آگاه
کد خبر: ۲۰۰۹۴

خواست مردم هيچ قيدی را نمی‌‏پذيرد

عباس عبدی


فرارو- زندگی سیاسی عباس عبدی پس از انقلاب در هر مقطع طبعاً متأثر از اندیشه‌های سیاسی وی بود و متناسب با تحولات و تغییرات در این اندیشه‌ها، این زندگی سیاسی نیز دچار تغییرات و تحولاتی شده است. قبل از انقلاب سه مسأله و یك راه‌حل، محورهای اصلی اندیشه سیاسی عبدی و بسیاری از هم دوره و هم نسل‌های او را شکل داده بود این سه مسأله اصلی عبارت بودند از:استبداد، استثمار و استعمار.

آنگونه که عبدی می‌‏گوید در كنار این سه پایه یك گزاره دیگر نیز وجود داشت كه بخش اعظم هم نسلی‌های وی، به آن اعتقاد داشتند و آن عنصر ایجابی مبارزه سلبی علیه سه محور فوق بود و این عنصر همان اسلام است.

برخی بر مبنای تئوری‌‏ای که معتقد است انقلاب فرزندان خود را می‌‏بلعد، قائل به حذف تدریجی برخی حامیان انقلاب‌‏ها در اعصار مختلف پس از آن هستند، به نظر شما آیا انقلاب اسلامی ایران نیز مشمول این قاعده شده است؟
برای درک روشن‌‏تر از این موضوع، چاره‌ای نیست جز آن که به دلائل بروز انقلاب بازگردیم. انقلاب زمانی رخ می‌‏دهد که فضا بسته است زیرا در یک فضای باز و آزاد، طبعا انقلابی اتفاق نمی‌‏افتد و انقلاب در فضای آزاد موضوعیتی ندارد.


زمانی که فضا بسته باشد، روابط، نگاه‌‏ها و برداشت‌‏های افراد از یكدیگر، واقع‌‏گرایانه نیست. مثلًا وقتی من و شما یک دشمن مشترک پیدا کنیم که هر لحظه درصدد نابود کردن ما است، علی‌‏رغم تمام اختلافاتی که داریم، کنار هم و در برابر دشمن قرار می‌‏گیریم البته نه تنها کنار هم قرار می‌‏گیریم بلکه حس مودت‌‏آمیز هم نسبت به یكدیگر پیدا می‏کنیم که بسیار مهم است.

پس از شکست دادن دشمن، چون دیگرعامل خارجی وحدت بخش وجود ندارد لذا آن رابطه پیشین هم طبعا وجود نخواهد داشت بنابراین به بررسی مجدد روابط بین خود می‌‏پردازیم و در این مرحله متوجه اختلافات عمیق میان یكدیگر می‌شویم اما این اختلافات را جز از طریق خشونت نمی‌‏توانیم حل کنیم زیرا در فضای بسته پیشین یاد نگرفته بوده‌‏ایم که چگونه مسایل خود را با راهی جز خشونت حل کنیم و در آن فضا، تنها چیزی که یاد گرفته بودیم، این بود که حکومت درصدد حذف ما و ما در صدد نابودن کردن حکومت بودیم.

این تنها آموزه‌‏ای بودکه بلد بودیم لذا ممكن است پس از انقلاب در مواجهه با اختلافات، همین آموزه را در میان خود تکرار می‌‏کنیم زیرا چیزی غیر از آن بلد نیستم. روشن است که اگر انقلاب پیروز شود، تمام نیروهایی که قبلا در کنار هم قرار گرفته بودند به دلیل عمده شدن اختلافات مسكوت گذاشته شده، با یکدیگر به جدال می‌‏پردازند. البته نباید این برداشت را داشت که لزوما فرد یا گروهی که حذف شده، بی‌‏گناه و در مقابل گروه یا فردی که حذف نشده، گناهکار است و بر عكس. این برداشت و استدلال درست نیست.

همه کمابیش این رفتار را با هم داشتیم و علت آن فرد و گروه خاصی نیست زیرا در فضای بسته نحوه حل مسالمت‌آمیز اختلافاتمان را یاد نمی‌‏گیریم و بسیاری از افراد حاضر در انقلاب رو در روی یكدیگر قرار می‌گیرند و از این روست كه گفته می‌شود انقلاب فرزندان خود را می‌خورد.

