آگاه
کد خبر: ۱۵۸۴۸

بحران اقتصادی و روابط ايران، روسيه و آمريکا؟!

بهرام اميراحمديان متخصص جغرافياي سياسي آسياي مرکزي، قفقاز و روسيه در روزنامه اعتماد چنین نوشته است:

1-در شرايط جديد بايد بحران اقتصادي که بر اکثر مناطق جهان حاکم شده را درنظر بگيريم چرا که بحران اقتصادي امريکا اثرات منفي بر اقتصاد جهان خواهد داشت. امريکا به تنهايي 25 درصد از کل توليد ناخالص جهان را توليد مي کند و نقش مهمي در اقتصاد جهاني به ويژه در اروپا دارد. مي دانيم که بنگاه هاي بزرگ اقتصادي فعال در امريکا، در سطح جهان فعاليت دارند.

بنابراين بحران اقتصادي و مالي موجود در آنها مي تواند تاثيراتي منفي بر عرصه فعاليت هاي جهاني آنها داشته باشد. هنوز چندي از بروز اين بحران در امريکا نگذشته است که تبعات آن در اروپا و آسيا تاثير گذاشته است. همين بحران در ادامه به روسيه هم سرايت کرده است، زيرا بنگاه هاي اقتصادي امريکايي و سرمايه هاي امريکايي در روسيه هم فعال هستند و تقويت بنيان هاي مالي و پولي روسيه نيز تحت تاثير سرمايه هاي غربي قرار داشته است. اما از آنجا که در روسيه دولت بزرگ ترين بنگاه هاي اقتصادي از جمله گازپروم و لوک اويل و تعدادي ديگر را در اختيار دارد و مي توان گفت نوعي اقتصاد دولتي همچون چين در آن حاکميت دارد و دولت اقتدارگرايي دارد، مي تواند با سياست هاي مالي و پولي تا حدود زيادي اين بحران را کنترل کند که اقدام اخير رئيس جمهور در اين زمينه قابل ذکر است. از نيروي اختلافي که بين روسيه و امريکا در مورد مساله گرجستان وجود دارد، اندکي فروکش خواهد کرد زيرا گرجستان به علت نقش اندکي که در اقتصاد جهان دارد از همه نظر مي تواند در معادلات قدرت ناديده گرفته شود.

حتي اتحاديه اروپا در شرايط کنوني که جهان در بحران اقتصادي به سر مي برد و در اوکراين بحران سياسي فضاي کشور را فرا گرفته، واردات انرژي از روسيه را مي تواند در زمستان دچار مخاطره کند و مصرف کننده اروپايي و به ويژه بخش هاي توليدي اقتصاد را با بحران مواجه سازد، به همين سبب به نظر نگارنده بحران گرجستان در عين حال که از نظر گرجي ها بسيار مهم جلوه گر مي شود، مي تواند اثرات تصميم سازي در روابط روسيه و امريکا داشته باشد.

همچنين بحران اقتصادي موجود در جهان از دو نظر مي تواند له يا عليه ايران مورد ملاحظه قرار گيرد.قيمت نفت از 140 دلار در چند ماه گذشته، به زير 80 دلار در روزهاي اخير رسيده است. به نظر مي رسد کشورهاي صادرکننده نفت براي کسب درآمدهاي بيشتر، ناگزير شوند نفت بيشتري توليد کنند زيرا بودجه هاي دولت هاي خود را بر پايه دلارهاي نفتي تنظيم کرده اند. اين مورد سبب خواهد شد عرضه نفت بيشتر شود، که در نهايت باز هم منجر به کاهش قيمت بيشتر نفت مي شود. در اين صورت مصرف کنندگان نفت ارزان تري دريافت خواهند کرد که سبب رونق قابل توجهي در اقتصاد جهان خواهد شد. همچنين سبب کاهش قيمت هاي مواد غذايي خواهد شد که کشورهاي جهان سوم را در تنگنا قرار داده و سبب بروز بحران غذايي شده بود.

بعد ديگر بحران اقتصادي اين است که امريکا براي خروج از اين بحران نياز به وارد کردن شوکي به بخش توليد و مصرف دارد و آن آغاز جنگي ديگر در منطقه است. اگرچه امريکا در يک زمان در دو جبهه نمي جنگد و افغانستان و عراق در حال حاضر توان ايالات متحده را به خود معطوف داشته اند ولي واگذاري تامين امنيت افغانستان به ناتو و ورود طالبان به مذاکرات بين دولت مرکزي افغانستان، طالبان و ناتو (به طور اخص انگلستان)، مي تواند براي ايالات متحده در باز کردن جبهه يي ديگر (احتمالاً خاورميانه) سبب تحرک صنايع تسليحاتي شود که هم به فروش اسلحه به کشورهاي منطقه به ويژه حاشيه خليج فارس و هم به دولت امريکا براي به کارگيري در جنگ منجر خواهد شد.

