درهای بسته به روی زنان و تعلیق فوتبال ایران:
هشداری که جدی گرفته نمی شود
زهرا فدایی
حضور خانواده ها در میادین ورزشی به عنوان تماشاگر، هرچند مقوله جدیدی نیست، اما هنوز به نتیجه مشخصی نرسیده و همچنان موضوع بحث بسیاری از محافل کشور است. توصیه اخیر کنفدراسیون فوتبال آسیا به ایران برای گشایش در ورزشگاه ها به روی بانوان، بررسی این امر را بیشتر طلب کرده است چرا که ممکن است به زودی فوتبال ایران در تمام سطوح تعلیق شود.
اولین حضور رسمی زنان در استادیوم آزادی
21 خرداد سال 1384، روز بازی ایران و بحرین، نخستین بار درهای استادیوم آزادی به طور رسمی ولی موقت به روی زنان ایرانی باز شد.
البته پیش از این بازی نیز، ورزشگاه آزادی حضور زنان را در بازی های مهمی همچون ایران و ژاپن تجربه کرده بود، ولی در مقیاسی کوچک تر و غیر رسمی تر.
پیش از آغاز شدن بازی ایران و بحرین، حدود 70 نفر از زنان و دختران ایران برای تماشای بازی از نزدیک، جلوی در ورزشگاه آزادی تجمع کرده بودند. آن روز، زماني كه سيد محمد خاتمي، رئيس جمهور وقت ايران با هيأت همراه از در اصلي مجموعه ورزشي آزادي عبور كرد و با صحنه تجمع دختران روبه رو شد، اجازه حضور آنها در ورزشگاه را تنها براي يك مسابقه صادر كرد. آنها بازي ايران - بحرين را تماشا كردند و حتي در جشن صعود تيم ملي به مسابقات جام جهاني هم حضور داشتند. ولي پس از پايان آن ديدار دیگر اجازه ورود به هیچ زنی داده نشد.
نامه احمدی نژاد برای حضور مجدد زنان
4 اردیبهشت 1385، محمود احمدي نژاد با ارسال نامه اي به رئيس سازمان تربيت بدني، از وی خواست تا شرايط حضور بانوان را در استاديوم هاي برگزاري مسابقات مهم فوتبال تیم ملي فراهم سازد. اين دستور رئيس جمهور بازتاب هاي فراواني در سطوح مختلف جامعه داشت، به طوري که حتي برخي مراجع و علما مخالفت خود را با اين دستور ابراز داشتند.
متن نامه چنین بود:
"همان گونه که مطلعيد مسابقات فوتبال جاذبه هاى فراوانى دارد و به ويژه در موارد حساس ملى و برجسته باشگاهى ميليون ها نفر به تماشا مى نشينند و ده ها هزار نفر از جمله خانواده هاى فراوانى هستند که علاقه مند و مشتاقند به اتفاق و از نزديک و در محل ورزشگاه اين مسابقات را مشاهده کنند. از اين رو ضرورت دارد با همکارى وزارت کشور و با برنامه ريزى صحيح و مقتضى شئون بانوان محترم، بخشى از مرغوب ترين مکان هاى تماشاگران در مسابقات فوتبال ملى و مهم به طور ويژه به بانوان و خانواده ها اختصاص يابد."
مخالفت علما و نمایندگان مجلس
به دنبال نامه محمود احمدی نژاد، بسیاری از علما، مراجع تقلید و نمایندگان مجلس به مخالفت با این طرح پرداختند.
آيت الله فاضل لنکرانى در پاسخ به سئوالات و استفتائاتى که از ايشان شده بود ابراز کردند:
«اولاً از نظر فقهى روشن است که نظر زن به بدن مرد حتى بدون لذت و ريبه جايز نيست و ثانياً از مسائلى که اسلام بر آن تکيه فراوان دارد، عدم اختلاط زن و مرد است و ملاحظه شده است که اختلاط در جوامع غربى و متأسفانه در برخى نهادهاى داخلى چه مفاسد فراوانى به دنبال داشته است. بنابراين شرکت بانوان در مکان هاى عمومى ورزشى که همراه با اختلاط است به هيچ وجه جايز نيست.»
