آگاه
کد خبر: ۱۷۷۴۹

ميانجيگري تركيه و برقراي رابطه ايران-آمريکا

پیمان وهاب پور

انتخاب باراک اوباما به عنوان رئیس جمهور ایالات متحده آمریکا، بازیگران بین المللی و همچنین فعالین سیاسی داخلی را به برقراری ارتباط سیاسی دو کشور ایران و آمریکا بسیار امیدوار کرد.

خیلی ها آنقدر هیجان زده شدند که نتوانستند منتظر روند طبیعی شوند و با امیدواری پیشنهاد میانجی گری را مطرح کردند. این پیشنهادات در راستای تسریع در تحولاتی بود که رئیس جمهور منتخب آمریکا در مبارزه های انتخاباتی حود وعده آن را داده بود. عراق و ترکیه جزو اولین هایی بودند که این پیشنهاد را مطرح کردند. نیویورک تایمز در خبری اعلام آمادگی رجب طیب اردغان را برای میانجی گری منتشر کرد. فردای آن روز سخنگوی وزارت خارجه در نشست هفتگی خود با خبرنگاران داخلی و خارجی در واکنش به اظهارات نخست وزیر ترکیه تصریح کرد:

"ما در این زمینه مانعی ایجاد نمی کنیم اما واقعیت این است که مسائل بین ایران و آمریکا فراتر از مباحث معمولی و سیاسی دو کشور است که با میانجیگری کشوری ولو با حسن نیت قابل حل و فصل باشد."

در حقیقت از سخنان وی چنین بر می آید که نمی توان امید چندانی به تغییر در ماهیت رابطه دو طرف از طریق میانجی گری داشت. اما آیا براستی واقعیت آنچیزی است که مسئولین وزارت خارجه عنوان کرده اند، یا میانجیگری می تواند دروازه رابطه ایران وآمریکا را از زنگار بی اعتمادی و خصومت بزداید. دیدگاهای مختلفی در این زمینه وجود دارد.

اعتماد سازی مهمترین مشکل یک میانجی
دکتر محمدی دیلمانی کارشناس مسایل بین المللی در پاسخ به این سئوال ما که آیا میانجیگری می تواند در رابطه ایران و آمریکا نقش داشته باشد، و آیا ترکیه می تواند در این بین نقش ایفا نماید، معتقد است: نکته اول این است که نباید با میانجیگری برخورد ارزشی داشته باشیم. به این معنی که کارکرد میانجیگری خوب یا بد بودن آن و به عبارتی موثر بودن یا ناکارآمد بودن آن را مشخص می کند. کما این که در تاریخ روابط بین الملل و تاریخ سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران از این نمونه ها فراوان است.

این استاد دانشگاه ادامه داد: اما در مورد ایران و آمریکا به نظرم این میانجیگری پیش از آن که اوباما به عنوان رئیس جمهور انتخاب شود باعث ایجاد ارتباط شده بود. و آن زمانی بود که دو طرف حاضر شدند پس از سی سال، گفتگوهایی را در مورد عراق و با میانجیگری دولت عراق انجام دهند که هنوز هم رایزنی ها برای کشاندن دو کشور بر سر میز مذاکره از سوی طرف عراقی ادامه دارد.پس تجربه نشان می دهد که برای در هم شکستن تابوی عدم ارتباط دو طرف، می توان بر روی میانجیگری به عنوان یک متغیر تأثیر گذار سرمایه گذاری کرد.

وی در مورد ترکیه معتقد است: ترکیه کشور تأثیر گذاری در منطقه می باشد که با روی کارآمدن دولت اردوغان در چند سال اخیر تحرکات دیپلماتیک فراوانی را تجربه کرده است تا به عنوان یک قدرت منطقه ای از سوی دیگران مورد پذیرش قرار گیرد.نمونه بارز و موفق آن را در برقراری روند مذاکرات مابین اسرائیل و سوریه مشاهده کرده ایم. اما این کشور در برقراری ارتباط دو طرف از مشکلی به نام اعتماد سازی(Confidence Building) رنج خواهد برد. تاریخ روابط دو طرف چنان پیچیده و به عبارت بهتر منفی است که این اعتماد سازی بسیار سخت به دست خواهد آمد.

