سناريوهاي بنزين و آينده بازار خودرو
هر چند سهمیه بنزین خودروهای شخصی در پاییز نیز همان 300 لیتر گذشته اعلام شد، اما نباید فراموش کرد که رییس ستاد مدیریت حمل و نقل و مصرف سوخت چندی پیش از تعیین سه سناریو برای آینده سهمیه بندی بنزین خبر داد و تلویحا تاکید کرد سهمیه 100 لیتری ماهانه خودروهای شخصی دائمی نخواهد بود.
محمد رویانیان در شرایطی از تهیه سه سناریو برای آینده بنزین در کشور خبر داده که اجرای هر یک از این سه، بازار خودروهای سواری کشور را متاثر از خود خواهد کرد.
سناریوهایی که محمد رویانیان، از احتمال اجرای آنها طی سه ماهه پایانی سال جاری خبر داده از این قرار است: یا طرح هدفمند کردن یارانهها تصویب و با آزاد شدن تدریجی نرخ سوخت، ماجرای سهمیهبندی بنزین پایان ميیابد و یا با حفظ وضع موجود، سهمیه خودروهای شخصی 10درصد کم ميشود.
سناریو سوم نیز بر محور کاهش 40درصدی سهمیه بنزین خودروها ميچرخد.
نگاهی به سناریوهاي مطرح شده و احتمال اجرای آنها، از این نکته حکایت دارد که سناریو دوم و سوم به طور حتم با عدم پذیرش سناریوی اول قابلیت اجرایی خواهد داشت؛ چرا که سناریوی اول یعنی حذف کامل سهمیه بندی و اجراي آن با توجه به عزم دولت و انعطاف احتمالی مجلس شورای اسلامی در زمینه تصویب طرح هدفمند کردن یارانهها، بیش از سناریوهایهاي دوم و سوم محتمل است.
با این حال چون به طور قطع مشخص نیست که ساکنان بهارستان، در اولین ماه پاییز به طرح هدفمند کردن یارانهها رای مثبت ميدهند و یا با مخالفت خود، باز هم بنزین را سهمیه بندی وار به باک خودروها ميفرستند، باید اجرای هر یک از سه سناریوی مطرح شده را محتمل دانست و از تاثیر شان بر بازار خودروي کشور غافل نماند.
این در شرایطی است که کارشناسان معتقدند سناریو اول تاثیری به مراتب اساسی تر بر بازار خودرو خواهد گذاشت.
به اعتقاد آنها، حذف کامل سهمیهبندی بنزین جدای از تبعات اجتماعی آن، افتی چشمگیر اما مقطعی را بر بازار خودرو گذاشته و سایه سنگین رکود را بر سر آن ميگستراند.
این در حالی است که با اجرای سناریوی سوم، این رکود، کمتر و سناریوی دوم نیز تاثیری اندکتر را بر بازار خواهد گذاشت.
در نگاه اول، رکود ناشی از اجرای سناریوهای اعلام شده توسط رییس ستاد مدیریت حمل و نقل و مصرف سوخت، تنها به کاهش تقاضا و افت قیمت خودروها ميانجامد، این در حالی است که باید به یک سوی دیگر ماجرا، یعنی افزایش تقاضا برای خودروهای کم مصرف و شاید هم دوگانهسوزها نیز توجه داشت.
به اعتقاد کارشناسان حذف یا کاهش سهمیه بنزین یارانهای، بازار خودرو را در حالت کلی با رکودی قابل توجه روبرو خواهد کرد، اما اگر جزئیتر به این مساله نگاه کنیم، خواهیم دید که پس از مدتی این رکود حالتی نسبی به خود ميگیرد، به نحوی که بازار خودروهای پرمصرف، با افت تقاضا روبهرو، اما کم مصرفها با افزایش تقاضا مواجه ميشوند.
این افزایش و کاهش البته بیش از آنکه ناشی از تاثیر عملی حذف یا کاهش سهمیه بندی بنزین باشد، به جو روانی این موضوع بر ميگردد.
همانطور که مشتریان، 2 سال پیش پس از اعلام سهمیهبندی بنزین، تحت تاثیر جو روانی آن قرار گرفته و با حرکت به سمت خرید خودروهای کم مصرف و دوگانه سوز، نه تنها بازار بلکه تولید خودروسازان را نیز تحت تاثیر قرار داده و به سمت و سویی متفاوت از دوران پیش از سهمیهبندی بنزین کشاندند، قطعا این بار نیز ماجرایی مشابه در انتظار بازار خودرو کشور است.
به گفته کارشناسان، بازه زمانی طبیعی برای تاثیرپذیری بازار خودرو ایران از حذف یا کاهش سهمیهبندی بنزین، سه تا شش ماه است، اما تاثیر روانی آن بسیار زودتر از اینها دامان بازار را خواهد گرفت.
