نهی از منکر اقتصادی چگونه است؟
- مدتی است که بحث مفاسد اقتصادی در سطح جامعه جزو موضوعات داغ و مورد توجه است، متاسفانه (یا شاید هم خوشبختانه!) کشف روزانه پروندههای میلیاردی مفاسد نیز بر این داغی و حساسیت میافزاید.
امروزه شاید یکی از اصلیترین مطالبات مردمی در ایران و حتی سایر نقاط جهان بحث مبارزه با فساد اقتصادی است. اما برای حل و یا دست کم کاهش این معضل چه راهکاری وجود دارد؟!
پروژهای تحقیقاتی، اخیرا در یکی از مراجع مبارزه با فساد اقتصادی کشور با هدف شناسایی سرچشمه و علل اصلی وقوع مفاسد اقتصادی صورت گرفت و طی آن، انواع پروندههای فساد اقتصادی مطالعه و بررسی شد.
نتایج تحقیقات نشان داد ۳ علت اصلی یا به عبارت دقیقتر ام الفساد مفاسد اقتصادی شامل موارد سه گانه زیراست
جعل، تبانی و ارتشاء.
به زبان سادهتر، هر پرونده فساد اقتصادیای که بررسی شد، حداقل یکی از فاکتورهای سه گانه بالا در آن قابل مشاهده بود و نقش آن عامل تعیین کننده نیز بود. بنابراین به گواهی آمار و تحقیقات میتوان ادعا نمود که اگر جعل، تبانی و ارتشاء را در سیستمها و فرآیندهای اجرایی کشور از بین ببریم، فضا و بستر ایجاد فساد اقتصادی از بین خواهد رفت و عملاً جرمی به وقوع نمیپیوندد تا با آن برخورد شود. (پیشگیری همیشه بهتر از درمان است!... )
از آنجا که تعریف اصلی نهی از منکر در سطح جامعه یعنی شرایط ایجاد منکر را از بین بردن، بنابراین حذف سه عامل فوق به منزله معنای دقیق نهی از منکر اقتصادی خواهد بود که البته با تعریفی که ارائه شد جز در قامت و اختیارات حکومت اسلامی محقق نمیشود. (امر به معروف و نهی از منکر در سطح حکومتی به معنای ایجاد شرایط انجام معروف در سطح جامعه و زدودن شرایط انجام منکر در جامعه است و این خود دلیل لازم و کافی برپایی حکومت اسلامی است و اساسا فلسفه وجودی حکومت اسلامی همین نکته است).
اما راه حل حذف این سه عامل مفسده آور چیست؟
از چه راهی میتوان جعل، تبانی و ارتشاء را به عنوان امالفساد اصلی از بین برد؟!
بررسی و طراحیهای صورت گرفته، همچنین تجربیات بین المللی و حتی داخلی نشان میدهد تنها راه در دسترس و به صرفه (بسیار به صرفه!)، سیستمی سازی و استفاده از فناوری اطلاعات (IT) در فرآیندهای اجرایی است به گونهای که خدمات دولتی و بروکراسی اداری به صورت paperless بیکاغذ و humanless بدون دخالت عامل انسانی و یکپارچه ارائه گردند
بنابراین نوش داروی بیماری فساد اقتصادی، سیستمی سازی فرآیندها و یکپارچه سازی آنهاست به گونهای که هر فرآیند اطلاعات قبل و بعد خود را تصحیح نماید.
توضیح بیشتر آنکه با سیستمی نمودن فرآیند و حذف فیزیک کاغذ از روند اجرایی امور، بحث جعل منتفی میگردد. بنابراین، حالت paperless یا بیکاغذ محقق میگردد.
با توسعه فرآیندهای سیستمی و حذف مراجعه مستقیم ارباب رجوع و متقاضی، و همچنین ایجاد قدرت تصمیم گیری برای سیستم (بدون دخالت انسان و کارشناس)، از طریق اعمال الگوریتمهای مناسب بر روی سیستم، امکان تبانی و ارتشاء از بین میرود.
یکپارچگی و اتصال سامانهها به یکدیگر نیز عامل تعیین کننده بعدی است. بعضا مشاهده میشود سازمانها و مراکز مختلف برای فعالیتهای جاری خود، به صورت جزیرهای و منفک از سایر حوزهها اقدام به راه اندازی سامانههای کاری وسیستمی سازی فرآیند خود میکنند که این اقدام اگرچه مفید است اما کافی نیست. در حالتی که اتصال بین سامانهها و سیستمها برقرار باشد، هر حلقه اطلاعات حلقه ما قبل و مابعد خود را اصلاح و بروز رسانی میکند. بنابراین یکپارچهسازی و اتصال سامانهها و سیستمهای اجرایی تضمین کننده اطلاعات دقیق، بروز و برخط (online) خواهد بود.
استفاده از فناوری اطلاعات علاوه بر کاهش فساد اقتصادی، سودمندیهای دیگر بسیاری در بخش اقتصاد کشور خواهد داشت، که میتوان از شفافیت اقتصادی، تولید آمار دقیق و قابل اتکا، تسهیل و کوتاه شدن زمان ارائه خدمات، افزایش تولید ناخالص ملی (GNP) و... نام برد. اساسا تجربه بین المللی نشان داده توسعه فناوری اطلاعات به طور مستقیم و سریع بر افزایش سطح درآمدی جامعه اثر میگذارد و در نتیجه تحقق اقتصاد مقاومتی نیز در دسترس خواهد بود.
ما چه بخواهیم و چه نخواهیم، آینده از آن سیستم هاست و ما به آن سمت خواهیم رفت. اما هرچه سریعتر بجنبیم و اقدام کنیم صدماتی که به کشور به علت فقدان این سیستمها وارد میگردد کمتر خواهد بود...
به قول معروف.. جلوی ضرر را از هر کجا بگیریم.. منفعت است...!