آگاه
کد خبر: ۱۵۸۲۳

مخاطب پیش شرطهای خاتمی کیست؟

مخاطب پیش شرطهای خاتمی کیست؟

میکائیل جلالی

مخاطب پیش شرطهای خاتمی کیست ؟
بهانه این نوشته طرح پرسشهایی راجع به سخنان آقای خاتمی مبنی بر تعیین پیش شرط هایی برای اعلام نامزدی خود در انتخابات اتی ریاست جمهوری است اما پیش از پرداختن به این دو شرط لاجرم مجبورم از منظر خاصی و البته به طور اجمالی نگاهی به سیر تحول جریانات سیاسی ایران با محوریت نقش جریان موسوم به اصلاح طلبی در آن داشته باشم این کار را از طریق سوالاتی که خود پیش زمینه و انگیزه سوالاتی هستند که بعدا مطرح می کنم، انجام میدهم:

تفسیر شما از تاریخ چیست؟
جریان اصلاح طلبی با برگرفتن آرزوی قشر تحصیل کرده و طبقه متوسط در باب توسعه یافتگی سیاسی و با تفسیر تقدم توسعه سیاسی بر سایر جوانب توسعه و نقد جریان حاکم در دوران سازندگی که دقیقا رویکرد عکس یعنی تقدم توسعه اقتصادی بر توسعه سیاسی را هدف قرار داده بود، توانست با حجم بالای مشارکت مردمی به قدرت دست یابد اما با عملکردی که داشت خود منجر به بن بست سیاسی و کاهش پتانسیل طبقه متوسط و بدتر از همه گمراهی نخبگان شد.

ظهور دولت نهم حاصل عملکرد دولت اصلاحات بود.اصلاحاتی که پایه های توسعه را در بسیاری از سطوح فرسود و حتی دستاورد های اقتصادی دوران سازندگی را هم نداشت و بدتر از همه دقیقا در آنچه مورد ادعایش بود کشور را گامی بلکه چندین گام به عقب کشاند به گونه ای که پس از 8 سال نظریه پردازی در باب توسعه سیاسی جریان های پوپولیستی که افت تاریخی ما محسوب می شوند، نه تنها تضعیف نشدند بلکه تقویت شده و در اتحاد با اصولگرا یان سنتی که صرفا می خواستند از شر عده ای از اصلاح طلبان مدعی جریانات سکولاریستی به هر قیمتی خلاص شوند، بر اریکه قدرت نشستند.

اما جای بسی تاسف است که همین مرور ساده از تاریخ یک دهه پیش ایران برای بعضی از جریانات اصلاح طلب امکان پذیر نیست. در حالی که سه سال و اندی از عمر دولت نهم می گذرد، بسیاری از عقلای اصولگرا با دیدن نتایج عینی پوپولیسم در اقتصاد دریافته اند که شکست از رقیب بهتر از سپردن میدان به دست رفیق نابلد، کم تجربه و مدعی است، اما بعضی از اصلاح طلبان که اتفاقا خود را اصیل تر و داناتر و متعهدتر به نظام می دانند، درنیافته اند برای به قدرت رسیدن نباید دست به هر کاری زد و نباید اجازه داد هر کسی زیر بیرق اصلاحات سینه بزند.

آنها پشیمانی اصولگرایان عقلگرا از شراکت با احمدی نژاد و اختلاف بر سر قدرت را که خود نیز در زمان در دست داشتن قدرت از آن رنج می بردند، صرفا اینگونه تفسیر کرده اندکه زمینه برگشت مجدد اصلاح طلبان به قدرت را فراهم کرده است. اما آیا طبقه متوسط حاضر خواهد بود دوباره به چنین اصلاح طلبانی رای دهد تا دوباره پس از انها احمدی نژادی پیدا شود و توده مردم را راضی کند که بر خروشند و انتخاب طبقه متوسط را به زیر کشند؟ آیا به راستی ساعتی تامل در تاریخ این دهه برای اصلاح طلبانی که در سطح تئوریک بر تفکر دیالکتیک و انتقادی پای می فشردند آنقدر سخت شده است که دام چندین بار تکرار شده تاریخ را پیش روی خود نمی بینند؟

اگرچه گروهی از اصوگرایان در طول 11 سال گذشته بی رحمانه ترین نقد را نثار اصلاح طلبان کرده اند و می کنند، اما جای تاسف اینجاست که بسیاری از اصلاح طلبان نیز اگر از افسردگی و کوتاهی دست از قدرت رنج نمی برند، در انتقادات غیر منصفانه، غیر کارشناسانه و از سر بغض و مقاصد شخصی کم از بعضی از اصولگرایان نمی آوردند و شوربختی اینجاست که نوک تیز این انتقادات را یا به دولت احمدی نژاد متوجه می کنند یا جمع کل اصولگرایان و حرفهایی تکراری که دیگر سالهاست چون طوطی به زبان می آوردند. متاسفانه کم اتفاق افتاده است که نخبگان و با تاسف بیشتر، نخبگان نظریه پرداز و قلم به دستان دو جناح با برکشیدن خود، از سطح دید جناحی فراتر رفته و نگاهی بی تعصب به مردم، به رقیب و از همه مهمتر به خود بیاندازند.

