روایت عباس عبدی از میرحسین موسوی
عباس عبدي یقینا از سال هاي دهه 60 فاصله زیادی گرفته است. در طول مصاحبه باور این نکته که با کسی صحبت می کنم که روزي در سن و سال من با تعدادي جوان ديگر از دیوار سفارت ابرقدرت جهان بالا رفته اند، خیلی مشکل بود.
عبدی هر چند حضور موسوی را با ابهامات و موانع لا ینحل فراوانی روبرو می بیند، اما او را واجد ویژگیهایی می داند که در دیگران وجود ندارد. صراحت لهجه و اعلام مواضع انتخاباتی او پس از اعلام حضور مهندس موسوی در انتخابات، جالب توجه و خواندنی است.
تدبیر: براي شروع لطفاً نظر خود را در مورد اعلام رسمي حضور و بيانيه آقاي موسوي بيان كنيد و بفرماييد كه از نظر شما حضور آقاي موسوي چه پيامد هايي مي تواند داشته باشد و چه تغییری در آرايش نيروهاي سياسي و يا آرايش نيروهاي اجتماعي ایجاد خواهد کرد؟
عبدی: حضور آقاي موسوي ابتداي راه است و بسياري از پرسشها هست كه بايد توضيح داد تا درك بهتري از ايشان پيدا شود، زيرا ايشان 20 سال از عرصه كنش سياسي دور بودهاند، البته ايشان به دليل ويژگي هاي شخصي، ناظر بازي بودند. ولي همانطور كه مي دانيد در عالم سياست ناظر بازي بودن با حضور در بازي خيلي متفاوت است. اما از نظر تاثير گذاري تصور مي كنم در آرايش سياسي نيروها خيلي تا ثير جدي نخواهد داشت.
تدبیر: به هر حال ايشان با گفتمان جديدي وارد شده اند و مولفه هایی را مطرح مي كنند كه فرا جناحي است.
يك اعتراض من هم همين است كه ايجاد گفتمان جديد كار يك سياست مدار نيست. زيرا رسالت سياستمدار فرق مي كند و كار رئيس جمهور توليد يك گفتمان نيست و اين خطايي است كه آقاي خاتمي هم با آن مواجه بود. البته نه بدين معني كه ما نياز به يك گفتمان جديد نداريم بلكه توليد گفتمان كار انديشمند است و بسط گفتمان كار نيروهاي واسطه، مثل روشنفكر و روزنامه نگار است و كار رئيس جمهور اجرا و پياده كردن گفتمان درحكومت است و اين سه تا نقش را نبايد با هم قاطي كرد.
و از همه مهمتر آنكه وقتي كسي رئيس جمهورميشود بايد يك گفتماني قبلاً وجود داشته باشد، و در حد خوبي هم بسط يافته باشد و بعد او بيايد و آن گفتمان را اجرا كند. بنابراين وقتي ما در مورد آقاي موسوي و يا هر كس ديگري صحبت مي كنيم بايد بگويد از چه گفتماني دفاع مي كند و اين گفتمان تا چه حد بسط پيدا كرده و او چگونه مي خواهد آن را اجرا كند.
نكته ديگر اينكه همانطور كه آقاي موسوي گفتند تعارضي بين گفتمان اصلاح طلبي و اصول گرايي وجود ندارد و مثلاً چطور مي شود گفت اصلاح طلبان با جنايات غزه مشكل ندارند. اما مسئله اي كه هست اينست كه دو طرف درعمل سياسي به تعارض مي رسند و اگربه بيان سياسي بخواهم بگويم طرف مقابل اصلاحات براي آنكه از شر پاسخگويي به سياستهاي غلط خود را خلاص كند ، چيزهايي را به طرف ديگر، يعني اصلاحات، بار مي كند. و براي همين مي گويم كه آقاي موسوي چون كنش فعال سياسي نداشته، راحت مي تواند از جمع اين دو ديدگاه سخن بگويد و لي در مرحله اجرا نمي شود اين مسائل را چنان كه در ذهن است اجرا كرد و درعمل به تعارض با يكي از طرفين منجر خواهد شد.
