کردان، استیضاح و روز واقعه
«نمیگویم كردان انسان فوقالعاده، برجسته و آنچنانی است، اما باید اجازه داد تا كارش را انجام دهد... علیرغم میلم باید برخی مسائل را بگویم تا مردم آنها را بدانند كه برخی میخواهند دولت را با مشكل مواجه كنند.» «عباسی دیگر حق ندارد در مجلس حضور پیدا كند و كسی نباید به خود اجازه دهد با حیثیت مجلس اینگونه بازی كند.»
فراز اول گفتاری بود از محمود احمدینژاد رئیسجمهور در پایان جلسه روز یكشنبه هیات دولت در پاسخ به خبرنگاران و فراز دوم سخنان پیش از دستور علی لاریجانی رئیس مجلس بود در همان روز كه اقدام نماینده دولت را در پرداخت چك پنج میلیونی به یكی از نمایندگان برای كمك به مسجد در ازای پس گرفتن امضای استیضاح كردان به شدت تقبیح كرد.
امروز افكار عمومی نظارهگر آخرین مرحله زورآزمایی میان مجلس و دولت بر سر ابقا یا استیضاح علی كردان وزیر كشور است. مردی كه به مدت یك دهه از افراد تاثیرگذار در پشت پرده سیاست بود و بیرون آمدنش از پس پرده موجب برون افتادن رازی شد كه مدتها سر به مهر مانده بود. دلیل خاصی برای دشمنی مجلسیان با كردان نمیتوان ذكر كرد، چه علی كردان در 10 سال گذشته یار غار علی لاریجانی و جریان سیاسیای بود كه امروز اكثریت مجلس را در دست دارند و استیضاحكنندگان هم دشمنی خاصی با دولت نداشتند چه به گواه امضاهای پای ورقه استیضاح طراحان و صحنهگردانان استیضاح از طیفی از اصولگرایان هستند كه نزدیكترین مناسبات فكری و تشكیلاتی را با رئیسجمهور دارند.
از جمله علی مطهری و روحالله حسینیان و آن كس هم كه به گوش نماینده دولت سیلی زد كسی نبود جز نماینده اصولگرای وابسته به طیف رایحه خوش خدمت و حامیان محمود احمدینژاد. اما باید پرسید پس چرا این موضوع به مسئلهای حیثیتی بدل شده كه نه دوستان قدیم كردان همچون محمدرضا باهنر و لاریجانی و نه یاران فعلی رئیسجمهور از او دفاع میكنند و در صف مقدم مخالفان حضور معاون مالی اداری سابق صداوسیما و نیز قائممقام سابق وزارت نفت در وزارت كشور قرار گرفتهاند.
اگرچه در پیش بودن انتخابات ریاستجمهوری و رقابت درونی اصولگرایان برای معرفی نامزد اصلی خود در انتخابات میتواند انگیزه كافی برای رویارویی امروز مجلسیان و دولتیان به دست بدهد و نیز دلایل اخلاقی همچون سوءاستفاده از اعتماد نمایندگان، پنهانكاری، تدلیس و غبن میتواند، نمایندگان را در سماجت بر خواسته خود استوار كند ولی این هر دو انگیزه در فضای سیاسی ایران از شرایط لازم برای پیگیری استیضاح هستند ولی برای یافتن شرایط كافی و مكمل باید به دنبال دلایل دیگری گشت كه از گفتههای رئیسان دو نیروی قانونگذاری و اجرایی میتوان به كنه آن راه پیدا كرد؛ در واقع آن چیزی را كه چنین دوسویه تنازع بقا در دو نیرو را غیرتی كرده، باید در نقش و عملكرد شخص رئیسجمهور جست كه راهی برای نمایندگان مجلس جز رویارویی باقی نگذاشته است.
این رویارویی البته در ذات تقسیم و تفكیك نیروهای سهگانه نهفته است كه خود میتواند زمینهساز نوعی روند دموكراتیك باشد و از این جهت پدیدهای است مثبت. اما در سویه منفیاش برخاسته از نوعی یكدندگی ایدئولوژیك است كه هیچ بهرهای از حقیقت را برای دیگری به رسمیت نمیشناسد و مصداق مصرع معروفی است كه «هرچه آن خسرو كند شیرین بود» مصداق بارز خسرو و شیرین در سیاست زمانه ما كسی نیست جز رئیسجمهور محترم كه از مخالفان سیاسیاش با سابقه زندان و زجر كشیدن پیش از انقلاب و تجربیات 30 ساله دوران پس از انقلاب به عنوان معاند، خائن، مرعوب دشمن، فاسدالاخلاق یا اموال یاد میكند ولی وقتی سوابق وزیر كشورش را برمیشمارد میگوید: «30 سال است در این كشور كار كرده است» یا «در این موضوع مظلوم واقع شد».