آيت الله ميرزا جواد تبريزى هم در اين باره گفته است که حضور بانوان در ورزشگاه ها به هيچ وجه جايز نيست.
آيت الله صافى گلپايگانى از ديگر مراجعى بودند که با حکم رئيس جمهورى مخالفت کردند و از اين قضيه ابراز ناخرسندى نمودند که تذکراتشان در مورد عفاف و حجاب زنان شنيده نشده است.
آيت الله مکارم شيرازى درباره حکم احمدى نژاد گفتند: «در همه جاى جهان ورزشگاه هاى فوتبال به عنوان مکان هاى ناامنى شناخته مى شوند که درگيرى، زد و خورد و حتى گاه کشته هايى در پى دارد.» ايشان از اقدامات احمدى نژاد تقدير کرد اما در از رئيس جمهور خواست تا پيش از صدور چنين احکامى با علما مشورت کند.
آیت الله مصباح یزدی نیز اعلام کردند که برداشت رئیس جمهور در این خصوص اشتباه بوده است.
سید احمد خاتمی، خطيب موقت نماز جمعه تهران از رئيس جمهور خواست در پى موضع گيرى مراجع تقليد، در دستور خود مبنى بر ايجاد امکانات براى ورود بانوان به ورزشگاه ها تجديدنظر کند و از بيان سخنان مبهم بپرهيزد.
نمايندگان مجلس نيز واکنش تندى به دستور احمدى نژاد مبنى بر حضور زنان در مجلس نشان دادند.
پافشاری احمدی نژاد
محمود احمدى نژاد در سفر استاني هيأت دولت به زنجان و در جمع نخبگان اين استان گفت: هر نوع تفکيکى که جدايى را برساند به بانوان آسيب خواهد رساند. زن و مرد يک حقيقت و هر دو انسان هستند. در مقابل هم نيستند بلکه مکمل يکديگرند و حتى لطف خداوند نسبت به زنان بيشتر از مردان است. در محيط هايى که زنان حضور دارند آن محيط سالم و عاطفى خواهد بود و انحراف اخلاقى مرد و زن ندارد. وى با اشاره به اهميت بالاى حقوق زنان در اسلام اظهار داشته است: بعضى از تعصبات در مورد زنان متعلق به اسلام نيست. متأسفانه هر جا بحثى از فساد اخلاقى مى شود، خانم ها در اين مورد مقصر شناخته مى شوند، اما مگر مردان مشکل ندارند؟ متأسفانه بعضى ريشه مفاسد را در زنان مى بينند، درحالى که اين طور نيست. بخش مهمى از معنويتى که در جامعه هست، به خاطر وجود زنان است. بى انصافى است که فساد را به زنان نسبت دهيم. زن و مرد وظايفى دارند که بايد انجام دهند. صيانت از حريم عمومى وظيفه همگانى است و چون تأثير زنان بيشتر است بايد بيشتر مراقبت کنند.
کنفدراسیون فوتبال آسیا، توصیه یا هشدار
در اردیبهشت سال 1387، کنفدراسیون فوتبال آسیا، به مسؤولان فوتبال ایران هشدار داد تا مقدمات حضور زنان در ورزشگاهها را فراهم کنند.
بر اساس قوانین کنفدراسیون فوتبال آسیا، از سال 2009 کشورهایی میتوانند در رقابتهای جام باشگاههای آسیا نماینده داشته باشند که شرایط داخلی فوتبال آنها با شرایط مورد نظر فیفا مطابقت داشته باشد.
AFC که اجرا کننده قوانین فیفا در فوتبال آسیاست در راستای یکسان سازی شرایط فوتبال در ایران با سایر کشورهای دنیا از غیبت بانوان در جمع تماشاگران ایراد گرفته و به فوتبال ایران مدت معینی فرصت داده تا زمینه حضور بانوان در ورزشگاه ها فراهم کنند. این خواسته کاملاً جدی است و رعایت نکردنش در مرحله اول منجر به حذف باشگاه های ایرانی از حضور در رقابت های لیگ حرفه ای آسیا و در مرحله دوم منجر به تعلیق فعالیت های بین المللی فوتبال ایران می شود.
