امیرمحبیان>علوم انساني؛ رويکردها و کارکردها
قسمت نخست چندي است که بحث علوم انساني و تاثيرات اين علوم در راهبري فکر ايراني به کجا يا ناکجا آباد مطرح شده است؛ گروهي برآنند که از وقايع اخير و اعترافات عده اي از سران يک جريان مبني بر اين که خطاکار در ارزيابي واقعيت ها ما نبوديم و علوم انساني غربي بود که ما را به راه خطا برد ؛ لذا ماکس وبر وگيدنز را بر کرسي متهمين نشاندند ؛ بايد درس گرفت واين فرصت را بايد غنيمت شمرد و براي هميشه تکليف غرب و علوم انساني ماديگرايش را تعيين کرد.
قسمت نخست
چندي است که بحث علوم انساني و تاثيرات اين علوم در راهبري فکر ايراني به کجا يا ناکجا آباد مطرح شده است؛ گروهي برآنند که از وقايع اخير و اعترافات عده اي از سران يک جريان مبني بر اين که خطاکار در ارزيابي واقعيت ها ما نبوديم و علوم انساني غربي بود که ما را به راه خطا برد ؛ لذا ماکس وبر وگيدنز را بر کرسي متهمين نشاندند ؛ بايد درس گرفت واين فرصت را بايد غنيمت شمرد و براي هميشه تکليف غرب و علوم انساني ماديگرايش را تعيين کرد.
گروهي ديگراز سوي مقابل برآنند که اشتباه کاران آن جريان سياسي که در بند گرفتار شده اند؛ اکنون در مقام تئوري پرداز اصولگرايي دو آتشه! تله اي جديد بر سر راه نظام اسلامي قرار داده و چون پيروزي نظام را بر خود ديده اند مسير انحرافي مبارزه با علم و بويژه علوم انساني را فرا روي نظام قرار داده اند و قصد دارند نظام اسلامي را نظامي علم ستيز بنمايانند.
اين نوشتار قصد ندارد نيت کاوي کنديا بر پيکرعلوم انساني
تن پوش قداست و عصمت کند و يا از سوي ديگر شمشير کشيده و سر از بدن آنچه که هيولاي علوم انساني غربي بر مي شمارند؛ جدا نمايد.اين نوشتار فقط قصد دارد بدور از تعصبات مرسوم حوزه سياست يا پيشداوري هاي کودکانه تا حد امکان اين منطق را برشکافد و اجمالا راهي منطقي تر را فرا رو نهد.
***
دستاوردهاي بشري در حوزه هاي مختلف قابليت بهره گيري براي همگان را دارد.گروهي برآنند که دستاوردهاي دانشمندان يک منطقه از جهان چون غرب از جهت غربي بودن آن قابليت استفاده را براي جوامعي چون ما ندارد.به عبارتي ؛ نسخه هاي آنان چون متکي بر تجربيات آنان از جوامع خويش است نه تنها ممکن است براي "ما" مفيد نبوده بلکه شايدمرگ زا هم باشد.
اين گزاره فارغ از هر قضاوت پيشيني مي تواند از جهاتي درست و از جهاتي نادرست باشد.
از آن رو درست است که تجربيات تاريخي ملت ها يکتا و خاص خود آنهاست.بي گمان تجربيات تاريخي انگلستان که مي تواند براي انديشمندانشان چونان چراغي براي راه آينده آنان باشد و تجويزاتي مفيد نيز براي اصلاح امورشان ارائه کند لزوما و بلکه تحقيقا
فايده اي براي جامعه ايراني که تاريخي متفاوت را تجربه کرده است؛ ندارد.
اگر جز اين بينديشيم چونان طبيبي عمل خواهيم نمود که فردي را معاينه کرده و با ارزيابي علايم بدني او براي فرد ديگري نسخه تجويز نمايد ؛ البته گاه ممکن است که نسخه او اتفاقا براي آن فرد ديگرمفيد واقع شود ولي عقلا اين روش نابخردانه و در بيشتر مواردمضر تلقي مي شود.
اما گزاره مذکور نادرست است ؛ آنجا که موضوع تحقيق دانشمندان و کشف گزاره ها و تجويزات آنها انسان را از آن رو که انسان است و نه از آن جهت که به جغرافياي خاصي وابستگي دارد؛ مورد مطالعه قرار مي دهد. در اين حالت اين پژوهشها انگليسي؛ آمريکايي يا آلماني نيست بلکه انساني است و قابليت بهره برداري براي تمام انسان ها را دارد ولو انساني باشد که در قبايل دور در گوشه اي ناشناخته از جنگل هاي آمازون باشد.
مثال روشن اين دستاوردها؛ کشفيات علمي پزشکي است که ما روزانه از نتايج آن بهره مي گيريم بدون آنکه دغدغه آن داشته باشيم که اين کشف خاص انسان آمريکايي يا آلماني يا فردي با هويت مليتي ديگري باشد.
پس بايد پاسخ داد: اولا آيا علم غربي از جهت غربي بودن يا غير ايراني و اسلامي بودن بالذاته نامقبول است؟ يا فقط اين علوم انساني است که براي ما پذيرفتني نيست؟ و يا صرفا پاره اي از گزاره ها و يا جهت گيري هاي مادي آن ناپذيرفتني است؟ و اگر فرضا چنين باشد در برابر توليدات فکري اين گونه چه بايد کرد؟ آيا بايد مرزها را آن هم در دوران انفجار اطلاعات بست و اين ويروس هاي فکري را به جامعه راه نداد؟ يا بايد در برابر نسخه هاي نامربوط و بلکه مامفيد و حتي مضر آنان ؛ نسخه هاي مفيد ارائه کرد؟آيا چشم بستن بر توليدات فکري آنها(فارغ از شدني يا ناشدني بودن آن) به معناي مصونيت ماست؟
تلاش داريم به اين پرسش ها و ساير ابهامات در حد توان پاسخ ارائه نماييم؛ باشد ميدان فراخ بحث در اين باب بجاي غوغاي سواران نابلد ميدان بحث صاحبان انديشه باشد.