تدبیر: اما حد اقل دو دليل عمده مي توان اقامه كرد كه چرا در كشور ما هميشه با تغيير رئيس جمهور فضاي جامعه تغيير مي كند و رئيس جمهور نماد يك گفتمان مي شود. يكي آنكه در كشور ما نهادهای مدني قدرت مند وجودندارند و نياز است از قدرت رياست جمهوري استفاده شود؛ همانطور كه تجربه دولت نهم ثابت كرد نمي شود خارج از قدرت دست به اصلاح موثر زد. و از سوي ديگر يكي از مشكلات اساسي امروز اين است كه در فضاي سياسي بي اعتمادي گسترده اي بوجود آمده و عملاً شاهد خصومت هستيم كه آقاي موسوي به دليل دوري خود از تقابل هاي سياسي از اين بي اعتمادي ها مصون مانده اند و مي توانند با رئيس جمهور شدن اعتماد را دوباره به فضاي سياسي برگردانند كه بدون رئيس جمهور شدن نمي شود؟
عبدی: من با مطلب شما مخالف نيستم و مي پذيرم يك سري بي اعتمادي ها بوجود آمده و سخت است كه كاري براي آن كرد و شايد هم حضور آقاي موسوي از اين زاويه خيلي مثبت باشد، اما حل مشكل سخت تر از آن است كه ابتدا به نظر مي آيد. چون مساله بسیار پیچیده ای است و در طي بيش از 20 سال زمان بوجود آمده، بايد توجه داشت راحت و با حضور يك نفر قابل حل نيست.
تدبیر: حالا از اين مساله بگذريم. آقاي مهندس موسوي در سخنراني دانشگاه تهران خود يك جمله اي گفتند با اين مضمون كه ما انرژي هسته اي را حق مسلم خود مي دانيم ولي در تعامل با غرب از در خصومت و عناد وارد نمي شويم. تحليل شما از اين مطلب چيست. و آيا اين گفتمان جديد نيست و يا در عمل به مشكل مي خوريم؟
عبدی: اگر واقعيت اش را بخواهم بگویم من با ديدگاه آقاي موسوي در مورد بحث انرژی هستهاي موافق نيستم، چون اين شوخي است كه ما انرژي هسته اي( به معناي غني سازي و نه نيروگاه هسته اي) را حق مسلم خود بدانيم و بعد با غرب هم مي خواهيم تعامل كنيم. اين معني اش نيست كه از حقوق خودمان بگذريم. اما وقتي مي خواهيد با غرب تعامل كنيد، يعني يك امر دوطرفه است و بايد اصل كنار آمدن را پذيرفت و نمي شود گفت که چيزي حق من است و تو هيچ حقي نداري! چون طرف دیگر هم مي گويد: يك چيزي حق من است و تو در آن هيچ حقي نداري؛ وقتي در اين مملكت گفته مي شود اسرائيل بايد نابود شود و دركنارآن هم توجيه علمي و اقتصادي موثري براي غني سازي دراين مرحله ازكار ارائه نمي شود بنابراين طرف مقابل هم شك مي كند و بر اساس شك خود عمل مي كند حتي اگر ما به خود يقين داشته باشيم كه درصدد دستيابي به بمب نيستيم. اين به معني اين نيست كه ما از غرب بترسيم و عقب نشيني كنيم بلكه ديگر اسم تعامل را نمي شود بر روي آن گذاشت. در نتيجه آقاي موسوي چطور ميخواهد اين مسائل متناقض را با هم حل كند؟! چون طرف مقابل هم بچه نيست و نمي پذيرد. البته دعواي اصلي ايران با آمريكا اين مسائل از
جمله انرژی هسته اي نيست، بلكه مساله اصلي اينست كه آيا نظام بين الملل را مي پذيريم يا نه؟! كه البته پذيرش نظام بين الملل به اين معني نيست كه هركس پذيرفت مزدور غرب ميشود. بلكه درچارچوب قواعد موجود كه تا حدي هم جا براي بازي دارد مي پذيرند كه منافع ملي خود راپيگيري كنند.