اگر مسؤولان ورزش کشور از هم اکنون به فکر باشد و جهت حل این مشکل چاره بیاندیشند، نتایج مطلوب تری خواهد داشت تا آنکه تشکیلاتی خارج از سیاست های ما آن را دیکته کند.
مسؤولان ورزش کشور ضمن ابراز تمایل برای تحقق این امر، به موانع و مشکلات موجود اشاره دارند و مسایل فرهنگی را مهمترین مانع آن می دانند.
نظرات برخی کارشناسان
با دنبال فشار کنفدراسیون فوتبال آسیا به جمهوری اسلامی برای آزادی ورود بانوان به ورزشگاه ها، مسؤولان بار دیگر به تلاش افتاده اند تا به گونه ای ممنوعیت ورود بانوان به استادیوم های ورزشی بردارند.
به این منظور، ضمن ابراز تمایل برای تحقق امکان ورود بانوان به ورزشگاه ها، به موانع و مشکلات موجود اشاره دارند و مسایل فرهنگی را مهمترین مانع آن تلقی می کنند.
آنان معتقدند بایستی قدم هایی برداریم که شرایط فرهنگی ورزشگاه ها آماده حضور همه آحاد جامعه اعم از مرد و زن باشد.
فريده شجاعي، نايب رييس فوتبال و فوتسال بانوان در این خصوص اعلام داشت: «نگرش مسؤولان در خصوص ورود زنان به ورزشگاهها منفي نيست، فقط حساسيتهايي وجود دارد كه ميتوان با نظارت و كنترل آنها را مرتفع كرد. فيفا و AFC براي حضور زنان در ورزشگاه امتياز ميدهند. ورود زنان به استاديوم به نفع فوتبال ايران نيز هست. از طرفي حضور زنان در استاديوم باعث ميشود مردها شعارهاي زشت ندهند و حرمت نگه دارند. در اين صورت، آرام آرام محيط سالمتري در ورزشگاه ها ايجاد ميشود.»
علی کفاشیان، رئیس فدراسیون فوتبال ایران در خصوص موافقتش با حضور زنان در ورزشگاه ها گفته است: «قصد داریم به زودی جایگاه ویژه ای را برای حضور بانوان در ورزشگاه ها در نظر بگیرم و به زودی شاهد حضور این قشر از جامعه در ورزشگاه ها خواهیم بود. فیفا خواستار حضور بانوان در ورزشگاه ها شده است و ما هم در حال بررسی این موضوع هستیم.»
خدیجه سپنجی، نایب رییس سابق فدراسیون فوتبال بانوان نیز گفته است: «اگر عدم اجازه حضور زنان در ورزشگاه ها، سیاست دولت است که ما نمی توانیم درآن دخالت کنیم، چون نه سیاستگذار هستیم و نه آشنا به امور سیاسی، امااگر از لحاظ فنی و اجتماعی این بحث مطرح می شود، من خود مانعی در آن نمی بینم.»
ناهید توسلی پژوهشگر امور زنان، عدم حضور برابر زن و مرد در فعالیت های مختلف جامعه را موجب پدید آمدن خشونت مردانه دانسته است: «جلوگیری از حضور زنان در عرصه های هنری، فرهنگی و ورزشی که با حضور مطلق مردان به ویژه در میادین ورزشی مطرح بوده، زمینه خشونت مردانه را در ورزشگاه ها فراهم کرده است. حضور زنان در ورزشگاه ها به عنوان تماشاگر، نشاط را به میادین ورزشی بازگردانده و با تلطیف، موجب حفظ حرمت ها از سوی حاضران دیگر نیز خواهد شد.»
مهدی طالب زاده، مدیرکل تربیت بدنی وزارت علوم حضور زنان در ورزشگاه ها به عنوان تماشاگر را حق آنها دانسته و گفته است: «بانوان به عنوان نیمی از اقشار حق این حضور را دارند، منتهی تا فضای ورزشگاه ها سالم نشود، اکثریت آنها خودشان رغبتی برای این حضور نشان نمی دهند.»
