اوباما و رقص ديپلماتيك با احمدينژاد
اگر از مقامهاي کاخسفید سئوال کنید که «باراک اوباما»، رئیسجمهوري آمریکا، در حال حاضر و با توجه به رخددادهاي اخير ايران چه سياستي را در قبال تهران بهكار خواهد بست، نميتوانند با قاطعيت به اين پرسش پاسخ دهند.
اكنون بسياري از سياستمداران آمريكايي مخالف هرگونه اقدام شتابزدهای در برابر ايران هستند. آنان پروسه «صبر» را براي این مسیر پیشنهاد میکنند که میتواند به دیپلماسی طولانیمدت رابطه با اتحادیه جماهیر شوروی شباهت داشته باشد و تاكيد ميكنند، کسانیکه اكنون خواهان گفتوگو با ایرانیها هستند باید به این نکته توجه داشته باشند که موفقیت در این زمینه بهسرعت بهوجود نخواهد آمد.
مقامهاي دولت اوباما نيز این مسئله را تائيد کردند و از آن بهعنوان کلید برقراری رابطه با ایران نام بردهاند. اين گمانهزنيها در حالي مطرح ميشود كه دولت اوباما در حال بررسی استراتژی میان سازمانی درباره ایران است. یکی از مقامهاي کاخ سفید در اینمورد ميگويد که پیش از انجام بررسیها شتابزده خواهد بود که بخواهیم درباره گفتوگو یا هر گونه مذاکره با ایران اظهارنظر کنیم.
«همیلتون» كسيكه همهاي كاخنشينان كاخسفيد معتقدند كه اوباما درباره ايران بيش از همه با او مشاور ميكند، معتقد است: «نقطه آغاز مذاکرات ایران و آمریکا، نیازمند فرصتهایی برای گفتوگو درباره مسائل مختلف است. آمریکا باید نگرانیهای امنیتی ایران را درک کند و حق ایران برای داشتن قدرت هستهای صلح آمیز را بهرسمیت بشناسد». او ميگويد كه سخنان اوباما در حال حاضر تاكيدي بر مذاکره بدون پیششرط است.
همیلتون در پاسخ به این پرسش که این ارتباط چگونه آغاز خواهد شد، میگوید که نخستین ارتباط، مذاکرات محرمانه خواهند بود که توسط شخصی منصوب شده توسط رئیسجمهوري انجام خواهد شد. این گفتوگوهای محرمانه میتواند به ایرانیان این اطمینان را بدهد که آمریکا تنها نمیخواهد در موضوعهاي خاص از جمله افغانستان، عراق و یا سلاحهای هستهای مذاکره کند.همیلتون میگوید که این مذاکرات با دعوت اوباما از «محمود احمدینژاد»، رئيسجمهوري و «آیتالله خامنهای»، رهبر ایران آغاز نخواهد شد، بلکه شما باید با برنامه پیش بروید و این بهمعناي ارتباط از سطح پایینتر است.
ولي از سوي ديگر، برخي از كارشناسان اروپايي معتقدند كه تهران هم میخواهد فرصت خود را داشته باشد و بر سر مسائل گسترده مذاكره كند و نه تنها بر روی مسائل انتخابی. آنان پیشنهاد رابطه مقدماتی و محرمانه را میدهند که طی آن برنامهها و اصول مذاکرات مشخص شود.
تقریبا یک ماه قبل از انتخابات آمريكا، روزنامه آمريكايي «واشنگتن پست» پیشنهاد کارشناسان آمریکا به اوباما را در مورد تهران منتشر كرد. این مجموعه از آن نظر منحصر بهفرد بود که بر اساس تحلیل مشترک مقامهاي عالی سابق از احزاب «دموکرات» و «جمهوریخواه»، ژنرالهای بازنشسته، کارشناسان انتشار سلاحهستهای تنظیم شده بود که در گروهاي ویژه در امور ایران در مرکز تحلیلی گردهم جمع شده بودند. ویژگی این سند دقت بسیار بالا تحلیل اوضاع کنونی است و پیشنهادهاي آن بر پنج مورد استواربود. نخست آنكه دستیابی جمهوری اسلامی ایران به امکان ساخت سلاحهستهای از نظر استراتژیک کاملاً غیرقابل قبول است.