تدبیر: اما نظام ما بخاطر پسوند اسلامي اش و تاريخ و هويتي كه دارد نمي تواند نظام بين الملل را كاملا بپذيرد.
عبدی: اولاً در انقلاب شعاري براي تغيير نظام بين الملل وجود نداشت. شعار "نه شرقي، نه غربي..." هم در آن زمان معناي روشن عدم تعهد را داشت. آنچه كه دراين رابطه بود استقلال خواهي است كه درحال حاضر هم بسياري ازكشورها درهمين چارچوب استقلال خود را حفظ ميكنند و اگر داعيه اي هم عليه آمريكا بود، به دليل اقدامات آن بود، و الان هم ميتوان دربرابر اين اقدامات موضع داشت. دوم اين كه انقلاب در يك فضاي دوقطبي ميان شوروي و غرب بوجود آمد ولي امروز اين فضا شكسته شده و ديگر توازن قواي پيشين به هم خورده و نمي شود خيلي از كار ها را مطابق آن زمان انجام داد. نمونه اش رفتار فعلي روسها با ايران است كه درنظام دو قطبي قطعا چنين رفتاري را نمي كردند. براي نمونه در حال حاضر وقتي در برابر قطعنامه شوراي امنيت با هر 15 راي مي ايستي بايد توجه داشته باشي که ديگر تعاملی نمي توان داشت. در حالي که درنظام دو قطبي حتي نتوانستند در جريان گروگانگيري عليه ايران قطعنامه صادركنند.
تدبیر: حالا بحث را عوض كنيم، آقاي موسوي يك مساله جديد ديگر مطرح كرده اند كه بياييم با نگاه به گذشته به سمت آينده حركت كنيم و مسير توسعه را با تكيه بر هويت خود بپيماييم نظر شما در اين مورد چيست؟
عبدی: ايشان در هنرشان هم همين منش را دارد و خوب هم هست. اين مشكلي است كه تمام دنيا هم با آن روبرو بوده مبنی بر اینکه چگونه می توان هم تغییرکرد و خود را برای ورود به آینده آماده نمود و در عين حال پيوستگي خود را با گذشته از دست نداد. اما هنر يك سياستمدار، اصل بيان اين قضيه نيست. مشكل اين است كه چگونه مي توان اين تعادل و موازنه را برقرار كرد كه اين هم تنها در عمل مي تواند خود را نشان دهد. اعتماد به مردم هم مساله درستی است، اما براي بازگشت به گذشته بايد يك مقدار دقيق تر به آن پرداخت. مثلاً ظلمي كه دارد به مردم فقير مي شود بي حد است و ما يك زماني فكر مي كرديم اين بخاطر ثروت مندان است اما در حال حاضر ريشه فقر را در اقتصاد و مديريت دولتي مي بينم. و لذا اگر ايشان ريشه را در اين ببيند بسيار خوب است و مي تواند تاثير گذار باشد.
تدبیر: يعني شما فكر مي كنيد آقاي مهندس موسوي امكان دارد بخواهند سياست هاي اقتصاد دولتي را اجرا كنند؟
عبدی: نه فعلا اين احساس را ندارم. ضمن اين كه اساساً در اين انتخابات به برنامه هاي افراد چندان كار ندارم، چون در اين انتخابات مساله برنامه نيست. بخصوص كه امتناع برنامه ريزي هم در كشورداريم؛ و در مورد آقاي موسوي يك نكته اينست كه ايشان زماني نخست وزير بودند و بايد كنش فعال سياسي ميداشتند ]که نداشتند[. زيرا معتقدم هر نيرويي بايد در عرصه فعال باشد. و اين "هر" هيچ استثنايي ندارد و تمام نيروها را شامل مي شود. از مذهبي گرفته تا غير مذهبي و غيره. چون كه اساسا "شدن " ما از طريق فعاليت كردن است. اما در مورد مهندس موسوي به دلايل ديگر هم مي بايست از فعاليت و حضور ايشان استقبال كرد. يكي از دلائل آن به روز شدن و انطباق يافتن ]ایشان[ با محيط و واقعيت، از جمله در موضوع سیاست های اقتصادی است.