پیش شرط با مردم و نظام؟!
خاتمی در توضیح پیش شرط اول خود می گوید: اين كه بتوانم با ملت بر سر خواسته‌‏هايشان تفاهم كنم. وی ادامه می دهد: به اعتقاد من خواست قلبي و تاريخي مردم ايران آزادي، پيشرفت و عدالت است در عين سازگاري اين امور با دين و ارزشهاي معنوي و فرهنگي و اين همان گفتمان اصيل اصلاح طلبي است كه در آينده تلاش مي‌‏كنم به صورت مدون آن را به جامعه ارائه نمايم. اگر بر سر اين موضوع بتوانم با جامعه به تفاهمي روشن دست يابم و اين خواسته‌‏ها در ميان اقشار مختلف جامعه جنبه خودآگاهي يابد به پيش شرط نخست خود دست يافته‌‏ام.

در این فضاست که سخنان سید محمد خاتمی رییس جمهور سابق ایران مبنی بر تعیین پیش شرط برای ورود به انتخابات، تاسف برانگیز می شود. جالب اینکه خاتمی دقیقا دام تاریخ را متوجه شده است اما سخنان او را می توان به شکلی بدبینانه اینگونه تفسیر کرد که ظاهرا انگیزه لازم را برای ورود مجدد به عرصه انتخابات (البته این بار با این جسارت که عده ای از تندروها را از خود براند) ندارد و با مبهم گویی حاضر نیست هزینه لازم برای دوری از عده ای دشمنان دوست نمای خود را بپردازد.

خاتمی باید بداند که برای این که تکلیف خود را با مردم روشن کند باید مقدمتا تکلیف خود را با گروه های تندرو که به نام اصلاحات خواستار تجدید نظر در اصول نظام هستند روشن سازد.کاری که پیشتر ها باید انجام می داد. در آن صورت برای به دست آوردن رای مردم کافی است برنامه روشن، مفصل جزئی که حاصل کار کارشناسی شده این 11 سالش است را در قالب کتابی که پیمان نامه او خواهد بود ارائه کند تا سندی برای اینده باشد. خاتمی که بی گمان شخصیتی بزرگ و ارزشمند در تاریخ سیاسی این کشور از او نام برده خواهد شد، باید بداند بعد از 11 سال ورود جدی به صحنه سیاسی ایران مشکل مردم در بحث خود آگاهی سیاسی تنها با حکمران خوب حل می شود چراکه به قول علی بن ابی طالب (ع) الناس علی دین ملوکهم.

بنابراین اگر او برای خود رسالتی تاریخی قائل است باید ابتدائا به اینکه دوباره به جایگاه ملوک برگردد به طور جدی بیاندیشد و در این راه دین(حساب) خود را از آیین کسانی که به اسم دین او و به کام دشمنان این ملت ره می پیماید و یا آنهایی که شهره به کم همتی و نادانی در میان اصلاح طلبان هستند جدا کند.

دردناک آن که با دقت و تامل در سخنان مبهم خاتمی مشخص شد جریان اصلاحات اصیل که ایشان تفسیری اجمالی از آن ارائه کرده در طول سه سال گذشته با اینکه از فراغت حاصل از دوری از قدرت بهره برده اند اما قدر نادانسته فرصت تلاش صادقانه برای آسیب شناسی درونی، ترمیم ، بازتعریف و انطباق با شرایط جدید را از دست داده اند و اکنون باز هم از هول انتخابات می خواهند گوشه این دیگ سوزان را بگیرند و کفگیر در آن بچرخانند . این فرصت طلبی به جای فرصت شناسی سبب شده است که گمان رود ادعاهای روشنفکری اکثر زعمای اصلاح طلب چیزی جز ژست تبلیغاتی آنان برای توجیه شایستگی خود جهت تکیه زدن بر کرسی قدرت نبوده است. چنانکه با نگاهی به عملکرد اصلاح طلبان در طول این سه سال باید اذعان کرد که آنها از چنان مصایبی رنج می برند که در صورت عدم درمان فقط باید دعا کرد که هیچ کس با ادعای اصلاح طلبی دوباره به صحنه قدرت باز نگردد تا مفاهیم بلند و اساسی چون شعار تقدم توسعه سیاسی بر توسعه اقتصادی به ورطه ابتذال کشیده نشود.

