آگاه
کد خبر: ۱۴۹۶۵

تاملي بر آرايش نيروها در انتخابات ۸۸

اعتماد در تحلیلی به ارایش نيروها در انتخابات 88 پرداخته است:

زنگ آغاز رقابت هاي انتخاباتي دوره دهم رياست جمهوري، خيلي زودتر از آنچه در ادوار قبل انتخابات ديده مي شد، به صدا درآمده است. اين اتفاق از آنجا جالب توجه تر مي نمايد که ديده مي شود اين ورود زودهنگام به فاز اصلي انتخابات، نه صرفاً از سوي يک يا چند گرايش سياسي، بلکه از سوي همه طرف هاي فعال در صحنه رخ داده است.

اگر آرايش واقعي و گونه گوني صف بندي نيروها در عرصه انتخابات رياست جمهوري را شامل همان گرايش هايي بدانيم که در مرحله اول دوره نهم شکل گرفت، تاکنون همه آن طيف ها وارد صحنه انتخابات شده اند و تقريباً با همان تنوع و تکثر آماده ورود به فاز نهايي رقابت هستند.

البته شرايط سياسي و به ويژه تجربه چهار سال گذشته چه در سطح حاکميت و مجموعه نيروهاي حاکم و چه در طيف گسترده منتقدان حاکميت موجود، تفاوت هاي تاکتيکي و حتي راهبردي را شکل داده است، اما واقعيت آن است که دست کم در مرحله طرح الگوها و نامزدهاي پيشنهادي، همان وضعيت تداوم يافته است.

1- جناح حاکم
در شرايط کنوني، نيروهاي جناح حاکم آشکارا به سه طيف راست سنتي، اقتدارگرايان منتقد دولت و اقتدارگرايان حامي دولت تقسيم شده اند. اين سه طيف که در انتخابات دوره قبل به ترتيب از علي لاريجاني، محمدباقر قاليباف و محمود احمدي نژاد حمايت مي کردند، در تدارک انتخاباتي خويش براي دوره دهم رياست جمهوري هم آماده ورود مجزا به صحنه شده اند.

شکاف و حتي تقابل قاليباف (و نيز چهره هايي چون توکلي، افروغ و نادران) با احمدي نژاد امکان همگرايي دو طيف جريان اقتدارگرا را از بين برده و ورود قاليباف يا چهره يي ديگر از اين طيف (که به احتمال فراوان احمد توکلي خواهد بود) به عرصه انتخابات را تقريباً قطعي نشان مي دهد. از سوي ديگر، تهاجم دولت به پايگاه هاي راست سنتي از بازار و اصناف گرفته تا صندوق هاي قرض الحسنه و حتي حوزه هاي علميه و مراجع تقليد مستقل، امکان منطقي همگرايي راست سنتي با احمدي نژاد را نيز منتفي ساخته و از اين رو هم تشکل هايي چون حزب موتلفه با تاکيد بر گزينه «رياست جمهوري يک روحاني» آشکارا پتانسيل خود براي جدايي طلبي از احمدي نژاد و بازگشت به پايگاه سياسي- هويتي خويش را نشان داده اند. حسن روحاني و مصطفي پورمحمدي نزديک ترين گزينه هاي روحاني براي نامزدي از سوي اين طيف محسوب مي شوند و در ميان چهره هاي مکلا، علي لاريجاني و علي اکبر ولايتي در صورت نامزدي به نمايندگي اين طيف به صحنه خواهند آمد.

