پیامد ناکامی گفتگوی اوباما و رهبر ایران
روزنامه اقتصادی اکونومیست با اشاره به باقی ماندن وزیر خزانهداری دولت بوش که عامل تحریم ایران در بسیاری از ناکامیهای جهان بود، پیشبینی میکند اگر گفتگوی موجود سران ایران و آمریکا به نتیجه نرسد، پیامد آن تشدید تحریمهای مالی ایران است.
این در حالی است که در یکی، دو سال اخیر و با موانع به وجود آمده برای ایرانیان جهت استفاده از حسابهای بانکهای خارجی، برخی فعالیتهای اقتصادی بازرگانان کشورمان متوقف شده و برخی دیگر نیز با ریسک و ضرر قابل توجهی انجام میشود.
اکونومیست نوشت: بعد از قريب به 3 دهه بيگانگي با يكديگر طرفين در حال دستيابي به مصالحهاي ابتدايي هستند. خاطرات بد دشمنيها و تحقیرها كمرنگ شده و منافع مشترك دو طرفه زمينهاي را براي آشنايي بيشتر فراهم كرده است. اولين تبادلات با صداي بلندي منتشر شد اما دست كم باعث شد تا سكوت تلخ موجود شكسته شود.
زماني كه آمريكا روابط خود را پس از انقلاب اسلامي و تسخير سفارت آمريكا در سال 1979 با متحد سابقش يعني ايران قطع كرد، باراك اوباما رئيسجمهور فعلي آمريكا يك نوجوان بود. از آن زمان تاكنون خصومت دو جانبه، تقابلات نظامي، خرابكاري و سير مداوم موضعگيريهاي منفي باعث ايجاد خصومتي استراتژيك ميان دو طرف شده است.
اوباما در 20 مارس گذشته و در پيامي تلويزيوني به مناسبت نوروز و سال جديد ايرانيها وعده حل اختلافات ديرين از طريق ديپلماسي را داده و از "جمهوري اسلامي ايران" كه به صورتي مؤدبانه، همین نام كامل آن را ذكر كرد، دعوت كرد تا جايگاه واقعي خود در جامعه بينالمللي را دوباره به دست آورد.
وي به طور تلويحي به مشروعيت رژيمي اشاره كرد كه ارزشهاي مذهبی آن برخلاف اعتقادات اوباما است. اوباما با فاصله گرفتن از جرج بوش، همتاي سابقش كه با تمايز ميان مردم ايران و رهبري اين كشور روابط با مردم را خوب و آزاديخواهانه توصيف كرده و رهبري ایران را، غيرمنتخب و ارتجاعي ميخواند، عامل ناراحتي روحانيون حاكم بر ايران را از بين برد.
اوباما اگرچه به حمايت ايران از گروههايی كه حق اسراييليها براي داشتن يك كشور را به رسميت نميشناسند اشاره كرد، اما از اشاره مستقيم به برنامه اتمي ايران كه اسراييل آن را تهديدي براي موجوديت خود ميداند و يا موارد نقض حقوق بشر، در ايران خودداري كرد.
پاسخ ايران سريع و به نوعي محتاطانه بود. آيت الله علي خامنهاي رهبر ايران ليستي از اقدامات منفي آمريكا را عنوان كرد، كه در آن اشارهاي به حمايت آمريكا از صدام حسين در جريان جنگ ايران و عراق نشده بود. او از آمريكا خواست تا رفتارش را تغيير دهد، نه این که فقط در حرف وعده آن را بدهد. اما وي وعده سياستي بر اساس منطق را داد نه مبتني بر احساسات و اعلام كرد كه اوباما و دولت وي براساس اعمال خود آنها مورد قضاوت قرار خواهند گرفت.
ميتوان اين تبادلات را گامهايي ميانهروانه براي شروع دانست. بازنگري سياست آمريكا در مورد ايران در دولت اوباما نشان داده كه دشمني با ايران چقدر بر سياستگذاري كشورهاي مختلف در اين منطقه تأثيرگذار است. براي مثال خصومت آمريكا با گروههايی مانند حماس و فلسطين و حزبالله در لبنان همراه با اين ادعا است كه اين گروهها بازوهاي ايران هستند. همچنين بايد توجه داشت كه تمايل اوباما براي بهبود روابط با روسيه تا حدي نيز ناشي از اميدواري وي به فشار روسيه بر ايران براي ترك تمايلات اتمي ايران است. اگرچه در واقع بايد متوجه بود كه تلاشها براي تنشزدايي بايد از مرزهاي ايران شروع شود نه كشورهاي ديگر.
در اين ميان نشانهها نقش بسيار مهمي را برعهده دارند. به گفته مقامات عراقي دخالتهاي نيروهاي سپاه پاسداران ايران در عراق از زمان تحليف اوباما كمتر شده است. هم اكنون افغانستان كه مورد توجه عمده اوباما است هم شانس همكاري نزديك را به شدت افزايش داده است.
آمريكا پيشنهادي را براي كمك به قطع قاچاق مواد مخدر به ايران را در دست بررسي دارد و ايرانيها نيز به نوبه خود خواستار اين هستند كه اوباما كسي را جانشين حامد كرزاي نكند كه دست نشانده آمريكا باشد. در همين حال بعضي فرماندهان ناتو هم گزينه استفاده از ايران به عنوان مسيري براي تأمين تجهيزات و نيازهاي نيروهاي خود در افغانستان را مطرح كردهاند كه بسيار امنتر از مسيرهاي موجود در پاكستان است.
بنابراين تمام گامها معطوف به هيئت ايراني است كه در 31 مارس براي شركت در كنفرانسي در مورد افغانستان عازم لاهه مي شوند. اما آمريكاييها انتظار واكنش صريح ايران به درخواستهاي خود را تا پس از انتخابات رياستجمهوري در ايران ندارند و اميدوارند كه در اين انتخابات احمدينژاد جاي خود را به كانديداي ميانهروتري بدهد.
اما هنوز هم يك احتمال ديگر باقي است و آن ايدهاي است كه توسط دنيس راس مبني بر ايجاد كانالهاي پشت پرده مطرح شده بود كه احتمال برخورد شديد ميان دو كشوري كه نحوه مذاكره با يكديگر را فراموش كردهاند را كاهش ميدهد.
همكاري در افغانستان ميتواند شروع خوبي باشد. اما براي اوباما و متحدان اروپايي و همچنين اسراييل، آزمايش واقعي پيشرفت ايران در خودكفايي در توليد سوخت اتمي است كه احتمال ميرود براي ساخت بمب اتم مورد استفاده باشد و ايران همچنين تمايلاتي را تكذيب ميكند.
به هر حال اگر مذاكرات با ناكامي به اتمام برسد، دولت آمريكا ممكن است براي مهار بهتر ايران به تشديد تحريمهای مالي روي بياورد. استوارت لوي از مقامات وزارت خزانهداري آمريكا كه طرح اين وزارت زنجيرهاي از بانكهاي جهان را از ارائه خدمات به ايران بازداشت، يكي از معدود مقاماتي است كه در تغييرات بعد از كنار رفتن دولت بوش بر سر جاي خود باقي مانده است. بعضي كارشناسان معتقدند اين كار بهترين كارآيي را در مورد ايران دارد.
اما فشار مالي امروزه ديگر كارآيي چنداني ندارد. چرا كه اعتقاد روز افزون در ايران بر اين است كه قدرت آمريكا رو به زوال بوده و اقتصاد آمريكا در حال ويراني است.