2- در صدور هر چهار قطعنامه شوراي امنيت عليه ايران در زمينه پرونده هسته يي، روسيه راي مثبت داده است. اما نبايد از نظر دور داشت که روسيه به همراه چين نقشي اساسي در تدوين متن قطعنامه و نرم کردن آن داشته اند، به طوري که با وجود صدور قطعنامه شوراي امنيت، هنوز هم همه فضاها به روي ايران بسته نشده و محدوديت چنداني در عرصه بين الملل عليه ايران ايجاد نشده، بلکه بيشتر اين محدوديت ها عمدتاً از سوي امريکا و نه در چارچوب قطعنامه ها ايجاد شده است. اگر طبق روال معمول قطعنامه هاي شوراي امنيت، قطعنامه تنبيهي شديدي عليه ايران صادر مي شد، امکان داشت ايران را به شدت تحت تاثير قرار دهد. اما چنين اتفاقي نيفتاده است و اين مورد بيشتر به نقش روسيه در گام نخست و چين در گام دوم بازمي گردد که آن هم به پيروي از ديدگاه هاي روسيه بوده است. متن قطعنامه ها طوري تنظيم شده که حتي ايران اعلام کرده است اين قطعنامه ها چيزي جز کاغذپاره نيست. به نظر من اگرچه به زعم افکار عمومي ايران، روسيه صداقتي در دوستي با ايران ندارد، اما روسيه در استراتژي هاي خود حمايت از ايران را مدنظر قرار داده است و حتي در شرايط سخت کنوني، سوخت نيروگاه اتمي بوشهر را هم تامين کرده است و به همکاري با ايران در اغلب زمينه ها ادامه مي دهد و از ايران در صحنه بين المللي دفاع مي کند.

در قطعنامه چهارم(1835) نيز روسيه توانست با اعمال نفوذي که به همراه چين بر اعضاي گروه 1«5 وارد کرد، قطعنامه يي تقريباً بي اثر عليه ايران صادر کند. به هر تقدير روسيه از قدرت چانه زني خوبي براي ايران برخوردار بوده است و ما بايد از اين فرصت استفاده کنيم. به نظر مي رسد در صورت عدم تعامل ايران با شوراي امنيت،آژانس بين المللي انرژي هسته يي و شخص البرادعي نتوانند کاري انجام دهند. به ويژه آنکه در شرايط کنوني البرادعي هم گزارش شفافي در مورد ايران ارائه نکرده است.

3- درباره روابط ايران و روسيه و آينده آن هم بايد گفت اين روابط کماکان ادامه خواهد داشت و روند کنوني را دنبال خواهد کرد و افق هاي همکاري دو کشور در زمينه اقتصادي گسترده تر خواهد شد، زيرا هر دو کشور در شرايط کنوني نيازمند همکاري با يکديگر هستند و به خوبي يکديگر را درک مي کنند. از نظر سياسي، هر دو کشور ديدگاه هاي مشترکي نسبت به مسائل منطقه، خاورميانه و جهان دارند و خواستار جهاني چندقطبي بوده و مخالف يکجانبه گرايي ايالات متحده امريکا در عرصه بين الملل هستند. روسيه به خوبي مي داند در شرايط کنوني، ايران با بهره گيري از قدرت اقتصادي و نظامي، وزنه يي تاثيرگذار در معادلات منطقه يي است و مي تواند به بازيگري تاثيرگذارتر از اکنون تبديل شود. به همين سبب روسيه با وجود فشارهاي غرب، نمي خواهد روابط خود را با ايران تخريب کند. به نظر من برخلاف افکار عمومي ايران که از روسيه ناراضي به نظر مي رسد، بايد در نظر داشت هر کشوري منافع ملي خود را در راس اولويت هاي سياسي خارجي خود قرار مي دهد. ايران نبايد از روسيه انتظار داشته باشد منافع ايران را بر منافع خود ترجيح دهد زيرا در غير اين صورت نوعي سرخوردگي در روابط فيمابين احساس خواهد شد. ايران نيز بايد با تکيه بر نيروهاي ملي و قدرت ملي خود و در سياست داخلي اش با مسائلي از جمله جلوگيري از تورم، ايجاد اشتغال، توزيع مناسب درآمد و انجام اصلاحات اقتصادي، مشارکت حداکثري مردم در سرنوشت کشور، تقويت جريان هاي سياسي سالم و ملي و نيز رسانه هاي گروهي، مي تواند فضايي مناسب براي نيروهاي ملي اعم از حاکميتي و مردمي ايجاد کند و سپس براساس اين سياست داخلي، سياست خارجي خود را با در نظر گرفتن جايگاه ژئوپولتيکي و تدوين کدهاي ژئوپولتيکي دقيق و بهنگام، به تعامل با محيط بين الملل اقدام کند.

ارسال نظرات
خط داغ