آگاه
کد خبر: ۲۷۷۶۸

حديث نفس محمود دولت ابادی

محمود دولت آبادي:انزوا الزامي نويسنده است، عنوان متن گفت وگويي است که در پايان سال 87 خورشيدي به چاپ رسيده است. از من نويسنده در سالنامه ي اعتماد.

اشاره و تاکيد من بر انزواي نويسنده بر اهل نظر و بصيرت روشن است، زيرا در سکوت شبانه و انزواي- ندانم تا کي؟- است که يک اثر هنري به تدريج قوام مي گيرد و پديد مي آيد. بديهي است اين همه ي ماجرا نيست، بلکه عمده ضرورت رسيدن به سکوت و نياز به انزوا است که چگونگي آن در ذهن، چندان پيچيده و حيرت آور است که گمان نمي برم هيچ نويسنده يا هنرمندي ديگر توانسته باشد توضيح روشني از آن شگفتي ارائه داده باشد و من نيز توان توضيح آن را به هيچ وجه ندارم.

بنابراين مي توانم بگويم در کوشش هاي پيوسته ي ساليان، آنچه به ياري اين قلم خلق شده، جز در خلوت و سکوت شبانه و جز در انزواي ضروري پديد نيامده و نمي توانسته پديد بيايد. به اين ويژگي ها در خصوص خلاقيت ادبي- به خصوص در خلق رمان- به وجه ديگر و بسيار مهم نيز بايد به تاکيد اشاره کرد و آن صبر و تامل و صبوري و تحمل است. گاهي انديشيده ام عجب کائناتي است درون نويسنده و کار او، همچنين عجب کم مايه است روزمرگي، و چه مايه دشوار است انطباق آن درون کائناتي با روزانه زيستن و روزگار گذرانيدن به گونه يي که ديگران- حتي نزديک ترين بستگانت- تو را انساني عادي و قابل قبول بدانند و چه مايه دشوارتر است که تو اجازه ندهي روزانه زيستن ات، جهان کائناتي درونت را فرو ببلعد. آري... اين تطبيق دو جهان و همدست و هماهنگ داشتن آنها دشوارترين است که در اغلب موارد خوانده و شنيده و ديده ايم که يکي، ديگري را ويران کرده است. يا فرآيند تضاد و تعارض آن دو جز نابودي نبوده است.

نمونه رفتاري در هنرمند که ساده انگاران آن را در محدوده عقل و غريزه يا بالاتر در چارچوب عقل و جنون تعريف کرده اند، اما ضرورت انزواي نويسنده در نگاه و تجربه من نه از اين است و نه از آن، بلکه فقط الزامي خلاقيت نويسنده است.

با وجود اين، در جامعه يي که من در آن روزگار مي گذرانم و در آخرين تعاريف جامعه ي در حال رشد ناميده مي شود، نويسنده غالباً قادر نيست انزواي مطلوب خود را حفظ کند، و جالب اينکه ديگران به حلقه ي انزواي تو وارد مي شوند، بار خود را برمي گيرند و با «بسيار متشکر» از در خانه ات بيرون مي روند.

اينچنين رفتاري در مورد من مصداق «مردم داري» نويسنده شمرده مي شود و اين خود ويژگي چنين جامعه يي است که من عمري است در آن به سر مي برم و از اين عمر 25 سال است که از دانشگاه به کنج اتاق خود تبعيد شده ام. چندي نمي گذرد که خود را همچون يک درخت توت نذري تصور مي کنم و درخت توت نذري آن است که باغدارها، بيرون از ديوار چينه يي باغ خود، کنار راه مي کاشتند تا رهگذران زير سايه اش چادرشبي پهن کنند، به قدر نياز خود شاخه بتکانند، بخورند و بگذرند. در مورد من توت خورها عمدتاً مطبوعات اصلاح طلب بوده اند و هستند.

