الگویی برای گفتگوی ایران و آمریکا
فرارو- روزنامه هرالد تریبون در تازه ترین شماره خود در مقاله ای به قلم راجر کوهن به بررسی گفتگوهای جاری میان ایران و آمریکا در "سازمان منع سلاح های شیمیایی" پرداخته است. به اعتقاد نویسنده همسویی منافع دو کشور در این زمینه که با توجه به نظرات و دغدغه های تهران از سوی واشنگتن همراه شده است می تواند به الگویی مناسب برای حل و فصل مشکلات دو طرف در آینده تبدیل شود. این مقاله را بخوانید:
ایالات متحده و ایران در حال گفتگو با یکدیگر درباره از بین بردن رسته ای كامل از سلاح های تخریب جمعی هستند كه این چیز خوبی است. این امر در آستانه شروع به كار باراك اوباما نشان می دهد كه در "دی ان ای" هیچ یك از دو كشور چیزی وجود ندارد كه مانع از برقراری گفت و گو باشد.
مباحثات - كه غالبا تلخ و نامطبوع است ولی هرگز به نقطه قطع آن نمی رسد - در چارچوب "سازمان منع سلاح های شیمیایی" در جریان است. كه اسمی ناخوشایند برای چیزی است كه جهان برای آن باید شادی كند.
این سازمان 185 كشور را به دور هم جمع می كند كه در گمنامی نسبتا كامل به سوی آخرین مهلت در 29 آوریل 2012 برای از بین بردن كامل بلایایی كار می كنند كه از مزارع فلندرز در جنگ جهانی اول تا قطار شهری توكیو در سال 1995 مرگ و درد و رنج به بار آورده است.
كشورهای نماینده 98 درصد از جمعیت جهان از كنوانسیون سلاح های هسته ای پیروی می كنند. این كنوانسیون 11 سال پیش شروع به كار كرد. بیش از 40 درصد از 71 هزار تن مواد شیمیایی اعلام شده كه بیشتر آنها در ایالات متحده و روسیه وجود دارند، تا كنون نابود شده اند.
روجلیو فیرتر، مدیر كل آرژانتینی سازمان گفت "ما بر اساس اجماع كار می كنیم، و ایران و ایالات متحده از كشورهای اصلی در این مذاكرات هستند. از طریق تعامل و علیرغم گفت و گوهای شدید، قادر هستیم در مسئله اصلی خلع سلاح و منع گسترش به پیش برویم."
یك روز، در جریان نشست سالانه سازمان منع سلاح های شیمیایی در حالی كه سید محمد علی حسینی ، معاون وزیر خارجه ایران سخنرانی می كرد، من در كنار اریك جاویتز، سفیر آمریكا نشسته بودم.
حسینی با اشاره به استفاده از سلاح های شیمیایی توسط صدام حسین در طول جنگ ایران و عراق، در حملاتی كه بیش از 100 هزار تلفات برای ایران داشت گفت: "جمهوری اسلامی ایران به عنوان آخرین قربانی سلاح های شیمیایی قویا معتقد است كه ترویج صلح و امنیت بین المللی بستگی به تحقق دنیایی آزاد از تهدید و وجود سلاح های تخریب جمعی دارد."
جاویتز (از این اظهارات) چندان تعجب نكرد، هر جند كه اعتقاد خیلی ها بر این است كه سانتریفیوژهای ایران به منظور دست یابی به مواد قابل انشقاق برای ساخت سلاح هسته ای می چرخند.
همچنین زمانی كه حسینی به "سلاح های شیمیایی و هسته ای رژیم صهیونیست" به عنوان "خطرناك ترین تهدید برای صلح منطقه و بین الملل" اشاره كرد، هیچ خشمی در چهره سفیر آمریکا ظاهر نشد.
بعدا، جاویتز در مورد نگرش خود برایم توضیح داد. او گفت "من در اینجا می خواهم همه احساس كنند كه یك شریك هستند." آیا این شامل ایرانیان نیز می شود؟ من با آنها روابط دوستانه ای دارم هر چند كه مذاكرات سختی داریم. آنها به خاطر آن چه در دوران صدام اتفاق افتاد، به این سازمان متعهد هستند."
پرسیدم در مورد انتقاد ایران از اسراییل چطور؟ "ببینید، ما در اینجا از طریق دیپلماسی صبورانه به نتایجی دست یافته ایم. من خارج از قلمرو این سازمان موضوعی را پیش نمی كشم. درس بزرگ در اینجا این است كه كشورهای دیگر می خواهند احساس كنند كه از سوی كشورهای بزرگ به طور برابر با آنها رفتار می شود. ما در استفاده موفقیت آمیز از ابزار چند جانبه كوتاهی كرده ایم."
جاویتز چندی پیش در جریان نشست دومین بررسی سازمان نقشی سازنده در جلوگیری از سقوط آن ایفا كرد. تنش ها به خاطر مجادله ایران بر سر این كه ایالات متحده سعی دارد سازمان را به یك سازمان ضد تروریستی و معطوف به بازرسی های صنایع شیمیایی با هدف تضمین منع اشاعه به جای از بین بردن سلاح های موجود تبدیل كند، بالا گرفت. در آخرین لحظات، فرمولی برای ایجاد توازن بین این دو هدف پیدا شد.
علی رضا حاجی زاده، رایزن سفارت ایران (در لاهه) به من گفت "جاویتز یك شنونده صبور است و این بسیار قابل تقدیر است."
درس هایی در اینجا برای آموختن وجود دارد. اول این كه گوش دادن بیشتر از درس دادن نتیجه بخش است. قطعا سلاح های شیمیایی به خاطر این كه در حال حاضر استفاده نظامی محدودی دارند، زمینه بسیار آسان تری از سلاح های هسته ای برای دیپلماسی است. ولی گفت و گو موجب كاهش تنش ها شده و می تواند در زمینه هسته ای نیز چنین باشد.
دوم این كه گفت و گوها بسیار سخت خواهد بود. امكان دارد تمركز ایران بر سلاح های هسته ای تأیید نشده اسراییل موجب ناراحتی واشنگتن، جایی كه این موضوع جنبه تحریم دارد، شود ولی غیر ممكن است كه روانشناسی ایرانیان را بدون به حساب آوردن بمب اسراییل درك كرد.
شنیدن نظرات آنها به طور مستقیم سودمند است. پیشنهاد اوباما برای گفت و گو با ایران تنهاترین پیشنهاد مهم دیپلماتیك وی می باشد.
خاورمیانه تنها منطقه ای است كه "سازمان منع سلاح های شیمیایی" موفقیت های محدودی به دست آورده و این امر دقیقا به خاطر عدم اعتماد نسبت به سلاح های تخریب جمعی است. اسراییل، مصر و سوریه به این پیمان نپیوسته اند.
فیرتر به من گفت "اسراییل می گوید هیچ جیز حل نمی شود تا زمانی كه همه چیز حل شود. مصر و سوریه می گویند تا زمانی كه خاورمیانه عاری از سلاح های تخریب جمعی نشود، نمی توانند به سازمان ملحق شوند. ولی منطق می گوید حركت به سوی پیش همراه با از بین بردن سلاح های شیمیایی می تواند صلح را به طور كلی به پیش ببرد و قطعا به نفع مردم خاورمیانه است."
فیرتر درست می گوید. برای این كه پیشرفت در این مسائل صورت گیرد، باید این مسائل مطرح شوند. به قول جاویتز، "اجماع گاهی اوقات به معنای نومیدی به طور مساوی است ولی كم ارزش تر از آن نیست."