در پی نشست بی نتیجه وزرای خارجه ۱+۵
تعویق تحریمهای جدید علیه ایران
وزيران امورخارجه آمريکا، بريتانيا، فرانسه، چين و روسيه (اعضای دائمی شورای امنيت) به همراه آلمان، کشورهای موسوم به گروه ۱+۵، روز جمعه بيستوهشتم سپتامبر در بيانيه مشترکی اعلام کردند مذاکرات خود بر سر اعمال دور سوم تحريمها عليه ايران را تا ماه نوامبر به تعويق میاندازند.
این تصمیم در حالی اتخاذ شد که وزرای خارجه گروه 5+1 به منظور تدوین قطعنامه تازه علیه ایران در نیویورک گردهم آمده بودند.
براساس این گزارش گروه 5+1 با صدور بیانیهای اعلام کرد که تا ماه نوامبر منتظر گزارش تازهای از رئیس آژانس بینالمللی انرژی اتمی در مورد ایران و نظر مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا خواهند ماند، و اگر در این مدت این دو مرجع به نتیجه مثبتی در حل مناقشه اتمی ایران نرسند، قطعنامه تازهای علیه ایران صادر خواهند کرد.
پیش از این گروه 5+1 دو نشست دیگر در راستای تصویب سومین قعطنامه تحریمی علیه ایران که پیشنویس آن توسط آمریکا تهیه شدهبود، در سطح معاونان وزرای خارجه برگزار کرده بودند که در هر دو جلسه اجماعی برای صدور قعطنامه جدید حاصل نشد.
با این حال روز جمعه وزرای امور خارجه این گروه، تلاش كردند تا اختلافاتشان درخصوص تشديد تحريمها عليه ايران را كاهش داده و فشار بر تهران براي توقف برنامه هستهاياش را افزايش دهند.
مبنای اختلاف گروه 5+1
آمريكا، فرانسه و انگليس خواستار آن هستند كه شوراي امنيت سازمان ملل سومين قطعنامه تحريمي را به زودي عليه ايران به علت خودداري تهران از پذيرش درخواستهاي جهاني مبني بر توقف غنيسازي اورانيوم اعمال كند.
در مقابل روسيه و چين معتقدند بايد به تهران فرصت بيشتري داده شود تا با ديدهبان هستهاي سازمان ملل به جهت رفع پرسشها در خصوص فعاليتهاي هستهاي اين كشور همكاري كند. آنها با اقدام سريع در جهت تحريمهاي اقتصادي سختتر مخالفند.
آلمان نيز بهعنوان بزرگترين شريك تجاري اروپايي ايران اصرار دارد كه تحريمهاي بيشتر بايد در چارچوب سازمان ملل باشد مشروط بر اينكه از توسل به اقدام نظامي عليه ايران خودداري شود.
ابتکار تدافعی تهران
ابتكار تهران با طرح «برنامه عمل» و كنار گذاردن ديگر ايدهها از روي ميز مذاكرات، با هدف پاسخ به مسايل باقيمانده كه در چهار سال گذشته مورد تاكيد آژانس قرار گرفته بود و به نوعي مانع اصلي براي صلحآميز اعلام كردن فعاليتهاي هستهاي ايران نيز شده بود باعث شد تا اميدواريهاي جديدي براي حل وفصل يكي از مهمترين پروندههاي مناقشه برانگيز بينالمللي به وجود بيايد.
تهران كه در پيشبرد ابتكارش از جديت لازم برخوردار است و با همكاريهاي همهجانبه خود با آژانس كه به گفته سرگئي لاوروف وزير امورخارجه روسيه حتي از مداليته تعيين شده با آژانس نيز پيشي گرفته هنوز نتوانسته است نظر همه كشورها را نسبت به توافقات با آژانس جلب كند.
كشورهايي كه به توافقات اخير تهران - آژانس بياعتماد هستند با تاكيد بر دو قطعنامة 1737 و 1747 خواستار تعهد ايران به اجراي اولين اجماع جهاني براي توقف غنيسازي اورانيوم هستند. آنها كه مدعي هستند توافقات اخير در راستاي «وقتكشي» است معتقدند پيش از هر همكاري؛ تهران بايد در راستاي اعتمادسازي، غنيسازي اورانيوم را متوقف كند. برهمين اساس برخی کشورهای گروه 1+5 به دليل آنچه سرپيچي تهران از قطعنامههاي شوراي امنيت سازمان ملل متحد خوانده شده است تاكيد ميكند كه هرچه سريعتر سومين قطعنامه تحريمي عليه تهران صادر شود.
اين در حالي است كه محمد البرادعي، مديركل آژانس بينالمللي انرژي اتمي طي ماههاي اخير بارها به كشورهاي مختلف درباره توافقات تهران - آژانس هشدار داده است كه تا پايان اجراي مداليته و پاسخگويي تهران به تمامي سوالات باقي مانده در ماه دسامبر (ديماه) كه منجر به روشن شدن ماهيت فعاليتهاي هستهاي ايران ميشود از هرگونه اقدامي كه منجر به خدشه وارد كردن به همكاريهاي تهران با آژانس شود، خودداري كنند.
پيش از اين محمدعلي حسيني سخنگوي وزير امور خارجة ايران نيز تهديد كرده بود كه در صورت صدور قطعنامة جديد عليه ايران، تهران نسبت به همكاري خود با آژانس تجديدنظر خواهد كرد.
در همين حال وزير امور خارجه روسيه نیز با اعلام مخالفت كشورش با تشديد تحريمها عليه ايران به سبب برنامه هستهاي آن، اين تحريمها را به زيان تلاشهاي آژانس بينالمللی انرژي اتمي براي حل مسالمتآميز موضوع هستهاي تهران دانست.
