تراكم سفرهاي استاني احمدينژاد
دولت نهم ديشب براي پنجاهونهمين بار چمدانهايش را بستند تا آخر هفته را در خارج از پايتخت بگذرانند. رئيسجمهوري اين بار استان قزوين را به عنوان مقصد برگزيده است و تا چند ساعت ديگر او در مركز اين استان سخنراني خواهد كرد؛ اين در حالي است كه تنها يك ماه و يك هفته (37 روز) به موعد برگزاري دهمين دوره انتخابات رياستجمهوري باقيمانده است. كاهش فاصله ميان سفرهاي استاني در سال جديد، عكسهايي كه از اين سفرها منتشر ميشود و وعدههايي كه رئيسجمهوري در سخنرانيهايش مطرح ميكند، باعث شده است كه رقيبان احمدينژاد با حساسيت زياد نحوه برگزاري سفرهاي استاني را رصد و دغدغههايشان را درباره اهداف انتخاباتي آنها بيان كنند.
در چند هفته گذشته رئيسجمهوري و هيات وزيران تنها چند روز در پايتخت مستقر بودند و تقريبا همه آخر هفتهها يعني از شامگاه سهشنبه يا صبح چهارشنبه به سفرهاي استاني اختصاص يافته است.
از سوي ديگر عكسهايي كه از آخرين سفر رئيسجمهوري منتشر شده است، دانشآموزان كرجي را نشان ميدهد كه مدارسشان را تعطيل و آنان را راهي مراسم استقبال كردهاند. صف اتوبوسهايي كه براي انتقال جمعيت به محل سخنراني در نظر گرفته شده بودند، در كنار پلاكاردهاي حاوي تصاوير حماسي و معنوي از احمدينژاد كه در اين عكسها منعكس شده بود، نيز تصويري از ميتينگهاي انتخاباتي را به ذهن متبادر ميكرد.
همچنين رئيسجمهوري در دو هفته گذشته وعدههاي بسياري را مطرح كرده است. او در جمع اسلامشهريها از پرداخت 50 تا 70 هزار تومان به 70 درصد ايرانيان به صورت ماهانه خبر داد، در جمع كارگران به وزير كار دستور داد كه براي خانهدار كردن همه كارگران برنامهريزي كند، همچنين وعده داد كه حداقل مستمري بازنشستگان تامين اجتماعي را به 400 هزار تومان ميرساند، در جمع پرستاران نيز دو ماه به وزير بهداشت و رئيس سازمان تامين اجتماعي مهلت داد تا به قراردادهاي موقت پرستاران رسيدگي و براي اصلاح شيوه استخدامي آنان راهكاري پيدا كند، وعده تشكيل استان البرز به مركزيت كرج نيز از ديگر وعدههاي مطرح شده در دو هفته گذشته به شمار ميرود.
با اين همه دولتمردان به هيچوجه نميپذيرند كه سفرهاي استاني اهداف انتخاباتي را دنبال ميكند و آنها را بخشي از فعاليتهاي روزمره دولت در راستاي خدمترساني به مردم ميدانند. به همين دليل سخنگوي دولت خطاب به منتقدان ميگويد كه دولت نميتواند به بهانه انتخابات، اداره امور كشور را تعطيل كند. عباس كعبي از حقوقدانان شوراي نگهبان نيز كه aهمين ديدگاه را تاييد ميكند و ميگويد كه اصرار دولت بر ادامه سفرهاي استاني در آستانه انتخابات رفتاري مغاير قانون به شمار نميرود. عباس عبدي مشاور سياسي مهدي كروبي نيز معتقد است كه از نظر حقوقي نميتوان به سفرهاي استاني دولت اشكال گرفت. وي ميافزايد معمولا امكانات گستردهاي در اختيار رئيسجمهوري قرار دارد كه ميتواند در رقابت با ديگر كانديداها به وي برتري دهد و اين وضع اختصاص به احمدينژاد ندارد. با اين حال عبدي خاطرنشان ميكند كه بهتر بود رئيس دولت نهم به عرف پايهگذاري شده از سوي دو رئيسجمهوري پيشين كشور احترام ميگذاشت و آن را تقويت ميكرد.
اكبر هاشميرفسنجاني و سيدمحمد خاتمي در روزهايي كه به دومين حضورشان در انتخابات رياستجمهوري نزديك ميشدند، جز در موارد ضروري شخصا به سفر نميرفتند و پروژهها را افتتاح نميكردند.
