گفتوگو با دانیل لیبرمن
این کشف شناخت ما را زیر و رو میکند؟

استخوانهای هومو نالدی در ژوهانسبورگ
به گزارش فرارو به نقل از Boston.com، روز پنجشنبه، تیمی متشکل از بیش از 60 دانشمند به رهبری لی برگر، دیرینمردمشناس آمریکایی، رسماً کشف یک گونۀ جدید را اعلام کردند. آنها نام این گونۀ جدید را "هومو نالِدی" گذاشتهاند. نالِدی به معنی ستاره است و وجه تسمیۀ آن به نام غاری که فسیل این گونه در آن کشف شده بازمیگردد.
برگر و تیم او به مدد تامین مالیای که نشنال جئوگرافیک متقبل شد، توانستند حفاری و اکتشاف خود را به پایان برسانند. این مجله در مقالهای با عنوان "این چهره تاریخ انسان را تغییر میدهد" به جزییات این گونۀ جدید پرداخته است.
اما آیا این گونۀ تازه کشف شده که هنوز میزان قدمت آن مشخص نشده، واقعاً همۀ آن چه را که از تاریخ انسان میدانیم زیر و رو خواهد کرد؟ از دانیل لیبرمن، مدیر گروه بیولوژی تکاملی انسان در دانشگاه هاروارد خواستیم که به ما بگوید هومو نالدی چقدر به انسان شبیه است، مقیاس استخوانهای کشف شده چقدر بود و اینکه آیا این کشف واقعاً دریافت ما از تکامل انسان را تغییر خواهد داد.

چهرۀ شبیهسازی شدۀ هومو نالدی
خوب، این گونۀ جدید زیر سرده* (genus) "هومو" طبقهبندی شده به این خاطر که ویژگیهای انسانی دارد، درست است؟ میشود در مورد این ویژگیها توضیح دهید؟
درست است. تعریف یک سرده قدری مبهم است. اما بسیاری از جنبههای هومو نالدی بسیار شبیه به آن چیزی است که شما در سایر گونههای زیرمجموعۀ "هومو" مییابید. این گونۀ تازه کشف شده، شبیه به "هومو ارکتوس" است و در حقیقت شبیه به یک هومو ارکتوس کوچک میماند.
از چه لحاظی به هومو ارکتوس شباهت دارد؟
سرِ این گونه شباهت شدیدی به هومو ارکتوس دارد. مغزی دارد که کمی از مغز شامپانزه، که کوچکترین مغز میان گونههای هومو است، بزرگتر است. شکل جمجمه به هومو ارکتوس شبیه است. همینطور شکل تیغۀ ابروی آن، شکل صورت، دندانها، و تقریباً از گردن به بالای این گونۀ جدید شباهت زیادی به هومو ارکتوس دارد.
از چه لحاظی شبیه به هومو ارکتوس نیست؟
از گردن به پایین، با مخلوطی از ویژگیها مواجه میشویم. ران و ساق پاهای یافت شده از او خرد شدهاند، اما پاهای او به خوبی حفظ شدهاند و مشابه پای انسان هستند، تنها اینکه خمیدگی کف آنها کمتر است. بالاتنۀ این گونه، شامل دستها و کتفها، بسیار به نخستیها شباهت دارند، مثل لوسی. با لوسی آشنا هستید؟ او از گونۀ جنوبیکپیها بود. آنجا یک دست پیدا کردند که به خوبی حفظ شده بود و بسیار به دست انسان شباهت داشت. دستها از جنبههای زیادی شبیه به دست انسان بودند، به غیر از تفاوتهایی که در انگشتان، شستها و استخوان مچشان با دست انسان دیده میشد. بند انگشتها، یعنی استخوانهایی که انگشتها را میسازند، شدیداً خمیده هستند، و این ویژگیای است که در میمونها میبینید. اینجا با مخلوط جالبی از ویژگیها مواجه هستیم که برخی مدرن هستند و برخی دیگر مربوط به هوموهای اولیه هستند، و چند چیز دیگر که قبلاً در جنوبیکپیها دیدهایم. این که آنها را یک گونۀ کاملاً جدید بدانیم که قبلاً مشابهش کشف نشده، کاملاً معقول است.