اگر نگاهی به وضعیت بازار خودرو پس از سهمیه بندی دو سال پیش بنزین بیندازیم خواهیم دید به فاصله اندکی، بازار خودرو تحت تاثیر جو روانی این ماجرا قرار گرفت و خودروهای پرمصرفی مانند پژوپارس، 405، ماکسیما و... با افت تقاضا و کاهش تولید روبهرو و کم مصرفهایی مانند پژو206، پراید و حتی خودروهای کوچکی مثل ماتیز و ام وی ام، رشد تقاضا و افزایش قیمت را تجربه کردند. از سوی دیگر شاید همین جو روانی بود که مشتریان ایرانی را به حدی وسیع و چشمگیر به سمت خودورهای دوگانه سوز کشاند و تقاضای بالا سبب شد تا اختلاف قیمتی فاحش میان خودروهای بنزینی و مدل دوگانه سوز آنها پدید بیاید.
دوگانهسوزهایی که بعدها و با توجه به توسعه نیافتن جایگاههاي سوخت گاز (cng) و همچنین قدرت موتور پایین تر این خودروها در مقایسه با مدل دوگانه سوزشان، به حاشیه رفته و مشتریان باز هم رو به بنزینیها آوردند؛ البته هنوز هم دوگانه سوزها تفاوت قیمتی تقریبا فاحش با مدل دوگانه سوز خود دارند.
از سوی دیگر هر چند تاثیر جو روانی سهمیهبندی بنزین طی سال 86، خیلی در بازار نه چندان بزرگ خودروهای وارداتی به چشم نیامد، اما بعدها با در نظر گرفتن عوارض و جریمههایی برای واردات و خرید این نوع خودروها، مشخص شد که مشتریان ایرانی از هر طبقهای که باشند، به هر حال بنزین با تمام ابعادش به خصوص قیمت، برای آنها فاکتوری مهم به حساب آمده و تغيير و تحولات آن روی طبقه مرفه جامعه نیز در زمینه خرید خودرو تاثیر دارد.
گرانی اجتنابناپذیر است
مدیر فروش و بازاریابی سایپا در پاسخ به اين سوال که چه آیندهای در انتظار بازار خودروي کشور با توجه به سناریوهای پیشبینی شده درباره بنزین است؟ ميگوید: چون هر سه سناریو در جهت محدودیت و گران شدن است، بنابراین افزایش قیمت خودرو نیز اجتنابناپذیر به نظر ميرسد.
فرزاد نشان با اشاره به اینکه سناریوی دوم و سوم، تاثیر کمتری را در مقایسه با حذف کامل سهمیهبندی بنزین در بازار خودرو ميگذارد، تاکید ميکند: بنزین فاکتوری بسیار تاثیرگذار در خرید خودرو به حساب ميآید و اگر سهمیه این سوخت طبق سناریوی اول و دوم، 10 تا 40درصد کم شود، مشتریان به تدریج از خودروهای پرمصرف فاصله گرفته و به سمت کم مصرف ترها ميروند. وی در زمینه بازه زمانی تاثیر کاهش یا حذف سهمیه بندی بنزین بر بازار خودرو تاکید ميکند: بستگی دارد که در نهایت کدام سناریو به اجرا درآید، به نحوی که اگر سهمیه بندی کاملا حذف شود، اثرگذاری آن سریع تر از دو سناریوی دیگر یعنی کاهش 10 یا 40درصدی سهمیه بنزین خواهد بود.
به اعتقاد مدیرفروش سایپا از جنبه علمی، سه تا شش ماه طول ميکشد، اجرای سناریوهای مدنظر تاثیر نهایی و قطعی خود را بر بازار خودرو بگذارند.نشان در زمینه تغییر نمودار قیمتی خودروها در بازار نیز ميگوید: با اجرای سناریوهای بنزین، قطعا تقاضا برای خودروهای کممصرف افزایش ميیابد و در بین محصولات ما، پراید به دلیل مصرف سوخت مناسبش، افزایش تقاضا را به خود خواهد دید.
بازار، اول افت ميکند و بعد رشد
اما مدیر بازاریابی ایران خودرو نیز در زمینه تاثیرپذیری بازار خودرو از اجرای سناریوهای بنزین ميگوید: بین دو تا سه ماه طول ميکشد تا این اثرپذیری خود را نشان دهد.
حسین هاشمی با بیان اینکه حذف سهمیه بندی بنزین، تاثیر شدیدتری را در مقایسه با کاهش سهمیه، بر بازار خودرو ميگذارد، تاکید ميکند: اگر سهمیه بنزین 10 تا 40درصد کاهش یابد، چون باز هم بنزینی یارانه ای و ارزان در اختیار مشتریان قرار ميگیرد، بازار تاثیر کمتری را در مقایسه با حذف کامل سهمیه بندی ميپذیرد.
وی در توضیح این مطلب ميگوید: به هر حال وقتی بنزین سهمیهای در جامعه باشد، مشتریان به هوای آن، بازار خودروهای پر مصرف را کاملا تحریم نخواهند کرد، چراکه به هر حال در حالت کاهش سهمیه، باز هم ميتوانند با روشهاي مختلف تا حدی نیاز بنزین خود را تامین کنند.
