آگاه
کد خبر: ۱۷۷۲۷

توهم اوباما؛ نابودي اسامه

مهدي بخشي


"له کردن القاعده يک بار و براي هميشه اولويت اول ماست و کشتن يا دستگيري اسامه بن لادن براي امنيت آمريکا بسيار حياتي مي باشد"
باراک اوباما در مصاحبه با شبکه CBS

" باراک اوباما يک سياه پوست شريف آمريکايي نيست بلکه يک غلام خانه زاد است"
ايمن الظواهري فرد شماره دو القاعده

باراک اوباما در اولين مصاحبه ي خود پس از پيروزي در انتخابات رياست جمهوري اعلام داشت که اولويت اول او در مبارزه با تروريسم تمرکز بر افغانستان و شکست سازمان القاعده مي باشد. به گفته او " بن لادن تنها يك سمبل نيست؛ بلكه علاوه بر آن رهبر سازماني است كه حملاتي را عليه ايالات متحده طرح ريزي كرده است."

آيا او مي تواند ؟ حتي اگر او موفق به دستگيري و يا کشتن اسامه بن لادن شود آيا مي تواند سازمان القاعده را نيز نابود کند؟
مدل کلاسيک سازمان های تروريستي از يک سلسله مراتب پیچیده و کوچک تشکيل مي شد که از سلولهايي با اعضاي بسيار کم که معمولاً در انزوا به سر مي برند تشکيل يافته بود و در عين حال اطلاعات کمي از سران سازمان و نقشه هاي آنها داشتند.

علاوه بر اين اعضاي چنين شبکه هايي در يک فضاي تهديد و ارعاب ذهني و فيزيکي به سر مي بردند و از سوي سران سازمان شستشوي مغزي داده شده و به دور از ساير عقايد و اطلاعات نگهداري مي شدند. بررسي سازمان القاعده نشان مي دهد که ساختار آن، از مدلهاي کلاسيک متفاوت بوده و نيازمند تحليلي از نوع ديگر مي باشد.

در واقع سازمان القاعده و حضور فراگير آن در سراسرجهان قدرت قابل انعطافي را نشان مي دهد که مي تواند شبکه هاي منفردي را که نياز ها و خواسته هاي مشترکي دارند، دور خود جمع کند. ساختار القاعده از نوعي هماهنگي برخوردار است که نتيجه ي تعامل گروههاي مختلفي است که تصميم گيري در آن از پايين به بالا مي باشد. در مقابل، در ساختار هاي سلسله مراتبي، تصميم گيري از بالا به پايين بوده و هيچ شراکتي در رده هاي پايين آن مشاهده نمي شود.

سه ويژگي بنيادي چنين شبکه هايي که پيچيده (‍‍Complex) ناميده مي شوند عبارتند از ظهور، خود سازمان بخشي و انعطاف پذيري. ظهور روندي است که طبق آن شبکه ها از به هم پيوستن عاملهاي مختلف به وجود مي آيند. اين عاملها به دليل روابط متقابلي که با هم دارند و براي تامين نيازهاي انفرادي خود دور يکديگر جمع مي شوند. از اين نقطه نظر القاعده يک سازمان مشخص نيست که اوبا ما بتواند آن را نابود سازد. در واقع اين سازمان از سلولهاي متعددي در نقاط مختلف دنيا تشکيل يافته است که طبيعتاً نابود کردن آن مستلزم از بين بردن همه ي اين سلولها مي باشد. شبکه هاي پوياي پيچيده خود به خود پخش مي شوند و توسط يک طراح مرکزي مشخص خلق نمي شوند. بدين سان يک سيستم پوياي پيچيده، هميشه از اعضاي تشکيل دهنده اش بزرگتر است.

شبکه هاي خود سازمان بخش داراي پنج شاخصه ي اصلي انطباق، همبستگي، جفت شوندگي، تجمع و دوري بودن مي باشد. انطباق اين امکان را به آنها مي دهد که خود را با هر شرايطي وفق دهند. پس از حمله ي ايالات متحده به پايگاههاي القاعده در افغانستان، آنها کمپ هاي آموزشي خود را در کوههاي غير قابل دسترس هند و کش مستقر کردند. همبستگي باعث مي شود تا آنها در همه ي نقاط پر آشوب پيرواني براي خود مهيا کنند. اشغال عراق و اعلام همبستگي القاعده با اهل سنت آن کشور باعث شد تا خيلي سريع القاعده ي عراق تشکيل شود.

ويژگي جفت شوندگي اين قدرت را به سازمانهاي پيچيده مي دهد که سلولهايش بدون در نظر گرفتن دلايل و اهداف انفرادي خود، بايکديگر همکاري نمايند. همکاري گروههاي تروريستي عراق و سوريه از آن جمله است. همبستگي در نهايت به تجمع گروههاي تروريستي حول يک سازمان بزرگتر ختم مي شود.

گروههاي تروريستي زيادي وجود دارند که خود را منتسب به القاعده مي دانند؛ مانند القاعده ي عراق، القاعده ي کشمير، القاعده ي سوريه ، القاعده ي الجزاير و .... و در نهايت دوري بودن اين مکان را به سازمانهاي پيچيده اي از قبيل القاعده مي دهد که در مواقع احساس خطر، گروهها يش را با يکديگر جايگزين کند.

