گسترش فیلترشکن چینی و آمریکایی در ایران
فناوری فیلتر کردن اینترنت امکان کنترل دسترسی کاربران به محتویات اینترنت را فراهم می آورد. اگر چه تمرکز اولیه این فناوری در سطح فردی بود، امروزه از آن به طور گسترده ای در سطح سازمان ها و کشورها استفاده می شود. برای برخی از سازمان ها نظیر مدارس کتابخانه ها و شرکت ها کنترل دسترسی به اینترنت یک اولویت مهم است و در سطح ملی نیز به طور فزاینده ای این فناوری به کار گرفته می شود اما به هر حال، تنگ شدن دایره اینترنت و کوتاهی دست کاربران از بخشی از این دنیای مجازی که حق طبیعی آنها محسوب می شود، اعتراضاتی را در سطوح بین المللی به وجود آورده است.
روزنامه نیویورک تایمز به تازگی با انتشار گزارشی اظهار داشت در ژوئیه گذشته سایت های به اشتراک گذاری اطلاعات، نرم افزار رایگانی را به صورت عمومی عرضه کردند که می توانست امکان دسترسی کاربران به اینترنت بدون هرگونه محدودیت و فیلتر را فراهم کند.
به نوشته این روزنامه، برنامه رایانه ای یادشده ظرف مدت کوتاهی مورد استقبال کاربران ایرانی قرار گرفت و در حالی که دانشجویان دانشگاه ها در مرحله نخست آن را کشف کرده بودند، پس از گذشت مدتی این برنامه از طریق پست الکترونیکی بین همه کاربران منتشر شد و بیشتر ایرانی های آنلاین به آن دسترسی پیدا کردند.
در پایان پاییز سال گذشته شمار کاربران آنلاین ایرانی که از طریق این نرم افزار، بدون هرگونه محدودیت وارد دنیای اینترنت می شدند از مرز 400 هزار نفر نیز گذشت. این نرم افزار توسط گروهی از کارشناسان چینی موسوم به Falun Gong ساخته شده بود که البته دولت چین فعالیت قانونی این گروه را از سال 1999 متوقف کرده است.
این گروه پشتیبانی مراکز داده ای در سراسر دنیا را برعهده داشتند که در این مراکز داده فعالیت کاربران بر مبنای سانسور فایروال ها برای محدودیت دسترسی به اینترنت مورد بررسی قرار می گرفت. این اقدام چینی ها برای افزایش دسترسی به اینترنت در فضایی رخ داده است که رایانه های شخصی و اینترنت، دیگر ابزاری اختصاصی برای سرگرمی، تجارت یا کسب اطلاعات محسوب نمی شوند و به صورت گسترده بین مردم رواج یافته اند.
بر اساس گزارش مرکز گزارشگران بدون مرز واقع در پاریس در حال حاضر بیش از 20 کشور در جهان از سیستم های بسیار پیشرفته و قوی فیلترینگ برای محدودیت دسترسی کاربران به محتوای اینترنت استفاده می کنند اگرچه این روزها بیشتر محدودیت های اینترنتی و فیلترینگ ها از جانب دولت های چین، پاکستان، عربستان سعودی، سوریه و ایران ایجاد می شود، دولت های دموکرات غرب نیز
به سمت فیلترینگ روی آورده اند تا جلوی برخی آسیب های خطرناک به اجتماعات خود را بگیرند. به عقیده کارشناسان، مسائلی نظیر فعالیت های سیاسی و مذهبی، آزادی های اجتماعی، فعالیت های اینترنتی، فعالیت های دیپلماتیک و اقدامات نظامی مهم ترین عواملی هستند که دولت ها را برای افزایش فیلترینگ ترغیب می کنند.
در گزارش روزنامه نیویورک تایمز اعلام شده است، تولیدکنندگان نرم افزار فیلترشکن که به شدت مورد استقبال کاربران ایرانی قرار گرفته، اعضای «کنسرسیوم جهانی آزادی اینترنت» نیز هستند که این کنسرسیوم در ایالات متحده آمریکا واقع شده است. این کنسرسیوم یکی از چندین سازمانی محسوب می شود که این روزها برای توسعه و ساخت سیستم های جدید به منظور افزایش دسترسی کاربران جهانی به اینترنت آزاد تلاش می کنند.
