گزارشی که تصوير تمامنماي دولت شد
عباس عبدی، تحلیلگر سیاسی در یادداشتی در روزنامه هم میهن به گزارش اخیر شوراي اطلاعرساني دولت پرداخت و نوشت:
به مناسبت سالروز سوم تير سال 1384، در مطبوعات سخنان و مطالب متنوعي در له يا عليه يا توصيف دولت فعلي نوشته شد.
اما به نظر ميرسد كه هيچ يك از اين موارد (حداقل تا آنجا كه اين نويسنده مطالعه كرد) بهجز يكي از آنها تصوير روشني از دولت جديد به خواننده نشان نميداد. هر كدام آنها از منظر شخصي و حتي با پيشزمينه (اعم از موافق و مخالف) دولت و عملكرد آن را به تصوير كشيده بودند.
تنها مورد استثنا گزارش شوراي اطلاعرساني دولت از عملكرد دوساله دولت است كه تصوير تمامنماي دولت در آن موجود است. شما ميتوانيد بهجاي گزارش، دولت را در مقابل رفتار سياسي و تصميمگيريهايش قرار دهيد.
اين گزارش را نميتوان در ذيل هيچيك از چارچوبهاي گزارشنويسي رايج و علمي، دستهبندي كرد و قرار داد. گزارشهاي مرسوم با مقدمهاي شروع ميشوند و به ذكر چند نكته مهم ميپردازند، سپس به اصول كلي راهبردها و سياستها و خطمشيهاي اتخاذ شده اشاره ميکنند، آنگاه آثار نظري مثبت و حتي منفي اين سياستها را برميشمارند، سپس با تحليلي از ساختار اقتصاد جهاني بهويژه نفت و انرژي شروع و با شرح سياستهاي جمعيتي و اشتغال و توسعه انساني و علم و فناوري ادامه مييابند و در مرحله بعد مولفههاي اصلي اقتصاد كلان چون رشد اقتصادي، مصرف و سرمايهگذاري، بودجه و سياستهاي مالي و بازار پول و ارز و مباحث قيمتها و تجارت خارجي و سياستهاي توزيعي و رفاه اجتماعي و استاني و خصوصيسازي و... مورد بحث قرار ميگيرند و در تمام اين مراحل نيز به تنگناها و نقاط ضعف و نيز دستاوردها و برخي نتايج منفي که لازمه اين سياستها بوده، اشاره ميشود.
در بخشهاي بعدي گزارشهاي علمي و مرسوم، تمامي حوزههاي بخشي چون صنعت، آب، برق، کشاورزي، خدمات، انرژي، آموزش و بهداشت و... با نظم و هماهنگي لازم گزارش ميشوند و در تمام موارد فوق هم گزارش بر اساس اصول و انضباطي روشن ارائه ميشود و هر سرفصل معمولا با ذكر مقدمه و سپس ارائه تصويري از وضع موجود همراه با آمار و ارقام گذشته و حال، سپس اهداف دولت در آن بخش آغاز شده و ادامه مييابد و به دنبال آن سياستها و برنامههاي اجرا شده و حتي نشده و در نهايت دستاوردها يا ناكاميها ذكر ميشوند.
در همه حال تناسب ميان اجزاي گزارش رعايت ميشود و نكته مهم اينكه در ايران كنوني به دليل آنكه هدف دولتها اجراي برنامههاي پنجساله است، لازم است مقايسهاي هم با اهداف و شاخصهاي تعيين شده در برنامههاي مصوب صورت گيرد و ديگر نيازي به آن نيست كه اين مقايسه با 10 سال يا دهههاي گذشته انجام شود. اما ويژگيهاي اين گزارش:
1- گزارش دولت موجود هيچ تشابهي با اين نوع گزارش كه مرسوم و علمي و منضبط است ندارد و بيمقدمه وارد بخش كشاورزي و دام ميشود و سپس بخش مسكن، نفت و انرژي، نظام بانكي، سهام عدالت، صادرات و واردات ساير بخشهاي اين گزارش هستند كه هيچ تناسبي با يك گزارش علمي ندارند.
2ـ در گزارش به نحو لازم و حتي در حداقل هم به اصول و سياستهاي كلان اقتصادي اجرايي اشاره نشده است كه براساس كدام راهبرد و سياستهاي اقتصادي دستاوردي وجود داشته است و خواننده متحير ميماند كه اتخاذ چه سياستي منجر به چنين دستاوردهايي شده است؟ اگر گزارش ادعا ميكند كه سرمايهگذاري خارجي به نحو بيسابقهاي در كشور اضافه شده و نيز اذعان دارد كه فشارهاي جهاني و تحريمها هم همزمان بوده است، اما توضيح نميدهد كه چگونه و براساس چه سياستي موفق به انجام چنين هدفي شدهاند.