تدبیر: اما در اين انتخابات تمام فعالين سياسي اذعان دارند كه انتخابات بسيار مهمي است و بايد سعي كنيم اتحاد داشته باشيم.
بحث اولي كه من كردم فارغ از انتخابات است و پرسشم از آقاي موسوي هم اينست كه من تا قبل از 84 مي فهمم چرا ايشان نيامدند. حتي در 84 را هم مي فهمم. اما اين دفعه را نمي فهمم که چرا الآن وارد صحنه شدند؟ چون وضعيت موجود هيچ ربطي به الآن ندارد و تابستان يا پارسال هم مي شد فهميد اين وضعيت وجود دارد.
تدبیر: اما ايشان براي موثر بودن ميبايست همين الآن وارد عرصه مي شدند و زودتر از آن مي توانست حجم زيادي از تخريب ها را به دنبال داشته باشد.
عبدی: به دليل ترس ازتخريب كه نبايد كنار نشست. حالا اين بحثي است كه به هر حال حل شدني نيست اما در مورد انتخابات و اين كه همه يكي بشوند من قبلاً هم گفتم در ميان نيروها آقاي موسوي پتانسيل اينكه چنين وحدتي را ايجاد كند بيشتر از بقيه دارد. اما تحقق آن به خودشان برمي گردد. و اين نيست كه بقيه بدوند دنبال وحدت به واسطه ايشان؛ بلكه ايشان چنین ظرفيتی دارد و اين به خودش برميگردد كه چقدر بتواند اين كار را انجام دهد و مسيري را طی کند که به وحدت منتهی شود.
اما نكات مثبت آقاي مهندس موسوي به نظر من يك مورد اش اينست كه موسوي سابقه اش نشان مي دهد آدم با مرامي است. و اين براي من مهمتر از هر چيز ديگري است. اما اين را هم مي دانم و بايد از همين جا به ایشان بگويم با مرام بودن در دهه 60 خيلي سخت نبود. شايد هم بيمرامي سخت بود! اما در دهه 80 مرام داشتن فوق العاده سخت است، چون واقعاً اين جامعه از خيلي جهات فروپاشيده است و در چنين جامعه اي با مرام بودن خيلي مشکل است. در آن زمان وقتي كسي مي آمد تا با شما كار كند شايد حقوقش را نصف انتخاب مي كرد. اما الآن هركسي مي آيد، می خواهد براي خود و 60 تا از اعضاي خانواده اش چيزي بدست بیاورد.
براي من آقاي موسوي اهميت ديگري هم دارد و آن اينست كه ايشان فارس نيست. آقاي كروبي هم لر است ، من خودم فارس هستم ولي براي من خيلي مهم است که رئيس جمهور فارس نباشد. چون تا به حال تمام رئيس جمهور ها فارس بوده اند. آقاي خامنه اي هم بيشتر مشهدي بودند و فارس محسوب مي شوند. براي من اين مساله خيلي مهم است و دليلي ندارد از مناطقي محدود تمام رئيس جمهور ها انتخاب شوند. اگرچنين شود معرف وجود نوعي تبعيض است چون تصادفی بودن اين مساله که تمام رییس جمهورها فار بوده اند، احتمال بسيار اندكي دارد.
