند.

اين همه، اگر علاوه شود به ماهيت روشنفکرانه کار روزنامه نگاري و وظيفه «روشنگري» روزنامه نگاران، بيش از پيش سخت و غيرقابل هضم مي شود. به بيان ديگر روزنامه نگار از يک طرف بايد معيشت خود و خانواده خويش را تامين کند، از طرفي بايد به فکر مصالح نشريه باشد؛ همزمان بايد ملاحظات تحميلي به سردبير و مديرمسوول از سوي مراجع را رعايت کند؛ و از طرف ديگر دغدغه پيگيري «حقيقت» و تقرير آن را داشته باشد و به فکر کاستن از درد و رنج هم ميهنان و هم نوعان خود باشد.

اين وضع البته براي مخاطبان چندان ملموس و محسوس نيست. خوانندگان اگرچه به اجمال از فشارها و تهديدها و محدوديت هاي تحميلي بر مطبوعات مطلع اند، اما هنگامي که روزنامه را پيش چشم قرار مي دهند، بحق مطلوب ها و مطالب مورد علاقه و نياز خود را مي جويند.

چه بسا که مخاطب (خواننده مطالب) از «خودسانسوري»ها و «مميزي»هاي صورت گرفته بي اطلاع و غافل بماند و «نياز» پاسخ ناگرفته خويش را ناله کند و به شکايت و شکوه از روزنامه نگاران و مطبوعات بنشيند.

اينجاست که کمتر خواننده يي خود را در موقعيت «روزنامه نگار» مي نشاند و در مقام همدلي با تنگناهاي او برمي آيد. اين وضع هنگامي دردناک تر مي شود که برخي خوانندگان روزنامه ها و نشريات کشور بدون در نظر گرفتن محدوديت ها و مشکلاتي که متوجه اهالي مطبوعات منتقد و مستقل در داخل کشور است، «خروجي» و «محصول» کار ايشان را با آنچه از رسانه هاي ديداري و شنيداري ماهواره يي يا فعال در فضاي مجازي، اينترنت، برون مي تراود، به مقايسه مي نشينند.

اينجا است که مخاطب بدون در نظر گرفتن «شرايط» کار براي دو رسانه، به داوري در مورد محصول آنها مي پردازد. يکي از نتيجه هاي عيني و قابل پيش بيني اين داوري (قضاوت غيرمنصفانه) افت تيراژ و مخاطب مطبوعات منتقد است؛ اتفاقي که خود، بر تنور اين «سيکل معيوب» مي دمد و مشکلات اقتصادي مضاعفي را بر مطبوعات مستقل و روزنامه نگاران بار مي کند.

بديهي است مخالفان اصلاحات و تکثر و دموکراسي از چنين وضعي بس خشنود خواهند بود. آنچه در اين ميان به شکلي تعجب برانگيز رخ مي دهد، وضعي است که اتفاقاً صاحبان قدرت به آن معترض اند؛ رجوع مردم به رسانه هاي بيگانه. وقتي مطبوعات کشور دچار تضييقات و محدوديت هاي گوناگون باشند، و هنگامي که روزنامه نگاران با تذکرها و تهديدها و توصيه هاي متعدد روبه رو هستند، آشکار است که مخاطبان رسانه هاي فرامرزي (شبکه هاي ماهواره يي يا سايت هاي اينترنتي) رو به فزوني خواهند گذاشت. در اين عرصه، «صلاح و مصلحت خويش خسروان دانند».

اما در عرصه يي که جامعه مدني ايران آن را تعريف مي کند و سامان مي دهد، اين مهم، متوجه و گريبانگير شهرونداني است که نشريات موجود را با تمام کاستي ها، همچنان يکي از منابع و مراجع مطمئن خويش براي اطلاع از وضع کشور، و نيز براي آگاه شدن بيشتر از حقايق امور (از دل تحليل ها) مي دانند.

از اين منظر، خوانندگان مطبوعات منتقد و مستقل ملزم اند (و شايد ناچار) درنهايت همدلي با روزنامه نگاران منتقد، «جملات نوشته نشده»، يا «واژه هاي سانسورشده» را از ميان سطرها، خود کشف کنند و بخوانند يا از دل «روبناي» تيترها و اخبار و گزارش ها و تحليل ها به لايه هاي زيرين پنهان و نگاشته نشده گام بردارند و گريزي بزنند. وضع دشواري که گريبان مطبوعات و روزنامه نگاران را در ايران امروز گرفته است و در آشکارترين وجه هر روز خود را با توقيف نشريه يي بازتعريف و عريان مي سازد، بدون همدلي و همراهي خوانندگان همين اندک مطبوعات منتقد و مستقل سخت تر و تحمل ناپذيرتر خواهد شد...

ارسال نظرات
خط داغ