3ـ فقدان اعتماد بهنفس در گزارش موج ميزند. زيرا در همه جا سعي كرده با ارائه آمار و ارقامي (كه واقعي بودن آنها بحث ديگري است) خود را بهتر از دولتهاي 16 سال قبل معرفي كند، در حالي كه چنين امري جز از فقدان اعتماد بهنفس، از چيز ديگري ناشي نميشود. آيا نويسنده گزارش فكر نكرده كه اگر توليدات پتروشيمي در اين دو سال زياد شده، از آسمان كه نيامده، طبعا سرمايهگذاريهاي دولتهاي قبلي موجب آن شده است و اين را نميتوان افتخار اين دولت دانست.
4ـ گزارش، مخاطب خود را افراد فهميده و فهيم تصور نكرده است. لذا آمارهايي را ارائه ميدهد كه مطمئن است كسي، نويسنده را براي آنها مواخذه نميكند. آخر چگونه ميشود كه سود بانكي كم شود و رغبت مردم براي سپردهگذاري بيشتر؟! يا اينكه بحران خارجي و تحريم زيادتر و روابط بانكي ما هم دچار اختلال شود، ولي درعين حال 38 ميليارد دلار سرمايهگذاري خارجي صورت گيرد؟!
5ـ گزارش دنبال ارائه تصويري صحيح از اقتصاد و مملكت نبوده و حتي به معيارهاي دروني دولت هم توجهي نكرده است. مثلا آمار خود را از مراجع غيرمعتبر ارائه كرده. در خصوص آمار اشتغال مرجع اصلي مركز آمار است و نه وزارت كار، اما چون ارقام رسمي مركز آمار به نفع نبوده به ارقام مخدوش و غير معين مراكز دولتي ديگر مراجعه كرده است.
6ـ كيلويي بودن ارقام گزارش از ويژگيهاي آن است. كلمات سر راست 1000 تفاهمنامه، 1000 انجمن علمي، 600 مصوبه، 500 هزار واحد مسكوني و... از جمله ارقامي هستند كه معرف اين ويژگي است. يا اينكه 500 هزار نفر به ظرفيت 750 هزار نفري آموزش عالي در اين دو سال اضافه شده است!
7ـ فقدان اعتماد بهنفس در موارد ديگر گزارش هم مشهود است، بهطوري كه به مسايل اساسي كه مورد توجه جامعه است، مثل دو يا چند برابر شدن قيمت مسكن يا رشد نقدينگي يا حجم عظيم مصارف دلاري از درآمدهاي نفتي و... مطلقا اشارهاي نميكند.
8ـ ادعاهايي در گزارش مطرح ميشود كه توهين به شعور خواننده است، مثل اينكه در طول تاريخ كشور براي اولين بار كوشش دولت براي كاهش وابستگي بودجه به نفت نتيجه داده است! و در سال 1386 به زير 50 درصد خواهد رسيد!!
10ـ در طول گزارش حتي به يك مورد ضعف و نارسايي اشاره نشده است، در صورتي كه هر عاقلي ميداند كه بهترين سياستها هم مآلا منجر به بروز مشكلاتي ميشوند كه بايد آنها را ذكر كرد ولي همان فقدان اعتماد بهنفس كه زير پوشش نمايش افراطي اعتماد بهنفس پنهان ميشود، مانع از آن ميشود كه دولت ضعفها را ببيند يا اگر ديد جرات بيان و توضيح آنها را داشته باشد.
11ـ بخشي از آمارهاي ارائه شده رسمي نيستند و از دل بدنه كارشناسي دولت برنيامدهاند. اگر دولت به هر دليلي آمارهاي رسمي را معتبر نميداند، بهناچار بايد سازوكار ديگري را براي ارائه آمار ارائه دهد، پيش از آنكه در گزارش رسمي خود به آنها استناد كند.
12ـ بينظمي و ادبيات غيررسمي ويژگي ديگر گزارش است. براي نمونه يك خط درباره اعتبارات بانكي نوشته شده و 10 خط درباره خريد نقدي گندم. ادبيات گزارش نشان ميدهد كه يك نفر دمدستي در دفتر دولت مجموعهاي از آمار و ارقامي كه جلويش بوده را با همكاري ديگران نوشته و گزارش را به هم سنجاق كردهاند.
اين بينظمي در قالب ادعاهاي عجيب خود را نشان داده است. مثل اين گزاره: «براي اولين بار پس از جنگ، دولت در بودجه جلو افزايش هزينههاي مصرفي(!) و جاري را گرفت و براي اولين بار نسبت بودجه عمراني را گسترش داد.» فارغ از مضمون و ادبيات اين گزاره ،به نظر ميرسد نويسنده هيچ آشنايي با بودجههاي قبلي نداشته است. در يک کلام ميتوان گفت که دولت در سياستهاي خود در اين دو سال هم مثل نوشتن همين گزارش عمل كرده است.
فارغ از همه اينها يك كار خوب و انساني اين دولت خريد نقدي گندم است كه بايد از آن تقدير كرد، شايد هم بهتر است رفتار دولتهاي قبلي را در اين زمينه محكوم كنيم. ضمنا جمله پاياني گزارش را هم نبايد از ياد برد كه «رئيسجمهور و دولت نهم تنها رئيسجمهور و دولتي هستند كه تاكنون در تاريخ ايران، موفق به بازديد از همه شهرهاي كشور و ديدار با مردم سراسر كشور شدهاند».