هاشمی با بیان اینکه در حالت کلی سه بازه زمانی با اجرای سناریوهای بنزین در انتظار بازار خودرو است تاکید ميکند: بازه زمانی اول، بازه افت تقاضا به حساب ميآید و بازه دوم نیز دوران رجوع نسبی مشتریان است و در بازه زمانی سوم نیز تقاضا به سمت خودروهای کممصرف و دوگانهسوز خواهد رفت.
به گفته مدیر بازاریابی ایران خودرو نمودار قیمتها نشان ميدهد از همین حالا که بحث کاهش یا حذف سهمیه بنزین مطرح شده، تقاضا برای خودروهای دوگانهسوز افزایش یافته است که این موضوع را باید ناشی از جو روانی سناریوهاي مطروحه دانست.
این گفته هاشمی در شرایطی است که در صورت اجرای هر یک از سه سناریو مطرح شده درباره بنزین، قطعا این جو روانی نمود و تاثیر شدیدتری بر انگیزه مشتریان برای خرید خودرو خواهد گذاشت.
این موضوع را فرید زاوه کارشناس بازار نیز تایید کرده و ميگوید: اگر سهمیهبندی حذف و نرخ بنزین آزاد شود، تاثیر روانی شدیدی بر بازار گذاشته و افت چشمگیر تقاضا را در پی خواهد داشت.
وی با تاکید بر اینکه این افت کوتاهمدت است ميافزاید: حذف سهمیهبندی به نوعی در گرو اجرای طرح تحول اقتصادی است و با اجرای این طرح، خودروسازان مزیت انرژی ارزان را از دست ميدهند و بنابراین هزینه تولید بالا ميرود.
زاوه افزایش هزینههاي تولید را در کنار رشد تقاضا برای خودروهای کم مصرف و دوگانه سوز، عواملی اساسی در جهت گرانی این خودروها ميداند.
نقش مهم حمل و نقل عمومی
طبیعی به نظر ميرسد که با حذف یا کاهش سهمیه بنزین خودروهای شخصی، جامعه به سمت استفاده از وسايل حمل و نقل عمومی خواهند رفت.
این در شرایطی است که حمل و نقل عمومی کشور وضعیت ایده آلی را نداشته و از طرفی مشخص نیست، دولت چه برنامهای را برای بنزین تاکسیها به عنوان بخش مهمی از ناوگان حملونقل عمومی در نظر ميگیرد.
در این شرایط شاید برخی مشتریان در صورت حذف یا کاهش سهمیه بنزین، از خرید خودرو منصرف یا حتی خودرو شخصیشان را به هوای استفاده از ناوگان حمل و نقل عمومی بفروشند، اما شاید بعدها و در صورت عدم توسعه این ناوگان، پشیمان شده و باز هم سراغ بازار خودرو بیایند.
مدیر بازاریابی ایران خودرو در این زمینه ميگوید: فرض بگیریم بنزین، آزاد و قیمت آن به لیتری مثلا 500 تومان برسد، در این حالت اگر متوسط مصرف بنزین یک خودرو شخصی را 100 لیتر در ماه بدانیم، با احتساب نرخ فعلی بنزین، ماهانه 40هزار تومان به هزینه مالک این خودرو شخصی اضافه ميشود و این در شرایطی است که وی اگر بخواهد با تاکسی و آژانس تردد کند، احتمالا باید هزینه بیشتری را در ماه بپردازد.
به گفته مدیر بازاریابی ایران خودرو مشتریانی که خودروهای 12- 13میلیونی به بالا سوار ميشوند، افزایش هزینه بنزین ماهانه در حد 40- 50هزارتومان آن قدر برایشان مهم نیست که قید خودرو شخصی را زده یا به دنبال خرید خودروهای جدید نباشند.
بازار خودروهای وارداتی افت ميکند
این اظهارنظر هاشمی را زاوه قابل تعمیم به خودروهای وارداتی نمیداند و ميگوید: قشر مرفه جامعه که معمولا خودروهای لوکس وارداتی سوار ميشوند، برخلاف اینکه تصور ميشود، چندان در قید افزایش نرخ بنزین نیستند، اتفاقا اقتصادی تر از دیگران فکر کرده و شاید استفاده از خودرویی ارزانتر، اما کممصرفتر را به خودروهای گران و پرمصرف وارداتی ترجیح دهند.
به گفته این کارشناس، نکته دیگری که علاوه بر موضوع بالا ممکن است بازار خودروهای وارداتی را تحت تاثیر قرار دهد، بیانگیزگی و البته کمبود نقدینگی واردکنندگان خودرو است.
زاوه در این زمینه تاکید ميکند: در حال حاضر نقدینگی در جامعه کم شده و واردکنندگان خودرو نیز از این کمبود در امان نیستند.
وی ميافزاید: حتی اگر شرایط مالی آنها نیز رو به بهبود رود، قطعا با کاهش تقاضا برای خودروهای وارداتی در صورت حذف یا کم شدن سهمیه بنزین، انگیزه واردکنندگان خودرو نیز برای واردات کاهش ميیابد.