انعطاف پذيري نيز به توانايي شبکه هاي پيچيده، هنگام حمله به اجزا تشکيل دهنده اش اطلاق مي شود. انعطاف پذيري سيستم هاي پيچيده، از ويژگي خود سازمان بخشي نشات مي گيرد. در واقع ويژگي خود سازمان بخشي، سازمان پيچيده را قادر مي سازد تا همانند ويروس به دنبال فرصتي براي رشد و تطبيق در شرايط گوناگون باشد. چنين سازمانهايي داراي شبکه هاي مختلفي از کشورها، قاره ها و با وضعيت هاي اقتصادي متفاوتي مي باشند که حول يک ايدئولوژي بخصوص جمع ميشوند.

سازمان القاعده بدليل ويژگي هاي فوق الذکر، جايگاه ويژه اي در بين همه ي سازمان هاي تروريستي از بدو تاريخ تشکيل سازمانهاي تروريستي دارد. اين سازمان داراي مکان مشخص، ساختار مشخص و اعضاي مشخصي نمي باشد که بتوان آن را از بين برد. به عنوان مثال، سرمايه هاي اين سازمان از طريق فعاليت هاي گسترده ي تجاري و البته مشروعي فراهم شده و به سازمانهاي مستقلي اعانه داده مي شود که رابط بين سازمان و تامين کننده هاي مالي مي باشند و وظيفه آنها مشروعيت بخشيدن به سازمانهاي مالي و يا به عبارتي پول شويي مي باشد.

به همين دليل نيز به رغم تلاشهاي گسترده ي ايالات متحده براي بلوکه کردن سرمايه هاي مالي اسامه بن لادن، اين سازمان همچنان به حيات خود ادامه مي دهد.

تصميم گيري و راه اندازي و عملياتهاي تروريستي در سازمان القاعده از پايين به بالا مي باشد. بدين معني که سلولهاي رده ي پايين سازمان نقشه هاي تروريستي خود را طرح ريزي و به مرحله ي اجرا مي گذارند و صرفاً براي دريافت کمک هاي مالي، آن هم از طريق سازمانهاي خيريه وهابي، و نيز دريافت تاييديه ي سازمان با رده هاي بالاي سازمان تماس مي گيرند. در نتيجه علي رغم مخفي شدن بن لادن و سران رده بالاي سازمان، به خاطر اعمال محدوديت هاي زياد از سوي ايالات متحده، هنوز هم عملياتهاي تروريستي منتسب به اين سازمان انجام مي شود. در نتيجه حتي اگر اسامه بن لادن نيز کشته شود، باز هم اين سازمان به حيات خود ادامه خواهد داد.

اغلب تروريستها به بخشهاي نسبتاً مرفه جامعه ي خود تعلق دارند، و در نتيجه بيشتر به واسطه ي آزردگي هاي سياسي ـ ايدئولوژيک و يا مذهبي تحريک مي شوند تاگرفتاريهاي اقتصادي. اسامه بن لادن براي اولين بار زماني به مخالفت با نيروهاي آمريکايي و در ادامه دولت سعودي روي آورد که به بهانه ي اخراج صدام حسين از کويت، نيروهاي به زعم بن لادن کافر وارد سرزمين دو مکان مقدس شدند.

در واقع ايالات متحده از سوي يك ايدئولو‍ژي مورد حمله قرار گرفت، نه يك سازمان. اوباما بايد به خاطر داشته باشد که تروريسم را در صورتي مي توانيم بهتر درک کنيم که آن را به مثابه پاسخي به تشديد احساس تحقير و ناکامي و نيز پاسخي به فشار محيط سياسي در نظر بگيريم.

از نظر الظواهري، برنامه ي اوباما براي انتقال نيروهاي آمريکايي از عراق به افغانستان با شکست مواجه خواهد شد. وي خطاب به رئيس جمهور منتخب آمريکا هشدار داده: "اگر کماکان مي خواهيد نسبت به ناکامي هاي آمريکا در افغانستان لجاجت کنيد، سرنوشت شوروي، بريتانيا، پرويز مشرف و بوش را به ياد آوريد."

اوباما حتي اگر موفق شود که بن لادن را بکشد، باز هم نخواهد توانست القاعده را ازبين ببرد. بعد از حملات 11 سپتامبر، بسياري از ساکنان کشور هاي اسلامي، اسامه را براي نام فرزندان خود انتخاب کردند. بهترين روش براي از بين بردن القاعده و البته تروريسم، حل مسئله فلسطين مي باشد.

تشکيل سرزمين فلسطين و بازگشت آوارگان فلسطيني به خانه هاي خود، دغدغه ي اصلي اکثر مسلمانان مي باشد. خروج از عراق و افغانستان نيز مي تواند در از بين بردن القاعده موثر باشد. علاوه بر اينها آمريکا بايد در نحوه ي برخورد با کشورهاي اسلامي تجديد نظر کند. تحميل دموکراسي غربي با زور سر نيزه امکان پذير نخواهد بود. هر کشوري داراي تاريخ و سنت مخصوص به خود مي باشد که بايد با توجه به آنها دموکراسي سازگار با فرهنگ خود را پياده کند.

انگيزه هايي که منجر به تروريسم مي شوند، جداي از انگيزه هايي نيستند که موجودات در اعمال روزانه خود توسط آنها برانگيخته مي شوند. بنابراين علل ريشه اي تروريسم را بايد در ميان پديده هاي اجتماعي جستجو کرد. به عبارت ديگر تروريسم مي تواند عکس العملي در مقابل حوادث اجتماعي و دلايل احتمالي آنها باشد. علاوه بر اين، بر خلاف عقايد سنتي در مورد خشونت، تروريسم پديده اي جامعه ستيزانه و يا نتيجه ي کمبود هاي مالي نيست، بلکه پديده اي سياسي مي باشد که در بررسي آن بايد بر بافت سياسي اي که اعمال تروريستي در آنها اتفاق مي افتد، تمرکز کرد.

ارسال نظرات
خط داغ