نفت همیشه بوی مصیبت می دهد
نفت يكبار ديگر به نقطه بحران نزديك ميشود و شايد به قول يكي از تحليلگران گلفنيوز، نفت دوباره آمده است تا واهمه اقتصادي را به شاخصهاي اقتصادي جهان تحميل كند. البته اين اتفاق تازهاي نيست حالا شايد اقتصاديهاي جهان عادت كردهاند كه هر از چند گاهي با شوك قيمتهاي نفت، آنها نيز دچار شوك شوند.
بهترين جمله را در اين باره چند سال پيش يكي از مديران نفتي آمريكا گفته بود؛ او وقتي كاترينا به خليج مكزيك رسيد، در مقابل دوربين رسانههاي خبري با چهرهاي در هم فرو رفته گفت كه نوسانهاي نفت در هر شرايطي، طعمي تلخ براي فعالان اقتصاد جهاني دارد. به نظر ميرسد اما بايد به اين مدير نفتي حق داد. طلاي سياه چه در اوج قيمت بايستد و چه نزولهاي ناگهاني و شديد را مزمزه كند، شاخصهاي جهاني اقتصاد دلهره را روي سر بازار جهاني پهن ميكنند. حتما شما فراموش نكردهايد كه وقتي در جولاي 2008 نفت به 140 دلار رسيد چه همهمه بزرگي در بازار جهاني اقتصاد شكل گرفت و يا وقتي به يك باره نفت تا 35 دلار به عقب نشست دوباره بگومگوهاي تند اقتصاد سايه خود را روي ديپلماسي جهاني اقتصاد پهن كرد.
جالب اينجا است كه در همه اين شرايط نفت ابزار تهديد نيز بوده است اما به هر حال اين نكته امروز ديگر به اثبات رسيده است كه در هر نقطهاي از قيمت، دلهره با نفت همراه است و دود بهاي نفت در هر جايي از منحني قيمت چشم بسياري از اهالي اقتصاد جهاني را آزار ميدهد. حالا اما دوباره نفت به شكلي تازه فضاي رواني را به عروق اقتصاد جهاني تزريق كرده است. در يك سوي ماجرا بهاي طلاي سياه 71 دلار را پشت سر گذاشته است و در سوي ديگر سناريوي نفت جهاني، گروهي از بزرگان نفتي در لبه پرتگاه ورشكستگي ايستادهاند؛ يعني حتي سعوديها نيز اين بار در قافله ترس نفتي قرار گرفتهاند و دائم از توقف پروژههاي نفتي خود خبر ميدهند. البته برخي از تحليلگران جهاني بر اين باورند كه اصلا نبايد اظهارنظرهاي سعوديها را در مورد نفت پذيرفت چون آنها گوش به زنگ نيازهاي نفتي غرب هستند و هر گونه خبري كه از مدار نفتي سعوديها عبور ميكند آنچنان قابل اطمينان نيست. بدون تعارف اما اوپكيها نيز نگاه خوبي به اقتصاد سياسي سعوديها ندارند.
آنها بسياري از مواقع بايد پيچ سياستهاي اوپك را با وزن نفتي عربستان تنظيم كنند و اين با مذاق گروه زيادي از كشورهاي اوپك سازگار نيست. اين كشورها هميشه به سعوديها گله كردهاند اما به ندرت نيز توانستهاند تا سقف قدرت عربستان در اوپك را كاهش دهند. ولي با اين وجود به قول تحليلگران گلف نيوز نبايد فراموش كرد كه بحران حاكم بر صنايع و سرمايهگذاريهاي نفتي، پديدهاي است كه اكنون بر گريبان همه كشورهاي جهاني بار شده است. به عبارتي غمزه سرمايه براي فرار از دامن حوزههاي نفتي چيزي نيست كه خارج از حيطه سعوديها شكل گرفته باشد. از اين منظر ميتوان سادهتر باور كرد كه در دنياي اقتصادي امروز حتي سعوديها نيز عقب نشيني كردهاند. ديروز آرامكو، بزرگترين شركت نفتي عربستان اعلام كرد كه به دليل مشكلات مالي دو پروژه عظيم افزايش توليد را تعطيل ميكند. اين دو پروژه قرار بود تا سقف توليد روزانه نفت را در عربستان به ميزان 4.5 ميليون بشكه در روز افزايش دهد. اين خبر را گلف نيوز نيز تاييد كرد و نوشت كه شيخ نشينهاي سعودي روزهاي بدي را پشت سر ميگذارند. با اين حساب بايد گفت كه از راه رسيدن دوباره واهمه نفتي، اين بار با افزايش مجدد
قيمتها باز هم تصوير جهاني طلاي سياه را مخدوش كرده است.
به نظر ميرسد پرش بهاي نفت به بالاي 70 دلار اين بار نتوانسته است موجب شادماني برخي از كشورهاي نفتي شود و از سوي ديگر اما مصرفكنندگان صنعتي به رغم بالا رفتن بهاي نفت تا حد زيادي شادمان به نظر ميرسند. انها ميگويند يكبار ديگر توليد صنعتي خود را افزايش دادهاند و با افزايش تقاضاي نفت و به تبع آن با گراني نفت مشكل زيادي ندارند ولي بدون تعارف نميتوان به سادگي شرايط فوق را باور كرد. يعني هيچ دور از ذهن نيست كه تا ساعتي ديگر شما بشنويد كه با يك نوسان كوتاه نفت، ورق برگشته است و حالا همه ميهمانان اقتصاد جهاني از كشوقوسهاي نفتي دچار سرگيجه شده اند. پس براي همين مديران نفتي يا همان صاحبان غولهاي نفتي حق دارند كه از طلاي سياه با عنوان بلاي سياه ياد ميكنند چون هميشه اقتصاد را روي طنابي سست نگه ميدارد.
تازه اين اما تنها بخشي از ماجرا است. ماجراجويي برخي از كشورها رنگ ناخوشايند نفت را در بسياري از مواقع، پررنگ تر ميكند. مثلا براي لحظهاي در نظر بگيريد كه تمايل آمريكاييها براي تحريم فروش بنزين به اقتصاد ايران واقعي شود. در اين شرايط بدون شك يكبار ديگر سرطان نفتي گريبان اقتصاد جهاني را ميگيرد و قيمتها ديوانهوار افزايش مييابند. اين دقيقا همان چيزي است كه بسياري از تحليلگران جهاني را نگران كرده است. انها ميگويند كه تحريم بنزين بيش از آن كه موجب زيان اقتصاد ايران شود كشورهاي حاضر در اقتصاد جهاني را وارد پوكر آسيب ديدگي اقتصادي ميكند و كمر بند زيان در جايي بيرون از اقتصاد ايراني شكل ميگيرد. با اين حساب بايد گفت كه ماجراجوييها گوشهاي ديگر از سناريوي نفت است؛ يعني كالايي كه اين روزها خود را به 72 دلار و حتي 73 دلار نزديك كرده است اما باز تحليلگران ميگويند كه نفت ديوانه است چون شاخصها را دچار جنون كرده است. به نظر شما روزهاي اينده چه نمايي از نفت به اقتصاد جهاني تحميل ميشود؟