اساساً میانجیگری ترکیه ما بین ایران و آمریکا در ادامه پروژه هایی قرار می گیرد که این کشور به عنوان استراتژی ارتباط سازی میان جهان غرب و جهان اسلام در چند سال اخیر انتخاب کرده است.

بن کاچر نویسنده مجله اینترنتی واشنگتن نوت با اشاره به این مسئله می گوید: ترکیه به دلیل ارائه موفق از یک نمونه دموکراسی که در جهان اسلام روی داده است، می تواند الگوی خوبی برای کشورهای مسلمان باشد و می تواند شکاف ایجاد شده ما بین اسلام و غرب را پر کند.

در چند روز اخیر رسانه های مختلفی به بررسی پیشنهادهای ترکیه به ایران و آمریکا پرداخته اند. سایت گلف نیوز می نویسد: پیشنهاد ترکیه در حقیقت می تواند از خطرات ایران هسته ای و تهدیدات آن بکاهد. این سایت با اشاره به آزمایشات موشکی ایران در چند ماه اخیر رسیدن به یک نقطه اشتراک را دور از دسترس می داند. در واقع این تحلیل، بیانگر آن است که کشورهای حوزه خلیج فارس، برقراری رابطه دوجانبه به خصوص از کانال ترکیه را زیاد خوشایند سیاستهای خود نمی دانند.

حتی این نویسنده در پایان نمی تواند این نگرانی را پنهان سازد و می نویسد: برقراری رابطه ایران و آمریکا می تواند پروژه های نظامی ایران را با شدت بیشتری جلو ببرد و این تهدیدی نیست که به سادگی از کنار آن بتوان گذشت.

هرالد تریبون نیز در مورد این پیشنهاد می نویسد: مقامات غربی نسبت به میانجیگری بیطرفانه ترکیه به دلیل عضویت در اتحاد غرب و به عنوان عضوی از ناتو دودل و مردد هستند. روابط ایران و ترکیه پیچیده است؛ دو کشور از طریق انرژی و فرهنگ به هم پیوند خورده اند، اما بر سر نفوذ سیاسی در منطقه به شدت با هم رقابت دارند. و علیرغم این که دولت اردوغان رنگ و بوی اسلامی دارد، ولی از لحاظ ایدئولوژیکی و نظام سیاسی تفاوت های عمیقی با ایران دارد. این مسأله می تواند برای این کشور از ریسک زیادی برخوردار باشد. این سایت در ادامه می افزاید، موفقیت ترکیه در برقراری ارتباط بعید است اما حمایت از کشورهای اسلامی که سعی در تغییر رفتار ایران را دارند،بسیار حیاتی است.

با وجود گذشت چندین روز از این پیشنهاد و با بررسی تحلیل های مختلف می توان چنین ارزیابی کرد که ترکها از میانجیگری اهداف متفاوتی را دنبال می کنند. دسته ای از تحلیل گران معتقدند ترکیه پس از معاهده سِور 1920 و فروپاشی امپراطوری عثمانی با چرخش به سمت غرب، سیاست خارجی خود را معطوف به همگرایی با دو سوی آتلانتیک کرد و در این بین کشورهای همسایه و خاورمیانه از جایگاه خاصی برخوردار نبودند. اما در سالهای اخیر به دلیل رشد قدرت منطقه ای و مسایل متعدد امنیتی چاره ای جز مداخله در مسایل منطقه خاورمیانه ندارد. ميانجيگري و ارائه نقش فعال،
مي تواند تركيه را به ديپلماسي خاورميانه بازگرداند.

گروهي ديگر از تحليل‌گران با ديد مثبت به قضيه نگاه كرده و معتقدند تركيه مي تواند در ايجاد ارتباط ميان ايران و آمريكا نقش فعال ايفا نمايد. آنها با اشاره به نقش تركيه در برقراري مذاكرات بين اسرائيل و سوريه، معتقدند مي توان از چنين الگويي استفاده كرد.

به طور كلي ميانجيگري به عنوان يك عرف در تاريخ روابط بين المللي مطرح بوده و گاهي از آن به عنوان صلح سازي ميانجيگرانه نيز ياد مي شود. ايران و آمريكا سالهاست كه به دلايل متعدد قطع رابطه كرده‌اند و ظهور و بروز بعضي از عوامل سرعت بخش مانند ميانجيگري كشور ثالث مي تواند به اين روند كمك نمايد.

ارسال نظرات
خط داغ