افزون بر خواستاران گفت وگوهاي طولاني، جوانان نونويسنده، مستندسازان و سرانجام حاشيه هاي انتخابات که اکنون همچنان دست و پا گير باقي مانده است. بديهي است که من يک شهروند کشورم ايران هستم و پس از بحران هاي ناشي از جنگ عراق بر ايران همواره در انتخابات شرکت جسته ام و از يک کانديداي ميانه رو حمايت کرده ام. حمايت من از ميانه روي، تعادل و چهره ي گشاده داشتن با اقشار و اقوام و اقليت ها در ايران و با جهان براي خودم نوعي مرام (پرنسيب) به شمار مي رفته و به شمار مي رود زيرا باور دارم که مقدور و ممکن است با حفظ اصول مبتني بر منافع ملي، چهره يي پسنديده و مقبول از کشور و مردم ايران به جهانيان ارائه داد. با چنين باوري در دوره ي دهم انتخاب رياست جمهوري، ضمن ابراز احترام به همه ي کانديداها، از شخصيت مورد نظر خود حمايت کردم با توجه و آگاهي به محدوده هايي که در معرفي کانديداها وجود دارد، همچنين با توجه به محدوديت هاي اجرايي شعارهاي هر کانديدا. شخصيت مورد نظر من به خصوص بر ضرورت آزادي فرهنگي و آزاد ساختن فرهنگ از زير سلطه ي مديريت دولتي تاکيد بسيار داشته بود و مشخصاً به لغو سانسور کتاب پرداخته بود و با توجه به شناختي که از او وجود داشت، اين اطمينان به وجود آمده بود که وي بر قول هايي که به مردم داده استوار خواهد بود.

افزون بر اين در عصر و زمانه ي حضور در رسانه هاي ديداري و شنيداري، او توانسته بود 20 سال غايب از نظرها باقي بماند. بنابراين حضور او بعد از زماني چنان طولاني، جامعه ي مدني ايران را در اين انديشه فرو برد که او به ضرورتي و درک آن ضرورت تاريخي به عرصه ي انتخابات وارد شده است و مي خواهد زير بار مسووليتي بسيار سنگين برود، چنانچه خودش هم در مناظره هاي تلويزيوني آشکارتر از اينکه من مي آورم، به آن پرداخت و به گمان من موجب تکانه يي در مردم شد، چنان که گويي - با توجه به شرايط منطقه و جهان - مخاطبان حس کردند مبادا خطري جدي در کمين ملت و مملکت است که او با وجود همه ي خودداري هايش به صراحت گفت؛ «من براي همين آمده ام وگرنه مي نشستم و کار فرهنگي خودم را مي کردم،»

اين سخن تاييدي بود بر عبارت يک کانديداي اصولگرا که پيشتر گفته بود؛ «کشور در لبه ي پرتگاه قرار گرفته است.» بنابراين فرداي روز همه جاي شهر به رنگ سبز درآمد و درست تر آنکه بگويم رنگ سبز، تيرگي پوشانده شده بر فضاي شهر را تحت تاثير خود قرار داد زيرا بعد از انقلاب و جنگ ويرانگر و دفاع جانفداي جوانان ايران، شهر و ديار اين سرزمين سوگوار و سياهپوش باقي مانده بودند. طنز تلخي است که در هنگامه ي هجوم عراقي ها به ايران، مرد سبزپوش اين روزها، در لباس سياه سوگواري نشان داده شد هنگام سخنراني در يکي از جبهه ها.

شايد او براي خود اين رسالت را قائل شده بود که رنگ سياه سوگواري را بزدايد و زندگي را رنگين کند، نمي دانم، زيرا رنگ سبز نشان خاندان رسالت و اهل بيت مورد ستايش شيعيان است، رنگ مبارزان علوي هم بوده است. در عين حال، سبز، رنگ بهار و نوروز و آشتي و رويش، و عيد جمشيدي ما ايرانيان هم شمرده مي شود.

باري... من نيز بنا به وظيفه ي شهروندي خود رفتم و راي خود را به صندوق انداختم. اگر در محوطه ي محل سکونت خود بايد در صف مي ايستادم، شايد سه ساعتي سرپا مي ماندم. پس رفتم به طرف مسجدي محلي که مسوولي لطف کرده مرا از صف بيرون برد، راهنمايي کرد که زودتر راي بدهم و برگردم. حالا ديگر تکليف مدني خود را انجام داده بودم و امور ديگر به من مربوط نمي شد.