تدبیر: حالا با توجه به كانديداهايي كه اعلام حضور كردند، از جمله آقايان خاتمي و كروبي و موسوي، و از طرف مقابل هم آقاي احمدي نژاد و احتمالاً آقاي قاليباف ( و شايد آقاي ولايتي)، فكر مي كنيد آرايش نيروهاي سياسي در موقع انتخابات به چه شكلي خواهد بود؟
عبدی: در باره آرايش نيروها زود است كه اظهارنظر دقيق شود چون هنوز چيزي قطعي نشده است. اما بيان نگاه خودم تا حدي به استنباطم از اين وضع كمك خواهد كرد. در مورد آقاي خاتمي ابتدا بايد بگويم اولاً من بين آقاي خاتمي و ديگران انتخاب نمي كنم. در مورد آقاي خاتمي ابتدا بحث مي كنم ؛ ايشان يا بايد باشد يا نه؛ اگربه اين نتيجه برسم كه بلي بايد باشد، ديگر بحثي نمي ماند و قريب به اتفاق نيروهاي اصلاحات و توده عادي هم آن را برخواهند گزيد، و آرايش نيروها هم روشن خواهد بود. اما اگر به اين نتيجه برسيم كه ايشان نبايد باشد، نيروها به دنبال انتخاب كانديداي ديگری می روند. بنابراين من به هيچ وجه در مقايسه با آقاي خاتمي كسي را انتخاب نمي كنم. فقط در مورد ايشان آره يا نه مي گويم. كه حضور آقاي خاتمي را هم در شرايط حاضر به دلايل متعدد موثر نمي دانم. اما در عين حال اگر آقاي خاتمي در عرصه باشد به هيچ وجه در مقابلشان نمي ايستم و از كسي هم طرفداري نخواهم كرد. و از اين حيث تصور ميكنم كه آرايش نيروها تا حدود زيادي متفرق خواهد بود. البته با وزن بيشتر به سمت آقاي خاتمي . اما اگر آقاي خاتمي مطابق آنچه قبلاً گفتند كنار بكشند، آقاي كروبي و
موسوي بايد قطعاً به سمتي بروند كه يك نفرشان باشند.
تدبیر: احتمال می رود که با حضور آقای موسوی خط کشی های کنونی بین اصولگرایان و اصلاح طلبها دستخوش تغییراتی شود. شما این امر را چقدر محتمل می دانید و تا چه اندازه آن را مفید می دانید؟
عبدی: در مورد مفيد بودنش، قبول است. و اين را هم قبول دارم که آقاي موسوي در اصولگرا ها هم حامي دارد. و معتقدم اساساً فشار بدنه جوانان صادق اصولگراها براي آمدن آقاي موسوي بيشتر از فشار اين طرف است، كه اين هم از سرخوردگي آنان از وضع فعلي كشور و عملكرد دولت ناشي مي شود.
تدبیر: منظورم اين بود كه شايد جغرافیای کنونی اصلاح طلب و اصول گرا از بين برود. اين را چقدر محتمل مي بينيد؟
عبدی: بگذاريد بگويم از نظر من چنين اتفاقي نمي افتد. علتش هم اينست كه فرض كنيم آقاي موسوي انتخاب شد. اولين مساله اي كه با آن روبرو مي شود و نمي تواند حلش كند مساله آزادي است. چون من با شناختي كه از آقاي موسوي دارم ايشان اصلاً نمي تواند طرفدار آزادي نباشد. چون آدمي كه با مرام باشد نمی تواند، به خود اجازه دهد خودش حرف بزند ولي بقيه حرف نزنند. و بنابراين موافقت ايشان با آزادي تبعاتي خواهد داشت كه نمی تواند از پس آنها بر بيايد. و بنابراين اين دوگانگي دوباره باز توليد خواهد شد. وزن دو طرف بسيار سنگين تر از عاملي است كه بخواهد چنين هدفي را محقق كند.
به هرحال اميد وارم هرسه به وحدت برسند و از دل اين قضايا چيز خوبي بيرون بيايد.