به عقيده مشاور سياسي كروبي اصرار دولتمردان به سفرهاي استاني در آستانه انتخابات گرچه خلاف قانون نيست، اما ميتواند نشاندهنده فقدان اعتمادبهنفس و رويهاي غيرمنصفانه باشد، وي اضافه ميكند كه نبايد تصور كنيم هر كار مجاز از نظر قانون لزوما اقدام پسنديدهاي محسوب ميشود هرچند كه خلاف عرف يا عقل سليم باشد براي نمونه اگر كسي غذايي را در اختيار داشته و اطرافش چند نفر گرسنه باشد، اين فرد از نظر قانوني ميتواند غذايش را دور بريزد، اما آيا اين رفتار از ديد ناظران پسنديده به شمار ميرود؟
عبدي ميگويد همين كه گروهي از سفرهاي استاني برداشتهاي انتخاباتي دارند، بزرگمنشي اقتضا ميكرد تا بر تداوم آنها اصرار نشود. با وجود آنكه مهدي كروبي، يكي از دو كانديداي اصلاحطلبان در انتخابات آينده چندي پيش سفرهاي استاني را مصداق استفاده از امكانات و بودجه دولتي به نفع يكي از نامزد دانسته بود، مشاور سياسي وي ميگويد: «مشكل اصلي سفرهاي استاني نيست، بلكه اعتراض ما به اين است كه نميتوانيم سفرهاي استاني و حواشي آن را به صورت جدي نقد كنيم؟ وي در توضيح منظورش از «نقد جدي» تاكيد ميكند: «اين چندان اهميتي ندارد كه ما صرفا اعلام كنيم 300 ميليارد دلار كجا رفته است، يا اينكه پول سيبزمينيهاي رايگان از كجا ميآيد؟ بلكه آنچه اهميت دارد اجازه داشتن براي پيگيري ماجرا تا حصول نتيجه است.» حسين مرعشي كه در دولت دوم هاشميرفسنجاني رئيس دفتر رئيس جمهوري بود و با گردش كار دولتها به خوبي آشناست.
نيز مانند عبدي معتقد است كه نبايد شكل اصلي نابرابريهاي انتخاباتي را صرفا در سفرهاي استاني جستوجو كرد. مرعشي ميگويد: «استفاده از امكانات دولتي و بودجه بيتالمال در برنامههاي تبليغاتي منحصر نميشود، همين وعدههايي كه احمدينژاد در چند سخنراني اخير از جايگاه رئيسجمهوري مطرح كردهاند، همچنين توزيع هدايا در برنامههاي مناسبتي گوناگوني كه رئيسجمهوري در آن حضور مييابند، از مصاديق ديگر استفاده تبليغي از امكانات عمومي است.»
اما قاسم روانبخش از روحانيون هوادار دولت نهم در پاسخ به كساني كه رفتارهاي اخير رئيسجمهوري را تبليغاتي ميدانند به سابقه اين سفرها اشاره ميكند و ميگويد: «سفرهاي استاني روش چهار ساله احمدينژاد است. او از ابتدا قول داد كه دو بار به هر استان سفر كند. و اكنون در حالي عمل به وعدههايش است.» سردبير هفتهنامه پرتو سخن اضافه ميكند: «اتفاقا افزايش سرعت سفرهاي استان پس از سال جديد به اين دليل است كه دولت قصد دارد تا پيش از فرا رسيدن زمان قانوني تبليغات انتخاباتي به دور دوم سفرها پايان دهد. با انجام سفر قزوين تنها سفر به استان سمنان باقي ميماند كه آن هم بيش از آغاز خرداد انجام ميشود.»
در اين ميان نكته جالب توجه آن است كه عبدالله رمضانزاده، دبير و سخنگوي دولت خاتمي نيز به شدت معتقد است سفرهاي استاني تبليغاتي هستند، مانند روانبخش آن را برنامهاي چهار ساله ميداند. او ميگويد: «سفرهاي استاني از روز اول تبليغاتي بود و ارزش اجرايي نداشت.»
سخنگوي دولت اصلاحات خاطرنشان ميكند: «روساي جمهوري پيشين نيز هرگاه نياز بود به سفرهاي استاني ميرفتند، اما هيچ وقت در صداوسيما درباره آنها بزرگنمايي نميشد.»