اعتراض ها، غوغاها، نمايش هاي خياباني و - دريغا - خبرها و تصاوير وقايع زشت و اندوهبار جز آنکه مرا آزرده کند، جز اينکه بغض را در گلويم گره بزند، جز اينکه اشک را در پشت چشمانم مواج کند، هيچ حس ديگري در من بيدار نکرد و باز مرا واپس راند به زاويه يي که گويي با سرنوشت نويسنده گره خورده است، آري... باز انزوا و باز همين کنج اتاق کوچک و اين سيگار بيهوده و اين پرسش بي پاسخ که چه شد آن شور نجيبانه ي جوانان ما و آن شوق و شادماني و همدلي ها که همين هفته ي پيش موج مي زد در خيابان ها؟ و مي انگارم انگار رويايي رنگين بود که به همان سرعت يک رويا گذشت و ناگهان تبديل شد به کابوس هايي در شب.

من که به سهم و اندازه ي خود ستوده بودم روحيه ي صلح جو و بالغ جوانان کشورم را و چون گفته بودم «اگر مي خواهيد محترم بمانيد به رقيبان خود، به حريفان خود احترام بگذاريد».

آنها نيز فرياد شادي و موافقت برآورده بودند و من که از صداي جوانان هر دو سوي رقابت شنيده بودم که همه مان تو را دوست داريم دولت آبادي؛ همه شان که خوب پيش مي رفتند پس چه اتفاقي رخ داد؟ همين جا، در همين نقطه است که بار ديگر نويسنده به کنج اتاق خود تبعيد مي شود، مي نشيند، مي انديشد که پيش از اين، پيش از پايان سال 87 چه گفته ام و نوشته ام.

رجوع مي کنم به پرسش خبرنگار که در اشاره ي من به حدود قانوني دموکراسي مي پرسد؛ «شما هنوز هم معتقديد به جريان اصلاحات به همين شکل (منظور قانوني- دموکراسي) نگاه مي شود؟» و من در پاسخ گفته ام «تخريب متقابل را شخصاً نمي پسندم و اينکه داده = حاصل منطقي فرو بردن آشکارگي کردار و رفتار اجتماعي، سر فرو بردن به پستوهاي محفلي است و ايجاب هاي چنان پستوهايي نمي تواند از شيوه هاي يک انتخابات موجه بهره مند شود.»

همچنين افزوده ام؛ «متاسفانه کشور ما در موقعيت بسيار حساسي از لحاظ داخلي و جهاني قرار دارد که موضوع انتخابات عمدتاً با سرنوشت کشور گره مي خورد و... نوعي فريضه به من حکم مي کند بگويم همه ي آقايان عنايت داشته باشند که سرنوشت ملت و مملکت در اين شرايط بحران زده ي جهاني از پست و مقام يکايک کانديداها بسيار مهم تر و حياتي تر است.

بنابراين مرحمت فرموده به آنچه اهم و في الاهم ناميده مي شود خوب بينديشند.» اما... آيا آنچه من حدود پنج ماه پيش گفتم و نوشتم به گوش هايي رسيد؟ نه، گمان نمي کنم. به خصوص هشداري به اين صراحت که چون پرسيده شد؛ «يعني - انتخابات - اين دفعه خيلي سخت تر خواهد بود؟» بي درنگ گفتم؛ «ممکن است بسيار سخت تر باشد. خيلي سخت. حتي ممکن است نفس انتخابات به يک معضل مهم تبديل شود.»نه؛ يا شنيده نشد. و اکنون مي بينم، مي بينيم که همان شد. دقيقاً يک معضل مهم و من همچنان نشسته ام در کنج انزواي خود، آرام و خاموش. اما اين بار حلقه ي انزواي من و سکوت شبانه ام را- نه مطبوعاتي هاي سمج، نه جوانان نونويسنده، نه فيلمسازان مستند و نه آن عابراني که توت نذري خوردن را شاخه ي درخت تکان مي دهند- مي شکنند بلکه آنچه اين سکوت و انزوا را در هم فرو مي ريزاند، فريادهاي مردمان است که در بانگ الله اکبر طنين انداز مي شود، در آسمان تيره ي شب تهران و من در انديشه ي دست يازي به اصل روحيه ي خود هستم. صبوري و تحمل و تامل، تامل بيشتر در باب اينکه در مسير مدنيت صلح جويانه ي مردمي که بلوغ فرهنگي و مدني خود را بارها به نمايش گذاشته اند چرا اين همه چاله و دستکند و تکانه هاي برساخته ايجاد مي شود؟ نمي دانم.

ارسال نظرات
خط داغ