فرصت های پیش رو
باید توجه داشت که بازگشت به این شعار اکنون با گذشت سه سال از دوران دولت نهم که محوریت توسعه را عدالت اقتصادی ترجمه کرد و حاصل آن تحمیل گرانی کمر شکن و حتی بی ثباتی سیاسی در داخل بود، می تواند دستمایه نظریه پردازی مجدد برای باز کردن گفتمان انتقادی نسبت به عملکرد دولت فعلی و حتی دولت پیشین اصلاحات شده و باب دیالوگ جدیدی میان مردم و اصلاح طلبان را بگشاید.اما سخنان خاتمی روشن می سازد که هنوز میان بسیاری از اصلاح طلبان بر سر حدود و ثغور تعاریف این شعار هیچ اجماع حتی نسبی هم حاصل نشده است.

در این زمینه باید از ایشان پرسید برای تحقق شرط اولتان
اولا: وسیله این تفاهم چیست؟شما چگونه، با انتشار کدام کتاب، کدام روزنامه، کدام مجله، کدام تلویزیون، کدام نشست حزبی، کدام مانیفست، کدام برنامه مدون که به شکل سند در تاریخ بماند می خواهید تفاهم با مردم را آغاز و به انجام رسانید؟امید وارم افکار آرمانگرایانه ای در سر نداشته باشید و بدانید هم اکنون نیز وقت ضیق است و راه طولانی.

ثانیا اگر واقعا این تعریف بسیار کلی که به قول شما از گفتمان اصیل اصلاح طلبی ارئه فرمودید برای شروع کار کافی بود که باید گفت انقلاب اسلامی با همین مبنا و تعریف شما 30 سال پیش باعث سرنگونی رژیم شاهنشاهی شد. آیا زمان آن نرسیده که کلی گویی را تمام کنید و کمی عملگرایانه تر به ترجمه این شعار بپردازید.

مخاطب پیش شرط دوم خاتمی کیست؟
خاتمي در بيان پيش شرط دوم خود گفته است: با سازو كارهاي موجود تا چه حد امكان عملي كردن برنامه‌ها براي رئيس‌‏جمهوري فراهم است؟ اگر واقعاً امكان اجراي برنامه ها وجود نداشته باشد و موانعي بر سر راه قرار گيرند، ارائه بهترين و كامل ترين برنامه‌ به مردم نيز به منزله اغوا و فريب مردم است.

رئيس بنياد باران اظهار داشته اند: دولت اصلاحات با وجود تمام تلاشي كه براي تصويب نهايي لوايح دوگانه اختيارات رئيس جمهوري مصروف داشت موفق به دستيابي به نتيجه مطلوب نشد. مردم هنوز هم موج تخريب عليه دولت از طريق تريبون‌‏هاي رسمي و رسانه ملي به ياد دارند. قطعاً اگر شرايط بر همان منوال باشد، بسياري از برنامه‌‏ها فرصت و مجال اجرايي شدن نخواهند يافت.

جناب اقای خاتمی مسوول پیش شرط دوم شمایید یا مردم؟ شما باید در برنامه هایی که تنظیم می کنید همه آنچه را که گفتید لحاظ کنید. برنامه آرمانگرایانه ای که امکان عملی شدن نداشته باشد مانند برنامه ای است که نوشته نشده است.«بهترین و کامل ترین برنامه ای» که اشاره کردید، برنامه ای است که شامل راه کارهایی برای رفع اشکالات ساز و کار های موجود باشد و در عین حال حمایت مردم را بر انگیزد، نه اینکه شما انتظار داشته باشید که برنامه ای بنویسید و سپس برای اینکه این برنامه عملی شود از دیگران بخواهید برنامه های دیگری بنویسند . در واقع خود بسنده بودن برنامه به همین معناست.

انتظار جانفشانی از مردم رنج کشیده ایران برای برنامه شما بیهوده است شمایید که باید از طریق برنامه ای جامع، جانفشانی برای مردم را تضمین و تدوین کنید. از دست مردم تنها رای دادن به شما بر می آید و دعا کردن و نه مثلا بر فرض مثال تصاحب صدا و سیما تا در آن هر چه شما فرمودید پخش شود. شمایید که باید با مسولین سایر قوا به این تعامل برسید که موانع اجرای برنامه شما را از پیش رویتان بردارند. شمایید که باید با زعمای جناح اصولگرا گفتگوهای ملی ترتیب دهید تا دشمنی میان دو جناح کشور تبدیل به رقابت سالم سیاسی شود و در این مسیر راه اجرای برنامه های شما هموارتر گردد.

اگر زعمای هر دو جناح و نیز مسوولان کشور دغدغه ی واقعی و جدی منافع ملی ایران،را داشته و در اندیشه آبروی کشور و ملت باشند،دست یابی به آن چه مذکور افتاد،سخت نیست.

ارسال نظرات
خط داغ