لی برگر جمجۀ بازسازی شدۀ هومو نالدی را در دست گرفته
با وجود چنین مخلوطی از ویژگیها، آیا میتوانند بگویند که قدمت این گونه چقدر است؟
آنها هنوز هیچ یک از استخوانها را برای تشخیص قدمت به روش رادیو کربن نفرستادهاند، بنابراین نمیشود در این باره اظهار نظر کرد. همچنین خیلی از استخوانها کاملاً فسیل نشده بودند، که ممکن است به این معنی باشد که خیلی هم قدیمی نیستند. البته، محققان دوست دارند که فکر کنند این استخوانها خیلی باستانی هستند، و واقعاً هم ممکن است که متعلق به یک گونۀ خیلی قدیمی از سرده هومو بوده باشند. اما ممکن است که این گونه، قدمت کمتری داشته باشد. در آن صورت، موردی مشابه هابیت خواهد بود. هابیتها گونۀ کم قدمتی بودند که بسیاری از ویژگیهای باستانی را در خود داشتند، اما در اندونزی به بقای خود ادامه میدادند. حال من نمیگویم که قضیه همین است، اما اگر همین اتفاق برای این گونه در آفریقای جنوبی اتفاق افتاده باشد هم با موضوع جالبی مواجه خواهیم بود.
همین طور است! من خواندهام که محققان مجبور شدهاند تا به درون یک غار خیلی تنگ بخزند تا این بقایا را بیرون بکشند و به نظر میرسد که اینجا یک قبر بوده باشد. آیا نظری در این مورد دارید؟ میدانیم که برخی کارشناسان بر این باورند که دفن مردگان یک خصیصۀ شدیداً بشری است.
این غار خیلی عمیق بوده است و رسیدن به آنجا کار آسانی نبوده است. وقتی که آنها به آنجا رسیدند، هیچ چیزی به جز بقایای این گونه در آنجا نبود. تصور اینکه این استخوانها بدون وجود ارادهای که آنها را آنجا بگذارد به آنجا رسیده باشند، بسیار سخت است. به نظر من این مورد بسیار شبیه به نوعی تدفین است و این را میتوان یک حدس معقول دانست.
این امر چقدر غیرمعمول است؟ آیا هیچ یک از گونههای دیگری که در موردشان صحبت کردیم، مردگان خود را دفن میکردهاند؟
این کشف مورد مشابهی ندارد، به غیر از چالهای پر از استخوان که در شمال اسپانیا کشف شد. آن استخوانها مربوط به گونهای به نام "هومو هیدل برجنسیس" بود و دسترسی به آن چالهها بسیار دشوار بود. آنها بیش از 20 فرد از این گونههای اجدادی را یافتهاند. بنابراین مثال دیگری از انجام این امر وجود داشته، اما موردی که در اینجا با آن مواجهیم در مقیاسی متفاوت است. هیچ کس تا به حال چیزی به این بزرگی پیدا نکرده است.

لی برگر و تیم اکتشاف، نوامبر 2013
آیا میتوانید از مقیاس این کشف برای ما بگویید؟
آنها تا الان 1500 استخوان را کشف کردهاند، اما تعداد زیادی از این گونه در این غار یا چاله رها شدهاند. آنها (محققان) تازه در اول راه هستند. در حال حاضر این کشف این فرصت منحصر به فرد و فوقالعاده را فراهم آورده تا نگاهی به یک جمعیت غیر انسان بیاندازیم. فکر میکنم که بسیاری از مردم مشتاق هستند تا چیزهای بیشتری از این کشف و این گونه بفهمند.
وقتی که حقایق بیشتری در مورد هومو نالدی کشف شود، فکر میکنید که هر آنچه دربارۀ گونههای انسانی میدانیم تغییر خواهد کرد؟
مردم هر گاه که خبر کشف گونهای جدید میرسد، میگویند که این کشف همه چیز را تغییر خواهد دارد. معمولاً در این موارد اغراق میشود. ما نمیدانیم که این کشف آیا خواهد توانست دیدگاههای اساسی در مورد تکامل بشر را به چالش بکشد یا خیر. هیجان انگیز ترین بخش به نظر من اضافه شدن یک شاخۀ دیگر به شجرنامۀ بزرگ گونههای انسانی نیست. به نظر من جالبترین موضوع، فراهم شدن فرصتی برای نگاه به جمعیت یک گونه است. به خاطر اینکه آنها تعداد زیادی استخوان کشف کردهاند و این استخوانها متعلق به بیش از چند عضو این گونه تعلق داشتهاند، جزییات بسیاری را راجع به این جمعیت از اجداد بسیار ابتدایی انسان میتوان کشف کرد که تا به حال نظیر آن سابقه نداشته است. از این رو این کشف بسیاری هیجان انگیز است.
* سَرده یا جِنس (برابر لاتین Genus ) یکی از هشت طبقهٔ آرایهشناختی در طبقهبندی علمی جانداران است. بسیاری از سردهها خود نیز به زیرسردههایی تقسیم میشوند.

سیریل رامافوسا، معاون رییس جمهور آفریقای جنوبی، جمجۀ بازسازی شدۀ هومو نالدی را در کنفرانس خبری
9 سپتامبر میبوسد