این تهدیدی برای امنیت ملی آمریکا، صلح و ثبات منطقهای، امنیت انرژی، کارآیی اصل روابط چندجانبه و نیز قرارداد منع گسترش سلاحهستهای (ان پی تی) است. بدترین سناریو در این راستا، حمله هستهای توسط ایران است، اما ایران نیازی نخواهد داشت که از توان هستهای خود برای تهدید منافع آمریکا استفاده کند.
در بند دوم، آنان معتقد بودند که تنها گزینه قابل قبول توقف کامل کار در زمینه غنیسازی اورانیوم در خاک ایران است. در ادامه اين گزارش آمده بود كه هرچند که راهحل دیپلماتیک هنوز قابل استفاده است، اما موفقیت در اجرای آن در صورتی حاصل میشود که از موضع «زور و فشار» مذاکره برگزار شود. در بند چهارم اين گزارش تاكيد شده بود كه برای اینکه اسرائیل مجبور به اقدامات یکجانبه نشود، رئیسجمهوري باید به اين اطمینان خاطر دهد که واشنگتن اجازه نمیدهد که ایران به قدرت هستهای تبدیل شود.
و در آخر اين گزارش تاكيد شده بود كه هرچند که سناریوی آغاز عملیات نظامی علیه ایران همانند سابق ممکن است، اما باید آخرین گزينه باشد. اگر تمامی تلاشها دچار ناکامی شوند، رئیسجمهوري آمريكا مجبور خواهد شد که به دقت ریسک شکست در عملیات جلوگیری از تحقق برنامه هستهای ایران را بسنجد و آن را هم ردیف با ریسک حمله نظامی قرار دهد.
اما اكنون مقامهاي واشنگتن نمیخواهند از سیاست تشویق و تهدید دولت «جورج بوش»، رئيسجمهوري سابق آمريكا که ایران نیز علاقهای به آن نداشت استفاده کنند، اما بهنظر میرسد که اوباما نیز در ایجاد تعادل در مسائل مثبت و منفی از این روش استفاده خواهد کرد: دولت خواهان مذاکره و گفتوگو است، اما اگر ایران به عدم توجه به خواستههای شورای امنیت ادامه دهد، اوباما تحریمهای بیشتری را اعمال خواهد کرد.
در اين ميان، اوباما تلاش زیادی میکند نظر روسیه تنها همپیمان ایران را در این رقص دیپلماتیک را بهسوی خود جلب کند: زمانیکه «ويليام برنز»، معاون سياسي وزارت خارجه آمريكا به مسکو سفر کرد با خود این پیام را برای مقامهاي روسی به همراه داشت که اگر آنها بتوانند ایران را بر توقف برنامههای هستهای متقاعد کنند، مسلما آمریکا نیز از استقرار سپر دفاع موشکی خود در کشورهای اروپای شرقی صرفنظر خواهد کرد. یکی از مقامات آمریکایی اعلام کرد که روسها در مقابل این پیشنهاد، «سوسه» آمدند ولی چندان هم بیتمایل نبودند.
همیلتون مشکل اصلی را بهطور خلاصه این گونه شرح میدهد که اوباما در برابر مسئله ایران هستهای از سه طریق میتواند وارد عمل شود؛ شرایط را بپذیرد و قبول کند که ایران به بمب هستهای دست پیدا خواهد کرد، سپر نظامی مستقر کند و یا راه دیپلماسی را پیشه بگیرد؛ راه سوم گزینه ترجیحی است، اما رسیدن به آن نیز پروسه سختی خواهد بود.