پیش از آغاز نشست وزرای امور خارجه کشورهای عضو گروه 5+1 و در ادامه مخالفت های روسیه و چین برنارد کوشنر وزیر اور خارجه فرانسه پیش بینی کرده بود که تصویب قعطنامه جدید علیه ایران به تعویق خواهد افتاد.
»كوشنر» روز پنجشنبه روزنامه واشنگتن پست گفته بود كه احتمال دارد شوراي امنيت اعمال تحريمهاي جديد عليه ايران را تا ماه دسامبر يعني تا زماني كه آژانس در خصوص فعاليتهاي هستهاي ايران نتيجهگيري ميكند به تعويق بيندازد.
با این حال گروه 5+1 بررسی برای صدور قعطنامه جدید علیه ایران را یک ماه پیش از گزارش آژانس بین المللی انرژی اتمی پیرامون نحوه همکاری تهران با آژانس برای اجرای مدالیته نحوه پاسخگویی به سوالات باقی مانده را آغاز میکند.
نشست وزرای خارجه گروه 5+1
در چنین فضایی که هیچ اجماعی در میان اعضا وجود نداشت، نشست وزرای امور خارجه کشورهای عضو گروه 5+1 روز جمعه آغاز به کار کرد.
مذاکراتی که به صدور بیانیه تعویق قعطنامه جدید انجامید در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل متحد در نیویورک و با ریاست کاندولیزا رایس، وزیرخارجه آمریکا و شرکت سرگئی لاوروف وزیرخارجه روسیه، یانگ جیه چی وزیرخارجه چین، دیوید میلیبند وزیرخارجه بریتانیا، برنار کوشنر وزیر خارجه فرانسه، فرانک والتر اشتاین مایر، وزیرخارجه آلمان و خاویر سولانا، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا انجام گرفت.
در بیانیه شرکت کنندگان این نشست، از توافقی که اخیراً میان آژانس بین المللی انرژی اتمی و ایران صورت گرفته استقبال شده و در آن از ایران خواسته شده است تا با روشن کردن همه ابهامات و رفع نگرانیهایی که در مورد برنامه اتمی اش وجود دارد و بويژه در مورد آن بخش از این برنامه که می تواند ابعاد نظامی داشته باشد، بسرعت و به شکلی مؤثر، نتایج محسوسی فراهم آورد.
در بخش ديگری از اين بيانيه آمده است که کشورهای موسوم به ۱+۵ برای گفت وگو با ايران «آماده اند» و شرط چنين مذاکراتی توقف کامل فعاليت های حساس هسته ای است.
وزيران خارجه کشورهای عضو گروه ۱+۵ تاکيد کرده اند که شورای امنيت سازمان ملل متحد پيشنهاد «تعليق در برابر تعليق» را مطرح کرده است. درصورتی که آژانس بين المللی انرژی اتمی تاييد کند که ايران غنی سازی را متوقف کرده است همزمان شورای امنیت سازمان ملل متحد کليه تحريم ها عليه ايران متوقف خواهد کرد.
اين کشورها از ايران خواسته اند که با پذيرفتن اين پيشنهاد زمينه را برای مذاکرات با حسن نيت فراهم کند.
همچنين در اين بيانيه از ايران خواسته شده در راستای جلب اعتماد جامعه بين المللی، نشان دهد که «ماهيت» برنامه هسته ای جمهوری اسلامی صلح اميز است و زمينه را برای يک توافق فراگير و دراز مدت بر اساس پيشنهاد سال ۲۰۰۶ به ايران، فراهم کند.
وزيران امورخارجه کشورهای عضو گروه ۱+۵ همچنين از خاوير سولانا، هماهنگ کننده سياست خارجی اتحاديه اروپا، در خواست کرده اند که برای فراهم کردن زمينه مذاکرات در آينده با علی لاريجانی، دبير شورای امنيت ملی ايران، ملاقات کند.
لاريجانی و سولانا پيشتر سه دوره گفت وگو در مورد حل مساله هسته ای ايران برگزار کردند که آخرين دور اين گفت وگو ها در تيرماه سال جاری در وين برگزار شد.
همچنین دراین بیانیه از تهران خواسته شده با ارايه «پاسخ سريع و مشخص» به «ابهامات» موجود درباره برنامه هسته ای خود، پروتکل الحاقی را اجرا کرده و زمينه دسترسی به تاسيسات، اسناد و اشخاص مورد نظر آژانس را فراهم کند.
بیانیه نشست نیویورک در نهایت تأمین کننده نظر کشور روسیه، چین و تا حدودی آلمان بود.
اگرچه وزیرخارجه آمریکا در استقبال از توافق ایران و آژانس بین المللی انرژی اتمی با دیگر اعضای شورای امنیت همراهی کرده اما دولت آمریکا از آغاز برخوردی بدبینانه با این توافق داشته و آن را ناکافی دانسته است.
همچنین با وجود آنکه وزيران امورخارجه آمريکا و فرانسه با تعويق صدور قطعنامه جديد عليه ايران تا در يافت گزارش البرادعی و سولانا تا ماه نوامبر توافق کرده اند، اما این کشورهای طی هفته های اخير تلاش های خود برای اعمال تحريم ايران خارج از چارچوب شورای امنيت شروع کرده اند.
کنگره آمریکا در روزهای اخیر قانون تازه ای برای افزایش تحریم ایران تصویب کرده و دولت فرانسه نیز از سرمایه گذاران فرانسوی و همچنین دیگر کشورهای اتحادیه اروپا خواسته است تا دیگر در ایران سرمایه گذاری نکنند و دادوستد خود با این کشور را به حداقل برسانند.
در این میان، افزودن بر تحریم ایران خارج از چارچوب شورای امنیت موافقت دولت آلمان را به همراه نداشته است.