علاوه بر این سازمان غیرانتفاعی و غیردولتی Tor Project که در زمینه ضدفیلترینگ فعالیت می کند، نرم افزار رایگانی عرضه کرده است که می توان برای ارسال پیام به صورت مخفیانه یا دسترسی به سایت های ممنوعه و فیلتر شده مورد استفاده قرار گیرد. این نرم افزار که نخستین بار در « آزمایشگاه تخصصی نیروی دریایی آمریکا » تکمیل شد، هم اکنون توسط بیش از
300 هزار نفر در سراسر جهان از پلیس ها و مجرمان گرفته تا دیپلمات ها و جاسوسان مورد استفاده قرار می گیرد.
دانشمندان سیاسی در دانشگاه تورنتو کانادا نیز برای رهایی از مشکل فیلترینگ برنامه دیگری را در این زمینه ارائه کرده اند. این نرم افزار Psiphon نام دارد و به کاربران امکان می دهد تا از طریق مرورگر اینترنتی خود، از تمامی فایروال های دولتی رهایی یابند. آنها به منظور رشد فعالیت های اقتصادی خود شرکتی را تاسیس کرده اند که به مراکز رسانه ای امکان می دهد تا محتوای دیجیتالی خود را بدون توجه به فایروال های ملی به صورت آزادانه به دست کاربران برسانند. اما باید توجه داشت در این جنگ الکترونیکی خاموش یک خطر بزرگ همه دولت ها را تهدید می کند: « عبور از سانسورهای اینترنتی و نقض قوانین حکومتی و به جا گذاشتن عواقب نگران کننده و نتایج بد در جامعه.» برخی کارشناسان معتقدند در این بازی موش و گربه، گربه در حال مبارزه شدید برای به دست آوردن پیروزی است. نرم افزار فیلترشکن چینی که در اصل برای اعتراض به « فایروال عظیم چین » ساخته شده، به میزان زیاد از فناوری های غربی بهره برده است.
چندی پیش ربکا مک کینون استاد روزنامه نگاری در دانشگاه هنگ کنگ تحقیق گسترده ای را انجام داد تا نشان دهد که هر یک از دو بخش دولت و مراکز عرضه کننده خدمات اینترنتی تا چه اندازه در فیلتر کردن وبلاگ ها نقش دارند. این تحقیقات که نتایج آن در ماه فوریه منتشر شد، میزان فیلتر کردن محتوای اینترنت توسط شرکت هایی نظیر یاهو، مایکروسافت و MySpace در چین را مورد بررسی قرار داد. در جریان این بررسی ها مشخص شد 30 تا 50 درصد محتوای اینترنتی که توسط این سه شرکت در چین تولید می شود سانسور شده یا روی اینترنت قرار نمی گیرد. این طور که گفته می شود، زمانی که اعضای گروه Falun Gong قصد آزاد کردن این سرویس ها را داشتند، شرکت های آمریکایی یادشده مجبور شدند به دلیل فشارهای دولت چین فعالیت خود را در این کشور محدود کنند. دولت چین برای کنترل دقیق دسترسی کاربران این کشور به دنیای اینترنت 40 هزار نفر را در ده ها شهر به کار گرفته است. با این وجود دولت چین ادعا می کند که دسترسی کاربران خود به بخش اعظم محتوای اینترنتی را محدود نکرده است و تنها آن بخش از اینترنت که به مسائل امنیتی و سیاسی مربوط می شود و می تواند باعث بروز مشکلات برای کشور چین
شود از دسترس کاربران خارج شده است.