اصل صیانت ذات از اصول مسلم و بلكه اصلیترین موضوع حیات فردی و سیاسی انسانهاست و طبیعی است كه این حق را برای رئیسجمهور و وزیرش قائل باشیم كه به دفاع از خود و صیانت ذات بپردازند. اما نكتهای كه در سیاست مدرن وجود دارد ولی فرهنگ سیاسی ما از آن بهرهای نبرده است اینكه دفاع از خود و صیانت ذات در روند دموكراتیك و مسالمتآمیز مستلزم نابود كردن دیگری نیست و میتوان به شیوههای متمدنانه آن را به دست آورد كه بتواند حداقلی از عزت و احترام را برای حریف بپذیرد، موضوعی كه در سایه نقش و عملكرد احمدینژاد در چهار سال گذشته به شدت خدشهدار شده است. آن چیزی كه این فرآیند را تضمین میكند، در سیاست مدرن و متمدنانه چیزی نیست جز تعامل و مصالحه. زیرا كه عرصه سیاست، عرصه حق و باطل نیست وگرنه این پرسش مطرح میشود كه میان دو اصولگرایی حاكم بر مجلس و دولت كدامیك حق است و كدام باطل (بگذریم از اینكه در گفتمان اصلاحطلبی و اصولگرایی هم میتوان همین استدلال را كرد)
بنابراین در جایی كه نمیتوان میان حق و باطل مباهله كرد، راهی جز مصالحه نمیماند و این همان اصل مكمل صیانت ذات در سیاست مدرن است كه میان هیاهوی كركننده و البته تهی از محتوای مدعیان در دست داشتن تمام حقیقت گم میشود. اگر رئیسجمهور پیش از معرفی وزیر دلخواهش حتی با مجلسیان همراه كه به وكیلالدوله بودن افتخار میكنند مشورت میكرد، بیگمان به نقطهای نمیرسیدیم كه امروز هم مجلس و هم دولت برای حفظ شأن و حیثیت خود بجنگند. اگر رئیسجمهور به پیشنهاد مرضیالطرفینی كه حامیان او در مجلس همچون علی مطهری مطرح كردند گردن مینهاد، چنین شاهد بازی مرگ و زندگی مجلس یا دولت یا هر دو نبودیم. چه كسی نمیخواهد مرگ یكی یا هر دو را ببیند.
اگر وزیر كشور بقای خودش را معادل مصلحت نظام نمیپنداشت یا رئیسجمهور خود را عین نظام و بلكه بالاتر معرفی نمیكرد، امروز شاهد نبودیم كه ناكامی یكی از دو قوه به نام نظام نوشته شود. هنوز هم میتوان گفت كه ابقا یا استیضاح كردان مصلحت یا شكست نظام نیست ولی هزینهای كه بر كشور از این یكدندگیها و حق مطلق پنداشتنها بار میشود، بیش از آن است كه نظام با معرفی نشدن یك نفر یا استیضاح او متحمل میشود.
اما چه كنیم كه امروز به سیاق سنت سیاسی در كشور، رویارویی مجلس و دولت یك برنده بیشتر ندارد و شاید این یكی هم برنده نباشد. مجلس هشتم همه اعتبار چهار سالهاش را به پای استیضاح علی كردان گذاشته و اگر از پس آن برنیاید، هیچ دولتی آن را به حساب نخواهد آورد و دولت هم با تمام توان در پشت وزیر كشور ایستاده و استیضاح او در چند ماه باقیمانده به انتخابات، دولت نهم را به ضعیفترین دولت پس از انقلاب تبدیل میكند.
دولتی كه میخواهد طرح تحول اقتصادی را اجرا كند، كمر تورم 30 درصدی را بشكند، با نفت 50 دلاری سال مالیاش را به پایان برساند، انتخابات ریاستجمهوری را برگزار كند و مهمتر از همه مدیریت جهان پرآشوب و بحرانزده را در شرایطی كه ابرقدرتی چون ایالات متحده از پس آن برنیامده، برعهده بگیرد.