اكنون وارد دهه چهارم انقلاب اسلامی ‌‏شده‌ایم اما طی این سالها شاهدبودیم که برخی از نیروهای فعال که در به ثمر رسیدن انقلاب نقش داشتند، اکنون جایی در عرصه سیاسی و مدیریتی کشور ندارند، آیا این مساله را می‌‏توان به بی‌‏مهری به فرزندان انقلاب اتلاق کرد؟
یک بخش این موضوع طبیعی است. یعنی قرار نیست که یک نفر از اول تا آخر عمر در فعالیت سیاسی بماند و ممکن است بنا به دلایلی اعم از اینکه آرمان‌‏هایش محقق نشده و سرخورده شده و یا نتوانسته خود را با محیط جدید وفق دهد‏, از عرصه کنار رود؛ البته بخش‌‏هایی هم تحت فشار کنار می‌‏روند. قرار نیست همه تا آخر عمر در این میدان بمانند.

گروه‌‏های مختلفی در انقلاب اسلامی نقش داشتند. به نظر شما آیا اعضای این گروه‌‏ها پس از انقلاب به سهم خود در قدرت رسیدند؟
سهم‌‏خواهی اشکال دارد. گویی انقلاب یک گوشت قربانی بوده است و هر کس باید سهمی از آن را ببرد. ما باید از اصل حق مشارکت افراد دفاع کنیم که این مشارکت به معنای حضور افراد در دولت و ریاست‌‏جمهوری نیست. به عنوان مثال شما اکنون چه توقعی از دولت دارید؟ توقع دارید وزیر شوید؟ گروه‌‏های بیرون از دولت انتظار وزارت دارند؟ آن‌‏ها باید حق اظهارنظر و مشارکت داشته باشند بنابراین سهم‌‏خواهی از انقلاب درست نیست. هر كس اگر حق مشاركت‌جوئی را داشته باشد به موقع هم وارد قدرت می‌شود.

در دولت مرحوم مهندس بازرگان ترجیح بر مشارکت بود زیرا هنوز انتخاباتی شكل نگرفته بود، البته مشارکت عمومی در دولت منجر به تضعیف هماهنگی در دولت و کاهش انسجام آن می‌‏شود ولی از سوی دیگر تضادهای سیاسی جامعه را هم کاهش می‌‏دهد. در دولتی که همه در یک خط باشند، ممکن است موفقیت‌‏هایی کسب شود اما تضادها به جامعه منتقل می‌‏شود و زمانی‌‏که تضادها به جامعه منتقل شود و با شیوه‌های مسالمت آمیز حل اختلاف هم آشنائی نباشد، امکان خشونت و درگیری در آن جامعه وجود خواهد داشت.

دولت اول پس از انقلاب باید می‏کوشید تا بخش بیشتری از نیروهای موثر در انقلاب را به دولت دعوت ‏کند تا چالش‌‏های بعدی به وجود نیاید.

آیا مشارکت محدود و حداقلی برخی گروه‌‏ها از آرمان‌‏های انقلابی است که معتقد به حضور تمام گروه‌‏ها در فعالیت‌‏های سیاسی و اجتماعی بود؟
بسیاری از افراد جبهه رفته که معلول و جانباز هم هستند ردصلاحیت می‌شوند. شما ممکن است بگویید نتایجی که اکنون شاهد آن هستیم، به طور قطع محصول طبیعی انقلاب است که اگر این‌‏طور باشد، دیگر بحثی باقی نماند اما این موضوع، چیزی است که جناح حاکم بر آن اعتقاد دارد و معتقد است که این مسایل از طبیعت انقلاب بوده و باید به این‌‏ جا می‌‏رسیدیم. اما انقلاب مانند یك بازی است گرچه این بازی قواعدی الزامی هم دارد اما نتیجه هر حرکتی كه انجام شده و به حركت‌ها و مسایل بعدی بستگی دارد و قطعیتی در كار نیست.

برخی معتقدند که اهداف انقلاب اسلامی تا حدودی به فراموشی سپرده شده است. شما علت این امر را چه می‌‏دانید؟
یک دلیل آن درگیری‌‏هایی بود که گروه‌‏های اول انقلاب ایجاد کردند و در اثر این درگیری‌ها ماهیت قدرت تا حدودی تغییر پیدا کرد. زمانی که این طرف و آن طرف اسلحه کشیدند و سلاح را بر زمین نگذاشتند، منجر به رادیکال شدن بخش‌‏هایی از حکومت شدند و زمانی که این گروه‌‏ها از بین رفتند، این خشونت نهادینه شده بود.

در اول انقلاب کسی با محافظ بیرون نمی‌‏رفت اما در هیچ کجای دنیا دیده نشده است که در فاصله کوتاهی از انقلاب، ده‌ها نفر از مقامات عالی انقلاب در انفجار کشته و چند صد نفر از آن‌‏ها ترور شوند. در هر جای دنیا این اتفاق بیفتد، چنان فضای وحشتناکی از سوی حکومت به وجود می‌‏آید که آن فضا احتمال دائمی شدن هم دارد.

