درباره دعوت اخير خاتمي از اصلاح طلبان
آرمين؛ اصلاح طلبان و چرایی حالت تهاجمي
دو روز قبل سيدمحمد خاتمي در ديدار با جمعي از فعالان سياسي و شخصيت هاي دانشگاهي و ايثارگران استان خوزستان، ضمن دفاع از عملکرد اصلاحات در مسير آرمان هاي انقلاب، پيشرفت و توسعه کشور و تحکيم استقلال و عزت ايران، اصلاح طلبان را به خروج از حالت تدافعي و اتخاذ موضع فعال فراخواند. اين فراخوان در مرحله يي که کشور به تدريج به فضاي انتخاب نزديک مي شود حاوي دلالت ها و نکاتي قابل تامل است.
اين نکات و دلالت ها در چارچوب تحليل و نگاهي خاص به شرايط کشور و تحولات جاري وضوح بيشتري مي يابند.
با گذشت بيش از سه سال از آغاز کار دولت جديد، جامعه ايران به تدريج آثار و نتايج تغيير رويکردها و سياست هاي گذشته و نيز پيامد برنامه ها و تصميمات دولتمردان کنوني را در عرصه هاي مختلف اقتصادي، اجتماعي و سياست خارجي آشکارا مشاهده مي کند. در اين ميان آنچه که به مدد حجم انبوه تبليغات و به خدمت گرفته شدن رسانه عمومي و دستگاه هاي تبليغاتي رسمي و غيررسمي و متقابلاً توقيف و فيلتر رسانه هاي منتقد قابل کتمان و انکار نيست، آثار اجتناب ناپذير رويکردها و سياست هاي جاري در عرصه اقتصاد و تورم غيرقابل مهار و گراني سرسام آور کالاها و ارزاق مورد نياز مردم است. اين آثار و نتايج چنان است که حتي دولتمردان نيز ديگر قادر به انکار آن يا ارجاع آن به توطئه استکبار يا تبليغ مخالفان داخلي نيستند. البته هنوز شاهد تلاش هاي نافرجامي در توجيه افکار عمومي و ارجاع گراني هاي سرسام آور جاري به تورم جهاني هستيم. اما کافي است به آمارهاي رسمي در اين زمينه نظري بيفکنيم تا دريابيم ادعاي تورم جهاني ادعايي عاري از صحت است. مطابق آمارهاي مذکور تورم کشورهاي همجوار ما به شرح زير است. کويت 6/2 درصد، بحرين 9/3 درصد، عربستان 3 درصد، پاکستان 8/7 درصد و
ترکيه 2/8 درصد. بر اساس همين آمار، ژاپن با 6/0درصد، آلمان با 2 درصد، ايتاليا با 9/1درصد، فرانسه با 6/1درصد، انگليس با 4/2 درصد و امريکا 7/2 درصد تورم سال گذشته را سپري کرده اند. باز مطابق همين آمار کشور ما ايران از نظر ميزان تورم در ميان 183 کشور جهان و در کنار دوست و هم پيمان جديد خود ونزوئلا پس از زيمبابوه، گينه و برمه و با 31 رتبه فاصله با افغانستان، مقام پنجم را کسب کرده است. ارقام و حقايق مذکور بيانگر اين حقيقت هستند که تورم و گراني در کشور ما نه محصول تورم جهاني بلکه محصول سوءمديريت و خط مشي هاي غلط سه سال اخير است.
اگرچه آثار سياست ها و رويکردهاي مذکور در حوزه اقتصاد و معيشت جامعه ملموس است اما تحديد و تقليل آثار و نتايج مذکور به حوزه اقتصاد به معناي چشم بستن بر واقعياتي است که هر روز بيشتر و بيشتر خودنمايي مي کند. هرگاه پيامد رويکردها و خط مشي هاي حاکم بر کشور را طي سه سال گذشته در حوزه هاي مختلف از ورزش گرفته تا فرهنگ و اجتماع و امنيت و سياست داخلي و سياست خارجي و روابط بين الملل مرور کنيم، در کليه عرصه ها وضعيتي مشابه وضعيت حاکم بر حوزه اقتصادي خواهيم يافت.
اين شرايط چيزي نيست که بتوان به راحتي بر آن سرپوش گذاشت. اگرچه مي توان به مدد تبليغات از ميزان توجه و حساسيت عمومي در قبال آن کاست.