2- اصلاح طلبان
در جناح اصلاح طلب هم عملاً سه طيفي که در انتخابات دوره نهم رياست جمهوري ميداندار بودند، فعال مانده اند. طيف طرفداران تحريم و بي فايده دانستن مشارکت در انتخابات (با وضعيت، اثرگذاري و مشکلات کنوني) نه تنها از نظر خود بازنگشته اند، که برخي احزاب، جريان ها و چهره هاي اين طيف تلاش دارند با طرح يک نامزد راديکال و ردصلاحيت وي حقانيت الگوي ذهني خويش مبني بر مسدود شدن راه اصلاح طلبي روي اصلاح طلبان راديکال را به ديگر طيف ها اثبات کنند. در واقع طيف طرفدار تحريم که در دور قبل انتخابات رويکردي انفعالي را از خود به نمايش گذاشته بود و به همين دليل پس از شکست اصلاح طلبان با انتقاد شديد آنها مواجه شد، در اين دوره از انتخابات، رويکردي فعال را در پيش گرفته و با طرح ضرورت معرفي و نامزد کردن چهره يي راديکال و قابل اجماع و کناره گيري از انتخابات در صورت ردصلاحيت وي راهبرد خويش را با انتقادهايي کمتر و مقبوليتي بيشتر به پيش برده است. طيف دوم اصلاح طلبان که در عرصه انتخابات آتي حضور خواهد داشت، طيفي است که در دور قبل انتخابات رياست جمهوري با عنوان «اصلاح طلبان پيشرو» و با نامزدي دکتر معين در عرصه حضور يافت. اين طيف که در دوره قبل، معتقد به ناکافي بودن مقاومت و ايستادگي آقاي خاتمي و طيف هاي سنتي جريان اصلاحات بود، شعار «اصلاحات گامي به پيش» را مطرح کرد و سر آن داشت که روند اصلاحات را با شدت و سرعتي بيشتر به پيش برد.

با اين حال، طيف اصلاح طلبان پيشرو از منظر گفتماني همچنان نزديکي خود را با شعارها و ايده هاي آقاي خاتمي حفظ کرد و حتي مي توان مدعي شد که تشديد انتقادهاي اين طيف از آقاي خاتمي در سال هاي آخر دوران رياست جمهوري وي به دليل فاصله گرفتن خاتمي از شعارها و برنامه هاي 12گانه يي بود که در سال 76 به مردم ارائه داد، اما با تند شدن فضاي سياسي به تدريج از ايستادگي راديکال بر آن شعارها خودداري کرد. بدين ترتيب، اصلاح طلبان پيشرو در پي حرکتي راديکال تر از خاتمي و در عين حال سود جستن از ظرفيت انتخابات بودند که در نهايت به نامزدي دکتر معين انجاميد. اينک آن طيف با دو هدف از رويکرد خود به دکتر معين عقب نشيني کرده و به آقاي خاتمي بازگشته است؛ اول ممکن نبودن اجماع و شکل گيري ائتلاف کلي اصلاح طلبان بر سر نامزدي دکتر معين و چهره هايي همچون او. دوم شانس اندک راي آوري دکتر معين و چهره هايي همچون او در شرايط سخت و دشواري چون انتخابات دوره دهم رياست جمهوري و در تقابل با احمدي نژاد. از همين زاويه است که اصلاح طلبان پيشرو- به عنوان اصلي ترين طيف طرفدار حضور آقاي خاتمي در انتخابات سال آينده- بر دو عنصر توانايي وي در شکل دهي به ائتلاف اصلاح طلبان و نيز راي آوري وي در تقابل با احمدي نژاد تاکيد مي کنند و نامزدهاي ديگر را به دليل تواني کمتر در اين دو بعد، رد مي کنند. سومين طيف فعال در زيرمجموعه اصلاح طلبان، حاميان نامزدي آقاي کروبي هستند که با تکيه بر تجربه دور قبل انتخابات رياست جمهوري و مجموعه فعاليت هاي حزبي و تشکيلاتي که در چارچوب حزب اعتمادملي در اين چهار سال تدارک ديده اند، قصد ورود دوباره به عرصه انتخابات رياست جمهوري و حمايت از نامزدي آقاي کروبي را دارند. اين جريان نيز با آنکه ريشه خود را با دو طيف ديگر اصلاح طلبان - به ويژه جريان پيشرو- يکسان مي بيند، اما مجموعه تحولات و رخدادهاي دوران اصلاحات که دو گونه تعريف و نگرش از اصلاح طلبي را بروز مي داد، باعث شده اين طيف نيز چندان تمايلي به همگرايي با جريان ديگر نداشته باشد و بکوشد با به ميدان آوردن نامزد هويت بخش خويش (کروبي) بار ديگر، شانس خود را در حرکتي مجزا از طيف پيشرو اصلاحات بيازمايد.

