گزارش خبرنگار بی بی سی از سفر به بلخ
مولانا عارفي براي همه قرنها
جلالالدين محمد رومي مشهور به مولوي يكي از بزرگترين شاعران پارسيزبان است كه قدرت شعر و تفكر او از حیطه فارسيزبانان فراتر رفته و حتی به عنوان الگوي فكري عرفا اديبان و نخبگان غربي قرار گرفتهاست.
امسال در حالي هشتصدمين سال تولد مولانای فقرا ميرسد كه وي بيش از پيش با ايرانيان بيگانه شده و تلاشهاي مكرر تركيه باعث شده تا ديدگاهها نسبت به اين عارف، شاعر، اديب و خداشناس بزرگ فارسزبان تغيير يابد.
يونسكو به پيشنهاد تركيه سال 2007 را سال مولانا نامگذاري كردهاست تا بزرگداشتي برای اين مرد بزرگ باشد.
نام مولوي بلخي در حالي در ايران كمرنگ شدهاست كه مفاهيم اشعار زيباي پارسي وي تا عمق جان هر انساني نفوذ كرده و علت نفوذ و سرشناسي اين مرد بزرگ در غرب هم همين است.
چارلز هاويلاند گزارشگر بيبيسي امروز به زادگاه مولانا در بلخ رفتهاست تا گزارشي از کسی که او را مشهورترين شاعر در آمريكا از قران 13 ميلادي تاكنون ميداند، بدهد.
وي در گزارش خود آورده:
ترجمه اشعار زيباي مولانا جلالالدين رومي حتي مورد استفاده ستارههاي موسيقي پاپ غرب مانند مدونا هم قرار گرفتهاست.
آنها مجذوب ارادت مولانا به عشق و ايمان در استفاده از موسيقي و رقص به معناي روحاني آن هستند. اگر چه انديشمندان تاكيد دارند كه مورد نظر او عشق ميان بنده و خالق بودهاست نه عشقهاي زميني.
هاويلند در هشتصدمين سالروز تولد اين شاعر بزرگ سري به زادگاه او در افغانستان كنوني زدهاست و همراه با باستانشناس جواني به نام رضا حسيني به خرابههاي باقيمانده از مدسه علمي و مذهبي دوران جواني مولانا رفتهاست، جاييكه او در مكتب پدرش بهاء ولد درس خواند و رشد كرد.
خرابههاي اين مدرسه، چهار طاق دارد و يك گنبد نصفهونيمه. حسيني ميگويد صوفيگري و عرفان اسلامي در اين مناطق پيش از مولانا هم رواج داشتهاست. وي ادامه ميدهد كه اين گوشه شهر و اين مدرسه پژواك نماز و اذان و نغمههاي مولاناست.
بلخ در زمان جواني جلالالدين مورد حمله چنگيزخان مغول قرار گرفت و خانواده بهاء ولد پدر وي به قونيه در تركيه كنوني مهاجرت كردند. در آنجا مولانا با شمس تبريزي آشنا ميشود و پس از از دست دادن وي و سالها ناراحتي و غم، وي سرانجام بزرگترين اثر خود يعني مثنوي را به رشته تحرير درميآورد كه داستان جدايي روح از خدا و اشتياق هر دو طرف براي وصال است.
حسيني جمعي از درويشان را در مزارشريف به گزارشگر معرفي ميكند كه مراسم آواز و رقص مولويه را براي او اجرا كنند. امري كه در افغانستان بسيار نادر است. اين گروه كار خود را با ساز ني كه ساز محبوب مولانا بودهاست آغاز ميكنند.
عبدالله روهن يكي از کارشناسان بومی ميگويد تا چند سال پيش كه اوضاع مردم محلي خوب بود آنها در تابستانها كار مي كردند و زمستانها با اجتماع در مساجد به خواندن اشعار مولوي می پرداختند. اما امروزه اين سنتها بهعلت مشكلات متعدد اقتصادي و اجتماعي مردم از بين رفتهاست. وي ظهور و ورود كمونيسم به افغانستان را هم عامل ديگري برای از رونق افتادن اشعار مولانا ميداند.
وي اضافه ميكند كه در زمان طالبان هم اين گروه سعي زيادي در مقابله با صوفيگري و اشعار مولانا كرد و تا حد زيادي آن را از بين برد؛ اما پس از رفتن آنها دوباره محبوبيت اين اشعار و اين طريقت اوج گرفته است.
روهن ادامه ميدهد كه بسياري از غربيها برداشتي سكولار از اشعار مولانا دارند اما در واقعيت اين اشعار مذهبي هستند.
وي ادامه ميدهد كه هرساله مسيحيان و يهوديان هم در مراسم بزرگداشت وي شركت ميكنند.
با این حال تلاشهاي تركها براي بزرگداشت مولانا بهحدي است كه مردم زادگاه وي و ايرانيان بيش از پيش نياز به شناخت اين مرد بزرگ و آشنايي با افكار و اشعار وي دارند. مردي كه اشعارش زينتبخش كتابهاي عرفا و انديشمندان غربي است.