آگاه
کد خبر: ۲۹۵۸۰

مشاور موسوی>عاملان انقلاب رنگي؟


محمد رضا تاجیک در روزنامه اعتماد اینگونه نوشت: به راستي، چه علل و عواملي در اروپاي شرقي بسترساز بروز و ظهور انقلاب هاي رنگي شدند؟ لشک کولاکوفسکي، در کتاب جريان هاي اصلي مارکسيسم، برآمدن، گسترش و فروپاشي، به علل و عوامل نظري و عملي بسياري اشاره مي کند.

وي به ما مي گويد در روزگار استالين، يعني از آغاز دهه 1930 به بعد، مکتب مطلقاً تابع هدف توجيه و تجليل حکومت شوروي و يک يک اقداماتش بود. هيچ مجموعه يي از گفته ها و عقيده ها و مفهوم ها معرف مارکسيسم دوران استالين نيست.

مساله اصلاً به اين يا آن فرضيه مربوط نمي شد، واقعيت اين بود که قدرت مطلقي وجود داشت که در هر لحظه مي توانست اعلام کند چه چيزي مارکسيسم است و چه چيز نيست. در هر لحظه «مارکسيسم» معنايي جز افاضات رسمي همين قدرت مطلق يعني شخص استالين نداشت. براي مثال، تا ژوئن 1950، مارکسيست کسي بود که نظريه هاي زبان شناسي «مار» (زبان شناس معروف روسي) را مي پذيرفت، پس از آن تاريخ، مارکسيست کسي بود که اين نظريه را يکسره رد مي کرد. ضابطه مارکسيست بودن اين نبود که کسي نظر معيني را حقيقت بداند، خواه نظر مارکس باشد خواه لنين يا استالين؛ تنها ميزان اين بود که حاضر باشد امروز و فردا و يک سال بعد هر آنچه قدرت مطلق مي گفت به گوش جان بپذيرد.

مارکسيسم «جهان بيني» و ابزارکار حزب پرولتاريا بود، پس بر عهده همين حزب بود که فارغ از هرگونه اعتراض «خارجي» حدود و ثغور مارکسيسم را تعيين کند. وقتي حزب با دولت و دستگاه قدرت يکي مي شود، و وقتي اين وحدت کامل در شکل استبداد فردي تجلي مي يابد، آنگاه مکتب نيز با مصالح دولت گره مي خورد و حاکم مستبد را بايد ناچار خطاناپذير خواند. در واقع نيز از لحاظ مضمون، اين گونه مارکسيسم، او خطاناپذير است چون مارکسيسم چيزي نيست جز آنچه حزب در مقام سخنگوي پرولتاريا مي گويد و حزب هم، به محض دستيابي به وحدت، اراده و نظريه خود را از طريق رهبري بيان مي کند که آن هم طبعاً در شخص ديکتاتور خلاصه مي شود. وي همچنين به ما مي گويد؛ بين سال هاي 1924 تا 1953 سرشت توتاليتر رژيم يعني ويراني تدريجي جامعه مدني و جذب تمامي شکل هاي زندگي اجتماعي در دولت، بي وقفه افزايش يافت، حتي در دوران نپ نيز به رغم امتيازهايي که براي مالکيت خصوصي و تجارت قائل شدند، در اين فرآيند وقفه يي ايجاد نشد.

چنان که مي دانيم نپ عقب نشيني از سياستي بود که مي خواست همه اقتصاد را به زور ارتش و پليس اداره کند و علت در پيش گرفتن آن نيز ترس از بروز يک فاجعه قريب الوقوع اقتصادي بود. اما به کار گرفتن ترور عليه مخالفان سياسي، سرکوب استقلال فلسفي و ادبي و هنري و علمي و ترويج انقياد و دنباله روي در اين زمينه ها و سرانجام سختگيري و شدت عمل در درون حزب در تمامي دوران نپ افزايش يافت... اشتراکي کردن کشاورزي، از پرشمارترين طبقه اجتماعي روسيه يکسره سلب مالکيت کرد؛ براي هميشه کنترل دولت بر کشاورزي را مستقر کرد، آخرين بخش جامعه را که از کمترين استقلالي در برابر دولت برخوردار بود، از ميان برداشت، بنيان هاي کيش شرقي ساتراپي را که از قدرت نامحدود برخوردار است، برقرار ساخت و سرانجام به مدد قحطي و ترور توده يي و مرگ ميليون ها انسان، روحيه مردم را درهم شکست و آخرين سنگرهاي مقاومت را درهم کوبيد.