عامل دیگر جنگ بود زیرا جنگ،آثار و عوارض انسدادی دارد. وقتی یک جنگ در آن فضا، هشت سال ادامه یابد، ماهیت رفتارهای متناسب با آرمان‌‏های انقلاب را تغییر می‌‏دهد و عوارض خود را ایجاد می‌‏کند. درست است که با نظام استبدادی مبارزه کردیم اما مبارزه با نظام استبدادی به معنای داشتن فرهنگ دموکراتیک نیست. چه بسا می‌‏توان از زاویه فرهنگ استبدادی با استبداد مبارزه کرد. این ‌‏که گفته می‌‏شود، هر نظامی مخالفان خود را از جهاتی مشابه تربیت می‌‏کند، یک واقعیت است.

اول انقلاب ردصلاحیت به این معنا وجود نداشت اما به تدریج به جایی رسیدیم که نظارت استصوابی مطرح شد و نزدیک‌‏ترین افراد به انقلاب را هم رد کردند؛ چه برسد به افرادی که معتقد به آرمان‌‏های انقلاب بودند. البته اکنون با همه مشکلاتی که وجود دارد باید به یک نکته مثبت نیز اشاره کرد که هیچ کس دست به اسلحه و خشونت نمی‌‏برد و حاضرند وضع را تحمل کنند تا شرایط باز شود.

پس از انقلاب شاهد نامگذاری دوران‌‏ها به اسامی مختلف مانند دوران سازندگی، اصلاحات و غیره بودیم. شما این تقسیم‌‏بندی‌‏ها را قبول دارید؟
هر نوع تقسیم‌‏بندی می‌‏تواند قراردادی و ناظر به چارچوب‌‏های تحلیلی فرد باشد. اگر بخواهند در این اتاق، من و شما را تقسیم‌‏بندی کنند، فردی از نظر ایدئولوژیک و فرد دیگری از نظر جنسیت یا سن ما را تقسیم‌‌‏بندی‏ می‌‏کند که همه آن‌‏ها درست است.تقسیم‌‏بندی بستگی به زاویه دید و نگاه به موضوع دارد.

هر کدام از دولت‌‏ها رفتار متفاوتی داشته‌اند. دوره‌‏ای، جنگ بود که حتی دوران جنگ را نیز می‌‏توان به دو بخش تقسیم کرد. یکی تا سال 62 و دیگری تا سال 68 که این دو دوره دارای ویژگی‌‏های متمایزی هستند. دولت آقای هاشمی نیز ویژگی‌‏های خود را داشت.

زمان ریاست جمهوری آقای خاتمی را نیز در دو دوره جداگانه می‌‏توان بررسی کرد یکی از سال 76 تا 81 و دیگری از سال 81 تا 84 که تفاوت دوره دوم خاتمی با دوره اول ایشان بیش از تفاوت این دولت با دولت‌‏های سابق بود و به عبارتی، دوره 81 تا 84، دوره سقوط فاحش است.

بزرگترین آفتی که انقلاب را تهدید می‌‏کند‏, چه می‌‏دانید؟
انقلاب انجام و پیروز شد. اکنون باید بررسی کرد که چه چیزی جامعه را تهدید می‌‏کند.

به هر حال شعار انقلاب ما، استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی بود. به نظر شما این شعارها تا چه حد اجرایی شده است و چه موانعی تحقق این شعارها را با تهدید مواجه می‌‏کند؟
انقلاب اثرات خود را گذاشته است و چیزی نمی‌‏تواند آن را نابود کند. انقلاب کبیر فرانسه را ببینید که بیش از دویستمین سالگرد آن را هنوز جشن می‌‏گیرند. در حالی‌‏که آن انقلاب، وجود خارجی ندارد و اتفاق تاریخی بود که مردم فرانسه و جهان از مجرای اكنون با آن ارتباط برقرا می‌‏کنند. مهم آن ارتباط است که برقرار می‌‏شود یا انقلاب اکتبر را در نظر بگیرید، چه سالی از بین رفت؟ آیا باید گفت زمانی که فروپاشی شوروری پیش آمد، آن انقلاب از بین رفت؟ نه.این انقلاب خیلی قبل‌‏ترها تمام شده بود.

بنابراین انقلاب ما، یک رویداد مهم بود که در تاریخ ما رخ داد و آثار و عوارض جدی در منطقه و کشور داشت البته تمامی این آثار و عوارض ثابت و جبری نبوده است بلکه رفتارهای ما آن‌‏ها را شکل و معنا داده است.

