افزایش نرخ دلار و یورو
با توجه به افزایش نرخ دلار به بیش از 1010و یورو به 1285 تومان در هفته های اخیر برخی کارشناسان پیش بینی می کنند که نرخ دلار و یورو در ماه های آینده افزایش خواهد یافت زیرا کاهش صادرات غیرنفتی و درآمد نفت و ارزان شدن کالاها و خدمات در کشورهای آمریکا، اروپا و چین عامل عمده افزایش تقاضا برای خرید ارز خواهد بود.
اگرچه عده ای دیگر از اقتصاددانان و فعالان بازار تنها نرخ دلار را روبه افزایش ارزیابی کرده و معتقدند که نرخ یورو در روزهای آینده افزایش نخواهد یافت اما برخی از تجار و بازرگانان معتقدند تاثیر بحران جهانی تنها موجب ارزانی کالا و خدمات درآمریکا نشده و علاوه بر کاهش قیمت مسکن، زمین و کالاهای صادراتی در آمریکا، کاهش قیمت کالاهای صادراتی در چین، اروپا و سایر کشورهای صنعتی نیز کاملاً مشهود است. از این رو، علاوه بر بازارهای دلاری، بازار سایر ارزها نیز برای صنعتگران و تجار ایرانی جذابیت بیشتری پیدا کرده و احتمال افزایش نرخ دلار و یورو به طور همزمان با هم وجود دارد.
در ماه های اخیر، برخی فعالان و کارشناسان مالی، دو علت اصلی برای افزایش نرخ دلار در ایران را نام برده اند که یکی کاهش قیمت کالاهای صادراتی و زمین و مسکن در آمریکا و اروپا و چین است و دیگری کاهش درآمدهای ارزی حاصل از فروش نفت است که به طور طبیعی عامل کاهش عرضه ارز خواهد بود. میزان صادرات غیرنفتی ایران نیز تحت تاثیر بحران مالی جهان رو به کاهش است و در نتیجه عرضه ارز حاصل از صادرات غیرنفتی ایران نیز کاهش یافته است.
برخی کارشناسان با اشاره به درآمد سرشار نفتی پنج ماهه اول امسال معتقدند که کاهش درآمد نفت یک متغیر تاخیری است و با تاخیر تاثیر خود را بر اقتصاد ایران خواهد گذاشت.
از آنجا که میزان واردات کالا و خدمات ایران امسال بیش از 70 میلیارد دلار برآورد شده و برخی کارشناسان آن را تا 90 میلیارد دلار قابل افزایش می دانند، پیش بینی می شود با کاهش درآمد نفت در ماه های بعد از شهریور 87 و کاهش صادرات غیرنفتی، نرخ دلار و یورو افزایش یابد.
تورم موجود 24 درصدی 12 ماه منتهی به مهرماه امسال و نیاز داخلی کشور به واردات بیشتر، رشد بودجه عمومی دولت به 94 هزار میلیارد تومان در سال جاری و رشد احتمالی 20 تا 30 درصدی آن در سال آینده، همگی از عوامل اصلی توجه به واردات بیشتر در اقتصاد ایران است که عامل عمده رشد تقاضا برای خرید ارز و بالارفتن نرخ دلار و یورو خواهد بود.
نرخ دلار در بازار آزاد ایران در سال های 1356 تا 1358 به ترتیب80، 91 و 159 ریال بوده است که در سال 67 به 955 ریال، در سال 68 به 1431 ریال در سال 72 به 1968 ریال در سال 73 به 2602 و در سال 74 به 4049 ریال رسید.
در سال های 1378 تا 20 آبان 1387 نیز نرخ دلار در بازار آزاد ایران به ترتیب به 8657 ، 8188 ، 8008 ، 8019، 8323 ، 8747 ، 9402 ، 9195، 9300 و 10150 ریال رسید.
به عقیده کارشناسان تنها راهکار کاهش نرخ دلار یا تثبیت آن، پیگیری سیاست های انقباضی دولت و کاهش واردات خواهد بود و در صورتی که واردات کالاهای لوکس کنترل و واردات مواد غذایی و اساسی ادامه یابد می توان نرخ دلار را تثبیت و از افزایش آن جلوگیری کرد.
افزایش ناهمزمان بهای دلار و یورو
برخی از کارشناسان بر این باورند که بهای دلار و یورو همزمان با هم قابل افزایش نیست زیرا دلار و یورو پاره سنگ یکدیگرند بدین معنی زمانی که یکی با افزایش مواجه می شود به طور حتم دیگری کاهش بها را تجربه خواهد کرد. اگر دلار و یورو همزمان با یکدیگر دچار افزایش شوند روند افزایشی آن بسیار کوتاه مدت و محدود خواهد بود.
با توجه به بحران مالی که جهان را در بر گرفته است دلار با افزایش و یورو برای نخستین بار از سال 2000 میلادی با کاهش مواجه شده است و روند کاهشی یورو همچنان ادامه دارد.
به عقیده کارشناسان به دلیل اینکه بخش عمده ای از ذخایر ارزی کشور برای مقابله با تحریم به یورو تبدیل شد با کاهش بهای یورو، ذخایر ارزی ایران دچار کاهش می شود و ادامه این روند به طور حتم به ضرر اقتصاد ایران خواهد بود.
از سویی دیگر بحران مالی جهان منجر به کاهش بهای نفت شد به طوری که هم اکنون نفت اوپک بشکه ای زیر 60 دلار معامله می شود. کاهش بهای نفت به طور مستقیم بر بودجه دولت اثر منفی خواهد گذاشت به طوری که دولت نمی تواند بودجه را تنظیم کند.
با توجه به اینکه بودجه ایران به شدت وابسته به نفت است دولت در سال آینده دچار مشکل خواهد شد.