وي به سفرهاي استاني پيش از دولت نهم اشاره ميكند و ميگويد: «هرگاه نيازي در اين زمينه احساس ميشد، از يك ماه قبل رئيسجمهوري موضوع را با وزرا و استاندار در ميان ميگذاشت و آنان موظف بودند گزارش كاملي از وضعاستان آماده و در جلسه دولت مطرح كنند. رمضانزاده كه در دولت اول اصلاحات استاندار كردستان بود طبيعيترين و كمهزينهترين روش رسيدگي به نابسامانيهاي استاني را حضور استاندار در جلسه هيات دولت ميداند نه سفر دولت به استان.»
وي كه خود اولين استاندار دولت اصلاحات بود كه در جلسه هيات وزيران حاضر شد ميگويد كه مصوبات آن جلسه از مجموع دو سفر استاني دولت نهم بيشتر ثمربخش بود و همه آنها اجرايي شد.
به گفته رمضانزاده بسياري از مصوباتي كه اكنون در جلسه استاني دولت به تصويب ميرسد در حدي است كه ميتواند درباره آنها در شوراي اداري استان و حتي مراجع پايينتر از آن تصميمگيري كرد. وي همچنين معتقد است كه ادعاي مدافعان سفرهاي استاني مبني بر آشنايي نزديك با مشكلات چندان قابل قبول نميتواند باشد چون از برنامه سفرها اين سفر چنين برميآيد كه بيشتر وقت اعضاي دولت و به ويژه رئيس جمهوري در سخنرانيها يا جلسات ميگذرد.»
رمضانزاده تعداد مصوبات جلسات استاني را دليل ديگر تبليغاتي بودن سفرها ميداند و ميگويد: «وقتي در يك جلسه دولت بيش از 15 تا 20 مصوب تصويب ميشود به اين معني است كه مصوبات تنها قرائت ميشود.»
سخنگوي دولت اصلاحات اين استدلال دولتمردان كنوني را كه ميگويند كار كارشناسي قبل انجام ميشود و آنان فقط در جلسه دولت به آنها صورت قانوني ميدهند، رد ميكند و ميگويد: «اگر كار كارشناسي قبلا انجام شده است كه ديگر چه نيازي به سفر استاني است. گذشته از آن در جلسه دولت همه اعضا ميتوانند درباره موضوعاتي كه قرار است به راي گذاشته شود، اظهارنظر كنند، زيرا براساس قانون اعضاي دولت در قبال مصوبات، مسووليت مشترك دارند.»
دبير سابق هيات دولت روند تصميمسازي در دولتهاي گذشته را چنين تشريح ميكند: «دستگاههايي كه به مصوبات هيات دولت نياز دارند، ابتدا موضوع را در نامهاي به رئيسجمهوري يا معاون اولي وي منعكس ميكردند، سپس اين نامه به دبير دولت و از سوي وي به كميسيونهاي تخصصي ارجاع ميشد. در كميسيونهاي تخصصي نيز موضوع را در سه سطح كارشناسان، معاونان و وزرا بررسي ميكردند سپس موضوع در جلسه دولت مطرح ميشد. همچنين گاهي يك موضوع دو يا سه جلسه وقت دولت را ميگرفت به همين دليل قابليت اجرايي داشت.»
رمضان زاده بر همين اساس خطاب به دولتمردان كنوني ميگويد: «اگر آنها واقعا سفرهاي استاني را غيرتبليغاتي و داراي فوايد اجرايي ميدانند، پاسخ دهند كه چرا بسياري از مصوبات مهم سفرهاي دور اول هنوز اجرايي نشده است، براي نمونه رئيسجمهوري در سفر به ايلام قول داد كه در 5/1 سال اين شهر را از محروميت درآورد و در سفر بعدي ايلاميها كليدشهري مانند اصفهان را تحويل ميگيرند، در كردستان نيز وعده افتتاح فرودگاه سقز داده شد، همچنين در استان گلستان احداث پالايشگاه تصويب شد و سرآخر اينكه احمدينژاد در اهواز گفته بود اگر كيفيت آب آشاميدني بهبود نيابد وزير نيرو را وارد لولهها ميكند؛ حال سوال اين است كه كدام يك از اين وعدهها عملي شده است؟» گرچه مناقشه بر سر انتخاباتي بودن سفرهاي استاني به اين زوديها پايان نمييابد، اما حجم انتقادات در چند وقت اخير آنقدر زياد شد كه سرانجام رئيسجمهوري در نامهاي به عزتالله ضرغامي، رئيسصداوسيما از وي خواست كه دو سفر استاني باقيمانده را به صورت زنده پوشش ندهد تا شايد اندكي از شائبههاي انتخاباتي آن كاسته شود.