اورچارد؛ بمباران سوریه یا ... ؟
دکتر سیدنعمتالله عبدالرحیمزاده
اسرائیل پس از چند هفته، عاقبت بهصورت رسمی مسئولیت عملیات هوایی معروف به "اورچارد" علیه سوریه را پذیرفت. درست است که از زمان جنگهای اعراب و اسرائیل، قرارداد صلحی بین اسرائیل و سوریه امضا نشده و حالت نه جنگ و نه صلح بر روابط این دو کشور حاکم است، اما حمله هوایی و بمباران سوریه خارج از حدود متعارف گذشته است و اندکی غیرعادی به نظر میرسد.
طرف اسرائیل کماکان این عملیات را در راستای نوع عملیات پیشگیرانه دانسته با استناد به اخباری دال بر فراخوانی نیروهای احتیاط سوریه و تقویت نیروهای مرزی. از سوی دیگر، مصر در صحرای سینا مانور بزرگ نظامی به نام «10 رمضان» در روزهای گذشته انجام داد. علاوه بر گستردگی این مانور آنچه آن را از مانورهای قبلی به نحو برجستهای متمایز میکند چیزی است که یکی از مقامات نظامی مصر عنوان کردهاست. به گفته وی این نخستین بار است که مقامات آمریکایی و اسرائیلی از جزئیات مانور آگاهی ندارند. آیا اسرائیل خود را درشرایطی مشابه رمضان 1973 میبیند و به این دلیل دست به اقدامی پیشگیرانه زده و به سوریه حمله هوایی کردهاست؟ آیا باید سخنان وزیر جنگ دولت اسرائیل ایهود باراک مبنی بر آمادگی نیروهای نظامی و عدم فریب آرامش ظاهری را در همان جهت دانست؟
اگر تنها به سابقه تنش بین اعراب و اسرائیل توجه شود بهخصوص همان جنگ رمضان 1973، پاسخ روشن است. شاید سخن الیعازر اشکدی، فرمانده نیروی هوایی اسرائیل، از احتمال جنگ با یکی از همسایگان در همین جهت باشد، اما اشاره وی به جنگ با دشمنی که هم مرز با اسرائیل نیست چیز دیگری را بیان کند. آیا یافتن مخازن کمکی سوخت در مرز ترکیه که گفته میشود متعلق به جتهای «اف پانزده آی» اسرائیلی است به عملیات اورچارد ارتباطی دارد؟
هر چه شنیده شده در حد حدس و گمان بودهاست و روشن است که نمیتوان بیش از این هم پیش رفت؛ اما نکته در خور توجه تاخیر دولت اسرائیل در اعلام رسمی حمله به سوریه است. اگر موضوع تا همان حدی بود که تاکنون گفته شد، هیچ لزومی به تاخیر وجود نداشت و بهتر آن بود که اسرائیل بیفاصله با اعلام رسمی حمله طرف سوری خود را وادار به واکنش کند. به این وسیله چه جنگی در پیش بود یا نه، اسرائیل برخلاف رمضان 1973 غافل از عملیات طرف عرب نبود و یک گام جلوتر بود. اما تاخیر اسرائیل در اعلام رسمی عملیات اورچارد حاکی از مسئلهای دیگری است.
شاید بهراحتی کسانی را چه در ایران و چه خارج از ایران بتوان یافت که معتقدند اسرائیل عملیات تمرینی برای اقدام نظامی احتمالی آینده علیه ایران را انجام دادهاست. شرایط ملتهب و بحثبرانگیز هستهای ایران به این اعتقاد دامن میزند و آن را موجه میکند. حتی با پذیرفتن این نظر که موجهتر از نظر آمادگی اسرائیل در برابر اعراب است، باز تاخیر در اعلام رسمی توجیه نمیشود. اسرائیل پس از انجام اورچارد میتوانست با تمرینی خواندن آن دامنه تهدید خود را متوجه ایران نیز کند؛ بهخصوص با مخازن سوخت «اف پانزده آی» در مرز ترکیه متعلق به جتهای اسرائیلی تهدید آن کشور وجه جدی نیز داشت.
کلید مسئله در اتفاقاتی بوده که اسرائیل انتظار آن را داشته و میتوان چنین تصور کرد که این عملیات نیز با توجه به آن انجام شدهاست. در این دو سه هفته برگزاری اجلاس سالانه سازمان ملل و بهخصوص نشست گروه 1+5 مهمترین اتفاق مرتبط به اورچارد بودهاند.
نشست گروه 1+5 حداقل به صورت یک احتمال نهچندان دور از واقع، میتوانست یک چانهزنی نهایی اعضای دائم شورای امنیت با ایران باشد. پس از دو قطعنامه شورای و عدم تمکین ایران، تکلیف قطعنامه سوم در این نشست تعیین میشد.
نمیتوان بهراحتی از قطعنامهای دال بر تهدید نظامی علیه ایران سخن گفت اما به صورت مشخص، توافق نظر پنج کشور طرف گفتگو در این نشست به صدور قطعنامه به معنای حرکت به سوی تهدید نظامی بود. این آن چیزی است که میتوانست توقع اسرائیل از این نشست باشد. آنچه اسرائیل میخواهد تصویری از ایران بهعنوان کشوری است که تنها با سلاح میتوان با آن سخن گفت.
برنامه سخنرانی ریاستجمهوری در دانشگاه کلمبیا نیاز تبلیغاتی اسرائیل و تامین موافقت عمومی را فراهم میکرد.
اگر نشست 1+5 به توافق به تحریمهای بیشتر علیه ایران ختم میشد و این به معنای یک گام مانده به تهدید نظامی ایران باشد، اسرائیل به چه نتیجهای دست یافتهبود؟ با توجه به سطح گسترده تبلیغاتی علیه ایران، اسرائیل بهعنوان دفاع مشروع و حفظ موجودیت خود، میتوانست خود را محق به اقدام نظامی علیه ایران بداند و حتی آن را به انجام برساند.
سخنان فرمانده نیروی هوایی اسرائیل با توجه به مطالب گفتهشده قابل توجه است؛ بهخصوص که وی از عملیات قریبالوقوع علیه دشمنی سخن گفته که با اسرائیل مرز مشترک ندارد. موضوع این نیست که اسرائیل در انجام اقدام نظامی منتظر مجوز بینالمللی میماند یا نه، بلکه موضوع این است که اسرائیل بیمیل نیست با اقدامی نظامی علیه ایران و پاسخ متقابل ایران، حامیان خود بهخصوص آمریکا را در مقابل عمل انجامشده قرار داده و خواسته یا ناخواسته به جنگ علیه ایران بکشد.