اما در هر حال عرض می‌كنم كه آن‌‏چه انقلاب را تهدید می‌‏کند، نادیده گرفتن اصل انقلاب است. اصل انقلاب هم به معنای رعایت خواست مردم است. خواست مردم هم چیزی نیست که یک بار در طول تاریخ رخ دهد و تمام شود. امام(ره) نیز به صراحت این مساله را عنوان داشتند که فرض كنیم مردم در گذشته می‌‏خواستند حکومت شاهنشاهی باشد، به ما چه ربطی دارد (نقل به مضمون). چیزی که انقلاب را تهدید می‌‏کند، نادیده گرفتن خواست مردم است.

خواست مردم هیچ قیدی را نمی‌‏پذیرد و کسی حق ندارد بگوید خواست مردم به چه شکلی باید باشد. این خواست می‌‏تواند خوب یا بد باشد. من و شما هم می‌‏توانیم با این خواست موافق یا مخالف باشیم. هیچ‌‏گاه اعتراض اصلی به شاه این نبود که چرا این کار را می‌‏کنی و چرا آن کار را نمی‌‏کنی بلکه بحث بر سر این بود که چرا خواست عمومی را رعایت نمی‌‏کنی.

بنابراین تنها چیزی که انقلاب را تهدید می‌كند، عدم توجه به خواست عمومی و ردصلاحیت‌‏های غیر قانونی، عدم آزادی و... است.

یعنی شما توجه به خواست ملت را مهمترین موضوع در پایداری ارزش‌‏‌‏های انقلابی می‌‏دانید؟
باید همواره به دنبال این باشیم که خواست مردم چیست. اما این كار نظرسنجی نمی‌‏خواهد. بلکه خواست مردم باید به صورت سیال در جریان باشد.

چه کسی باید تعیین کند که این خواست چه بوده است؟ بنابر این کاری به این نداریم که از مردم بپرسیم خواستتان چه بوده است. مهم این است که در هر لحظه خواست عمومی توان تجلی یافتن داشته باشد.

اگر به خواست كنونی مردم توجه نشود‏, وضعیت دیالکتیکی پیش می‌آید یعنی مشکلی که شاه هم با آن طرف بوده است. وقتی مردم خواستی را محقق كردند در صورت جلوگیری از تحقق خواست‌های بعدی آنان، ممکن است به صورت دیالکتیکی با خواست قبلی مخالف شوند بر مصداق اصل معروف الناس حریص علی ما منعه و در این صورت هر چه که شکاف میان خواست مردم با واقعیت جاری و مجاز شدیدتر می‌‏شود، تز و آنتی تز بیشتر با هم دشمن می‌‏شوند لذا در این دوره مردم ضد فرهنگ رسمی می‌‏شوند.

حضرت امام(ره) بحث صدور انقلاب را مطرح کردند. به نظر شما هدف امام از مطرح کردن صدور انقلاب چه بود و آیا صدور انقلابی که بنیانگذار انقلاب شعار آن را در اویل انقلاب دادند با آن صدور انقلابی که اکنون مطرح می‌‏شود، تفاوت دارد؟
هر چیزی باید در زمان خود بحث شود. زمانی‌‏که انقلابی پیروز می‌‏شود، یک موج عظیمی در منطقه و دنیا درست می‌‏شود و کسانی که انقلابی هستند، حس می‌‏کنند که می‌‏توانند دنیا را تغییر دهند و در این مساله هم صادق هستند و واقعاً از جان گذشته این حرف را می‌‏زنند لذا آن مسیر را می‌‏روند و ممکن است با مشکلی مواجه شوند و عقب‌‏نشینی کنند.

شما آن موقع را بررسی کنید که کل زندگی یک فرد انقلابی شاید به اندازه اثاث این اتاق فعلی آقایان ارزش پولی نداشت اما اگر امروز تلفن منازل این مسوولان را بررسی کنید، بیشتر آن‌‏ها با 2 و به ندرت با 8 آغاز می‌‏شود و نه پیش‌‏شماره‌‏های5,3,4,7 البته این یک وجه قضیه است. در اول انقلاب تمام مصوبات برای کمک بیشتر به مردم و برابری بود.

کوشش ما بر این است به عنوان فردی که خود و خانواده‌‏هایمان به کشور علاقه داریم و می‌‏خواهیم در این كشور زندگی خوبی داشته باشیم، شرایط مثبت را تقویت و موارد منفی را کم کنیم.

ارسال نظرات
خط داغ