اين کار بي ترديد نقطه عطفي در تاريخ شوروي بود، ولي در عين حال تداوم يا گسترش يکي از اصول اساسي اين تاريخ بود که براساس آن همه شکل هاي زندگي سياسي و اقتصادي و فرهنگي که تحميل و تنظيم نمي شود بايد يکسره نيست و نابود شود. کولاکوفسکي به لحاظ تاريخي يک گام به پس برداشته و ريشه هاي استالينيسم را در دوران لنين جست و جو کرده و تصريح مي کند؛ در روايت لنين از مارکسيسم، اين معادله کاملاً پذيرفتني است که؛ حقيقت = جهان بيني پرولتاريا = مارکسيسم = جهان بيني حزب = مواضع رهبري حزب = مواضع رهبر مطلق. اصطلاح مارکسيسم- لنينيسم به آن معنا بود که لنينيسم گرايش مشخصي در چارچوب مارکسيسم نيست - مگر مارکسيسمي مي توانست وجود داشته باشد که لنينيستي نباشد - بلکه تجلي عالي مارکسيسم و تنها نظريه يي است که در آن مارکسيسم تکامل يافته و با شرايط تاريخي نوين منطبق شده است.

وي سپس گامي به پيش نهاده و مي نويسد؛ فرآيند استالين زدايي بيش و کم سه سال بعد در زماني که خروشچف به حزب کمونيست شوروي و اندکي پس از آن به جهان اعلام کرد کسي که تا آن زمان رهبر بشريت مترقي و الهام بخش جهان و پدر مردم شوروي و استاد علوم و معرفت، نابغه غايي نظامي و به طور کلي بزرگ ترين نابغه تاريخ شناخته مي شد، در واقع شکنجه گري ماليخوليايي بود، دست به کشتار وسيع مردم مي زد و در سطح نظامي هم ابلهي بود که دولت شوروي را به آستانه فاجعه کشاند.از آنجا که کيش شخصيت استالين و قدرت شک ناپذير او سال ها شالوده ايدئولوژي کمونيسم در سرتاسر جهان بود، تعجب آور نبود که اين تغيير نقش به گيجي و نااطميناني در ميان اعضاي کمونيست بينجامد و به اختلافات و نقدهاي هر روز تندتري از جنبه هاي مختلف نظام سوسياليستي ره بسپرد.

سياست هاي پوچ و ابلهانه اقتصادي، سرکوب پليس و انقياد فرهنگ همه مورد نقد و بررسي قرار گرفتند. از اواسط 1954 به بعد اين نقدها به ديگر کشورهاي اردوگاه سوسياليستي نيز انتقال پيدا کرد که در لهستان و مجارستان از همه حادتر بود. در آن کشورها بود که جنبش تجديدنظرطلب آنچنان که در آن زمان نام گرفته بود به حمله همه جانبه عليه جزميات کمونيستي بدل شد.

تا زماني که گزارش ها و اخبار مخالف در مورد استبداد جوامع کمونيستي در نشريات و کتاب هاي به اصطلاح بورژوايي چاپ مي شد هيچ تاثيري در ذهن کمونيست ها نداشت، ولي به محض اينکه همين مسائل را پيامبر کرملين (خروشچف) تاييد و تصديق کرد، چون رعد و برقي از خود تاثير به جاي گذاشت. آنچه تا ديروز دروغ هاي تبليغات نفرت انگيز امپرياليستي خوانده مي شد، ناگهان چون حقيقتي تکان دهنده تلقي شد.

به علاوه اين بتً ازسکه افتاده جايي نگذاشته بود که کس ديگري بعد از او آنجا را اختيار کند. از تخت برافتادن استالين نه تنها به معناي سکوت قدرت خود او، بلکه در واقع به معناي سکوت کل نهاد بود. اعضاي حزب نمي توانستند ديگر به استالين تازه يي دل ببندند که بتواند در ميان شان رخ بنمايد و اشتباهات را تصحيح کند. آنها نمي توانستند اين ادعاها و اين نويدهاي رسمي را به جد بگيرند که گرچه استالين شخصاً آدم بدي بوده ولي حزب و نظام عاري از هرگونه عيب و ايراد بودند. سقوط اخلاقي کمونيسم براي لحظاتي دست کم کل نظام هاي قدرت را تکان داد.

رژيم استالينيستي نمي توانست بدون ملات ايدئولوژيکي که حکومت حزب را توجيه مي کرد به حيات خود ادامه دهد و دستگاه هاي خروجي در آن زمان سخت نسبت به هرگونه حرکت ايدئولوژيک حساسيت نشان مي دادند. از آنجا که در سوسياليسم لنينيستي- استالينيستي جهات کل نظام قدرت به ثبات دستگاه حاکم آن باز بسته است، لاجرم ابهام و گيجي و روحيه تضعيف شده بوروکراسي حزب کمونيست شوروي کليت نظام را به خطر مي انداخت. استالين زدايي در عمل چون ويروسي عمل کرد که از آن کمونيسم هرگز نجات پيدا نکرد اگرچه مي توانست دست کم مدتي با تغييراتي خود را با شرايط استالين زدايي شده جامعه وفق دهد.

ارسال نظرات
خط داغ