همچنين اين تصوير و واقعيت ناميمون چيزي نيست که تنها به صيد نگاه منتقدان دولتمردان کنوني و حاميان شان درآيد. موتلفان و متحدان ايشان نيز اکنون چندي است که نگران از وضعيت و شرايط کشور، و به رغم ملاحظات سياسي و مجاملات موجود در سطح روابط قدرت، ناگزير از شکستن سکوت و گشودن لب به اعتراض شده اند که نمونه هايي از آن را در مذاکرات مجلس، مواضع شخصيت هاي سياسي و ديني مختلف و... مشاهده مي کنيم. موج انتقادها امروز به تدريج محافل وابسته به طرفداران سرسخت دولت را نيز در بر مي گيرد. امروز آثار آشکار آفت ترديد و نارضايتي و انتقاد را به روشني مي توان در سايت هاي حامي دولت که تاکنون از دولتمردان به عنوان قديس ياد مي کردند و مدعي ظهور معجزه هزاره سوم بودند، رصد کرد. آن روحيه تهاجمي سخت گذشته که حاضر به پذيرش کمترين نقصاني نبود، امروز جاي خود را به دفاعي منفعلانه داده است. ديگر ظاهراً کسي درباره ضعف و ناتواني مديريت کنوني کشور ترديدي ندارد و موافق و مخالف هر روز بيش از پيش در پذيرش ناکارآمدي و ضعف دولت در اداره کشور به اجماعي مرکب نزديک مي شوند. در اين ميان آنچه که براي جريان حاکم نگران کننده است، رشد و گسترش سرخوردگي و بي
انگيزگي ناشي از سراب ديدن همه وعده ها و شعارهاي گذشته است که در آستانه انتخابات رياست جمهوري همچون آتش بر خرمن يقين طرفداران سرسخت و بدنه ساده دل افتاده است. امروز تحليلگران تيزبين سياسي مي توانند تلاش پردغدغه اتاق فکر جريان حاکم را براي مقابله با موج يأس و سرخوردگي و حفظ و تقويت انگيزه در بدنه گرفتارآمده به شک و ترديد، به روشني مشاهده کنند. ارائه آمار و ارقام غلط و وارونه و انتقال حوزه مواجهه با منتقدان از بحث و اقناع و پاسخگويي به انتقادها به حوزه تقابل «اسلام و کفر» و «انقلاب و برانداز» و «اسلام و سکولار» از جمله اين تلاش هاست. اشکال سامان يافته و پيشرفته تر اين تلاش را مي توان در تحليل هايي يافت که اخيراً به بدنه يي که به آفت شک و ترديد گرفتار آمده، تلقين مي شود. اين تحليل که روزهاي آينده شاهد انعکاس تبليغاتي آن در سطح رسانه يي وابسته به جريان حاکم خواهيم بود بر دوگانه «ناکارآمدي و براندازي» استوار است. مطابق اين تحليل ضعف و ناکارآمدي دولت و دولتمردان در اداره امور کشور انکار نمي شود، بلکه تلاش مي شود مخاطب در برابر دوراهي کاذبي قرارگيرد که يک طرف آن رضايت دادن به دولت ناکارآمد، اما معتقد به نظام و
انقلاب و حمايت از آن است که مصداق آن دولت موجود است و طرف ديگر آن دست کشيدن از حمايت اين دولت و سکوت در برابر به قدرت رسيدن نيروهاي برانداز و ضد نظام که البته در قاموس اين تحليلگران مصداقي جز خاتمي و اصلاح طلبان ندارد.
تنها اندکي تجربه و آگاهي سياسي لازم است تا روح انفعال و ضعف و احساس نگراني فروپاشي را در پس اين تحليل مشاهده کرد. برگرديم به صدر کلام. با توجه به آنچه گفته شد اکنون بهتر مي توان مقصود خاتمي را از ضرورت فعال شدن اصلاح طلبان و خارج شدن از حالت تدافعي و انفعالي دريافت. دعوت خاتمي از اصلاح طلبان مبني بر فعاليت و تکاپوي بيشتر را بيش از هرچيز بايد به حساب هوش و دانايي سياسي وي گذاشت. اين دعوت ظاهراً ناشي از درک مقرون به واقع وي از دغدغه ها و نگراني هاي شديدي است که در وراي اظهارات و مواضع اخير نهفته است. تاکيد خاتمي در همين سخنان بر مظلوميت اصلاحات و پايبندي اصلاح طلبان به آرمان هاي انقلاب و استقلال و عزت کشور و نيز خدماتي که اصلاح طلبان به کشور کرده اند، علاوه بر پاسخ به موج اتهاماتي که دستمايه خط تحليلي «تقابل ناکارآمدي و براندازي» شده است، حامل توصيه ديگري به اصلاح طلبان است و آن اينکه خروج ايشان از حالت تدافعي بايد چه جهت گيري و سمت و سوي داشته باشد و در افشاي اين خط تبليغاتي جديد بايد بر چه عناصري از هويت و کارنامه اصلاح طلبي تاکيد داشت.
تحليل دقيق و درست از شرايط و درک ضرورت ها و الزامات عملي و سياسي ناشي از آن شرط موفقيت سياسي است. متاسفانه بايد گفت بخش هايي از نخبگان و نيروهاي سياسي اصلاح طلب به رغم تغيير و تحول عميقي که در بدنه اجتماعي و فضاي سياسي کشور در حال وقوع است، هنوز از شرايط ذهني و روحي گذشته خارج نشده و به اقتضائات و الزامات شرايط جديد بي توجهند. اين در حالي است که شرايط مناسب اجتماعي کنوني، در آستانه انتخابات اين فرصت را براي آنها فراهم آورده است تا با خارج شدن از انفعال و تکاپو و فعاليت پرنشاط از اين شرايط براي تغيير موازنه قواي سياسي و در نتيجه تغيير مديريت کنوني کشور حداکثر بهره را ببرند.
يادداشت حاضر را با ذکر اين نکته ظريف به پايان مي بريم که خاتمي با اين دعوت چهره ديگري از خود را به نمايش گذاشته است؛ چهره يي که متاسفانه طي اين سال ها کمتر ديده ايم و شايد خود پرهيز داشته است که در قالب آن ظاهر شود و آن چهره رهبر يک جريان سياسي- اجتماعي است. به گمان من اين چهره همان چيزي است که امروز اصلاح طلبان بدان نياز دارند تا به کمک آن به فعاليت و تلاش خود سامان و انسجام بيشتري بدهند. اين که آيا خاتمي با توجه به شرايط جديد به ايفاي چنين نقشي قانع شده يا فراخوان و توصيه هاي اخير او را بايد به حساب يک موضع ساده و منفرد گذاشت، سوالي است که پاسخ آن در ماه هاي آينده روشن خواهد شد.