در پاییز گذشته که به گفته روزنامه نیویورک تایمز میزان استقبال مردم کشور از نرم افزار فیلترشکن چینی - آمریکایی بسیار گسترش یافته بود، یک پایگاه خبری داخلی ادعا کرد برای نخستین بار، اطلاعات دقیقی از تعداد سایت های فیلتر شده در کشور به دست آورده است. در حالی که تاکنون هیچ آمار نیمه رسمی یا رسمی در زمینه تعداد سایت های اینترنتی فیلتر شده در ایران منتشر نشده این پایگاه خبری به نقل از یک منبع مطلع قضایی از فیلترینگ حداقل
پنج میلیون سایت اینترنتی در کشور خبر داد. عبدالصمد خرم آبادی مشاور قضایی دادستانی کل کشور اعلام کرده بود تا آن زمان دست کم پنج میلیون سایت اینترنتی در کشور فیلتر شده اند. مشاور قضایی دادستانی کل کشور که آسیب های اجتماعی ناشی از شبکه های ارتباطی اینترنت را بیشتر از شبکه ماهواره دانسته بود، در سخنان خود اظهار داشت که دشمنان با سوء استفاده از شبکه اینترنت تلاش می کنند هویت دینی ایران را مورد تهاجم قرار دهند و همین مساله باعث شده است تا دولت اقدام به تنگ کردن محدوده اینترنت برای کاربران و افزایش فیلترینگ کند. در دولت نهم به منظور کنترل مناسب تر دسترسی کاربران به محتوای اینترنت کارگروه و آیین نامه ای تشکیل و تنظیم شد که تمامی تصمیم گیری ها در مورد سایت های اینترنتی را برعهده داشت.
در اواخر سال گذشته نیز خبرگزاری ایسنا مطلبی را با عنوان « آغاز فیلترینگ سایت های منتقد توسط دولت نهم » منتشر کرد و در آن اظهار داشت دسترسی به برخی از سایت های خبری مسدود شده است که البته شرکت ارتباطات زیرساخت طی اطلاعیه ای اعلام کردIP سایت های خبری از سوی هیچ یک از شرکت های مخابراتی مسدود نشده و هیچ گونه اختلال فنی هم در بخش IP کشور وجود ندارد اما این موضوع بعضاً مطرح شد که با توجه به قابل دسترس بودن این سایت ها با استفاده از فیلترشکن، IP آنها از سوی نهادهای مربوط ازجمله وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات به عنوان مجری مسدود شده است. در ادامه این جریان مدتی قبل اینترنت نمایندگان مجلس نیز فیلتر شد و « اداره اخبار و رسانه های گروهی مجلس شورای اسلامی » اعلام کرد فیلترینگ و مسدود کردن سایت ها در این مرکز، در راستای طرح مبارزه با مفاسد اجتماعی صورت گرفته است. به گفته اداره اخبار مجلس این محدودیت از سوی وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، از آغاز سال جدید نسبت به توزیع کنندگان کلان اینترنت اعمال شده و بر این اساس مرکز فناوری اطلاعات قوه مقننه در این خصوص نقشی نداشته است. هم اکنون نتایج تحقیق چهار دانشگاه آکسفورد،
کمبریج، هاروارد و تورنتو درباره محدود سازی سایت های اینترنتی در 40 کشور جهان نشان می دهد چین و ایران در صدر کشورهای مسدودکننده سایت های سیاسی اینترنتی قرار دارند. بر این اساس، چین، ایران، میانمار، سوریه، تونس و ویتنام با سختگیری فراوان سایت های سیاسی را فیلترینگ می کنند و در صدر کشورهای فیلترکننده اینترنت قرار گرفته اند.
برپایه این گزارش گفته شده است ایران، عمان، عربستان سعودی، سودان، تونس، امارات متحده عربی و یمن در صدر کشورهایی قرار دارند که بیشترین محدودیت را برای سایت های اجتماعی، پورنوگرافی، قمار و همجنس گرایانه در نظر گرفته اند. در بخش دیگری از پژوهش این چهار دانشگاه آمده است که در برخی از کشورها مانند کره جنوبی فلیترینگ بسیار کمی وجود دارد و تقریباً تنها آن گروه از سایت های اینترنتی مسدود می شوند که درباره کشور همسایه یعنی کره شمالی اطلاعات منتشر کنند.