نظر سنجی ها چه می گویند؟
محسن صفابخش از پژوهشگران با سابقه موسسه مطالعات وتحقیقات دانشگاه تهران، به در خواست سازمان تربیت بدنی در خصوص حضور بانوان در ورزشگاه ها، از شهروندان بالای ۱۵ سال تهرانی اقدام به نظر سنجی نمود.
براساس یافته های این تحقیق 5/82 درصد مردان وزنانی که مورد مصاحبه قرار گرفته اند، با حضور بانوان در ورزشگاه ها موافق بوده اند و بر این عقیده بوده اند که حضور بانوان در ورزشگاه ها در کاهش شعارها ورفتارهای پرخاشگرانه وتخریبی موثر است.
مهمترین یافته های این تحقیق به شرح زیر است:
4/86 درصد از زنان به تماشای مسابقه های ورزشی علاقه دارند.
64/8درصد از شهروندان مرد و زن مایل به حضور در ورزشگاه ها و تماشای مسابقه اند.
82/5 درصد زنان و مردان مورد مصاحبه در شهر تهران با حضور بانوان در ورزشگاه ها موافق بودند.
64 درصد از این موافقان مهمترین علت موافقت خود را برخوردار شدن زنان از حق شهروندی و فرصت برابر با مردان اعلام کردند.
72 درصد از مخالفان حضور زنان در ورزشگاه ها علت مخالفت خود را جو نامناسب ورزشگاه ها و حاکمیت خرده فرهنگ اوباشیگری اعلام کرده اند.
59 درصد از پرسش شوندگان اعتقاد داشته اند که با حضور زنان در ورزشگاه ها ناهنجاری های رفتاری کاهش می یابد.
مهمترین علت این کاهش را "حس شرم در مقابل بانوان" با 3/38 درصد به خود اختصاص داده است.
در بین کسانی که معتقد نبودند با حضور زنان در ورزشگاه ها ناهنجاری ها کاهش می یابد مهمترین علت "حاکمیت خرده فرهنگ اوباشیگری در بین تماشاگران" با 64 درصد بود.
پرسش شوندگان مهمترین راه حل مقابله با رفتارهای پرخاشگرانه در ورزشگاهها را "ارتقای فرهنگ عمومی و نهادینه سازی هنجارهای مناسب و نهادینه سازی هنجارهای مناسب به وسیله رسانه های گروهی " دانسته اند.
59/2 درصد بهترین طریقه استقرار تماشاگران در صورت حضور زنان را اختصاص بخشی از ورزشگاه به خانواده ها دانستند.
64/5درصد تماشای مسابقه های ورزشی را در تخلیه هیجان ها و اضطراب های زندگی روزمره موثر دانسته اند.
نتایج حاصله
1- با حضور بانوان در ورزشگاه ها خرده فرهنگ اوباشیگری تضعیف شده و رفتارهای پرخاشگرانه کاهش می یابد.
2- بانوان با حضور در ورزشگاه ها و تماشای مسابقه های ورزشی هیجان های درونی را تخلیه نموده و خشم حاصله از محرومیت های زندگی روزمره را به بیرون می ریزند.
3- با بالا رفتن سطح تحصیلات، میزان موافقت با حضور بانوان در ورزشگاه ها و تماشای مسابقات ورزشی افزایش می یابد.
4- زنان بیش از مردان به لزوم حضور بانوان در ورزشگاه ها اعتقاد دارند.
5- حضور بانوان در ورزشگاه ها به همراه اعضای خانواده موجب ارتقای فرهنگ تماشاگران می شود.
لازم به ذکر است که فوتبال بعد شنا دومین ورزش مورد علاقه زنان می باشد.
راهکارهای پیشنهادی
1- حضور مرحله ای و تدریجی زنان در ورزشگاه ها (با اولویت مسابقات ملی و اجتناب از اجرای این عمل در مسابقات حساس و داربی ها در مرحله ی نخست)
2- جلب مشارکت خودانگیختهٔ تماشاگران و کانون هواداران
3- فرهنگ سازی در رسانه ها
4- تضعیف خرده فرهنگ اوباشیگری با گسترش فضاهای خانوادگی و ترویج تماشا در کنار خانواده و فعالیت کانون هواداران در فرهنگ سازی
5- انجام طرح های آزمایشی