3- ميانه روها
علاوه بر اين جريانات که به هر شکل حضور و موقعيت شان در يکي از دو اردوگاه اصلاح طلبي و راستگرايي آشکار است، نيروهاي طرفدار يا متاثر از آقاي هاشمي رفسنجاني که در دو طيف چپ (کارگزاران) و راست (اعتداليون) قابل تعريف هستند نيز، در ميدان انتخابات دوره دهم رياست جمهوري حضور دارند. اين جريان که در دور قبل انتخابات رياست جمهوري و با کانديداتوري آقاي هاشمي رفسنجاني، عملاً روشن ترين راهبرد و بيشترين شانس پيروزي را براي خود قائل بود، در انتخابات پيش رو به دليل موقعيت خاص و مخدوش خود از منظر هويت سياسي، به حرکتي زيگزاگي و فاقد اعتماد به نفس دچار آمده است. حزب کارگزاران که با نوعي چندصدايي وارد عرصه انتخابات شد و از طرح بحثي چون حمايت از نامزدي راستگرا (همچون ناطق نوري) آغاز کرد و سپس به طرح نامزدهاي حزبي خود چون محمدعلي نجفي رسيد، مدتي بعد کاملاً تحت تاثير گفتمان غالب اصلاح طلبان در حمايت از نامزدي آقاي خاتمي درآمد و مدتي بعد که بحث نامزدي آقاي کروبي پررنگ شد، دوباره از سر ترديد و دودلي در مقام حمايت از نامزدهاي متنوع موجود درآمده است و هر روز صدايي متفاوت از سخنگويان رسمي و غيررسمي اين حزب شنيده مي شود. طيف راستگراي زيرمجموعه آقاي هاشمي (موسوم به اعتداليون) هم، گرچه تقريباً تکليف خود را روشن کرده و قصد دارد با نامزدي حسن روحاني به صحنه بيايد ، قرار داشتن وي در دوراهي اصلاح طلبي و محافظه کاري به شدت نگران جلب حمايت احزاب و جريان هاي موثر دو جناح است و هر روز اميدش نسبت به اينکه در صورت نيامدن آقاي خاتمي به عرصه انتخابات بتواند به عنوان بديل وي مورد حمايت طيف گسترده يي از نيروها قرار گيرد، کمرنگ تر مي شود.

---
آنچه آمد، نگاهي گذرا بر آرايش نيروها در عرصه دهمين دوره انتخابات رياست جمهوري بود. اين آرايش، البته به معناي به ميدان آمدن قطعي نامزدهاي همه طيف هاي گفته شده و شکل گرفتن دوباره انتخاباتي متکثر و با کانديداهاي متعدد - همچون انتخابات دوره نهم رياست جمهوري- نيست. نکته اصلي در تشريح اين آرايش نيروهاي سياسي، پافشاري بر اين نکته است که آرايش مرحله اول دوره قبل انتخابات رياست جمهوري، آرايشي واقعي و اصيل بود که همه نيروها با تکيه بر مباني هويتي-سياسي خود در آن حضور يافتند و اگر قرار بر شکل گيري انتخاباتي جدي در دور آتي انتخابات باشد، بايد اين هويت هاي متعدد محترم نگاه داشته شده و هرگونه ائتلاف و همگرايي، مبتني بر همين آرايش واقعي و اصيل باشد. در غير اين صورت، آنچه شکل خواهد گرفت، آرايشي مجعول و حاصل دادوستدي بي مبنا ميان نخبگان احزاب و جريان هاي سياسي خواهد بود که حتي نخواهد توانست با بدنه اين جريان ها ارتباطي منطقي پيدا کند؛ چه رسد به آنکه به جامعه منتقل شود و اکثريت خاموش را برانگيزد و جنبش اجتماعي شکل دهد.

ارسال نظرات
خط داغ