اصلاح طلبان و دو گانه خاتمی یا كروبی؟
کارگزاران: ذهنیت دوگانهاندیش و خیر و شرگرای ایرانی، این روزها مصروف دوگانه كروبی- خاتمی است كه كدامیك پرچم اصلاحطلبان را در انتخابات ریاستجمهوری دهم به دست گیرند.
گروهی از اصلاحطلبان كه به دوگانه اصلاحطلب و اصولگرا پایبندی بیشتری نشان میدهند، به انتخاباتی دو قطبی میاندیشند كه در شكل منطقی و نه الزاما واقعی آن احمدینژاد در راس قطب اصولگرا و خاتمی در راس قطب اصلاحطلب قرار میگیرد تا در آن صورت با توجه به سوءتدبیر در مدیریت كلان سه سال گذشته كشور و انتقاداتی كه از هر سو بر دولت كنونی وارد است، محمد خاتمی یك بار دیگر به ریاستجمهوری برگزیده شود. اینان معتقدند كه خاتمی نامزد جریان اصلی اصلاحات و با پشتوانه قوی مردمی است كه كس دیگری نمیتواند این هر دو را نمایندگی كند.
گروه دیگر كه بیشتر در حزب اعتماد ملی متمركز است، به مدیریت و البته بیشتر از آن اطرافیان سیدمحمد خاتمی از حزب مشاركت و سازمان مجاهدین انقلاب انتقاد دارند و با توجه به سابقه حمایت كروبی از خاتمی در خرداد 76، رئیسجمهور دوران اصلاحات را مدیون دبیركل خود میدانند كه باید حق نمك را ادا كنند تا شیخ اصلاحات، اصلاحطلبان را در رقابت با نامزد اصولگرایان نمایندگی كند. گزینه سومی هم در این میان است كه از بیم دوقطبی شدن اصلاحطلبان و شكست محتوم آنان و نیز از سر انتقاد به خاتمی و كروبی، نه این و نه آن را پیشنهاد میدهد و این گزینه سوم البته در میان احزاب و جریانهای اصلاحطلب، هوادار كمتری دارد. اما اكنون این سوال مطرح است كه آیا به جبر انتخاب میان روشنایی و تاریكی، خیر و شر یا اهورا و اهریمن، همچون بخشی از اصلاحطلبان به این قائل شویم كه خاتمی گزینه نهایی اصلاحطلبان باشد و هر كه مقابل او قرار بگیرد، اصلاحطلب نیست.
یا اینكه به ادبیات طیف مقابل بخواهیم به هر ضرب زوری نامزد خود را به سایر گروههای اصلاحطلب بقبولانیم بیآنكه تحلیلی كارشناسانه و واقعبینانه از امكان پیروزی او به دست دهیم یا راههای دیگری كه بیشتر نگاهی سلبی دارد تا پیشنهاد عملی و سازنده برای راهگشایی. در واقع دو دیدگاه اصلاحطلبانه ذكر شده به قاعده سنتی منطق صوری خاتمی و كروبی را در حكم نقیضین میداند كه اجتماع و ارتفاع هر دو به یكسان محال مینماید و دیدگاه سوم نیز به اجتماع دو ضد قائل نیست بلكه حذف هر دو را طلب میكند. حال آنكه میتوان گزینه چهارمی را هم تصور كرد كه میكوشد، اثبات كند كه كنار رفتن هر یك از این دو به نفع دیگری نه ممكن است و نه مطلوب و حضور هر دو نیز بر فقدان آن دو برتری دارد. ممكن نیست از آن جهت كه حزب اعتماد ملی از پیش عزم خود را بر حضور حزبی در انتخابات و معرفی مهدی كروبی جزم كرده و با توجه شخصیت دبیركل این حزب، كمترین احتمال كنارهگیری وی به نفع سیدمحمد خاتمی است. در سوی مقابل هم دوگانه مشاركت و مجاهدین كمترین انعطافی نسبت به حضور كاندیدایی غیر از خاتمی و بهویژه كروبی از خود بروز نمیدهند.
حزب كارگزاران سازندگی هم اگرچه گوشه چشمی به حضور خاتمی در انتخابات دارد، ولی نمیخواهد میان دو قطبی خاتمی- كروبی دست به انتخاب بزند اما در عین حال در تلاش برای قانع كردن كروبی برای كنارهگیری به نفع خاتمی ناكام مانده است. اما مطلوب نیست، از آن جهت كه حضور توامان كروبی و خاتمی برخلاف اظهارنظرهای رایج با توجه به پایگاه رای این دو و ویژگیهای شخصیتیشان میتواند گزینه مكمل اصلاحطلبان باشد. پایگاه آرای خاتمی از نظر فكری بیشتر طیف خاكستری جامعه و گروههای پیشرو را نمایندگی میكند كه در انتخاباتهای اخیر حضور كمرنگی داشتهاند- و از نظر اجتماعی و اقتصادی نیز طبقات متوسط شهری، جوانان، روشنفكران و البته اقلیتهای قومی و مذهبی را دربرمیگیرد.
پایگاه آرای كروبی بیشتر در مناطق پیرامونی حاشیهنشین و عمدتا مناطق غرب و جنوب غربی كشور گسترده است. از این جهت مهدی كروبی دارای پایگاه مشترك آرا با محمود احمدینژاد است و با توجه به قطعی بودن حضور احمدینژاد در انتخابات میتوان گفت كه حضور كروبی چندان آسیبی به پایگاه رای خاتمی نخواهد زد و متقابلا كنارهگیری خاتمی هم چیزی بر آرای كروبی نخواهد افزود. حسن دیگر حضور دو اصلاحطلب بهویژگی شخصیتی و شجاعت و صراحت كروبی برمیگردد كه میتواند به صیانت بیشتر از آرا در انتخابات كمك كند. از طرف دیگر، حضور این دو دستكم در مرحله اول انتخابات از دوقطبی شدن آن و بسیج همه نیروهای اصولگرا در پشت احمدینژاد جلوگیری میكند و در طیف اصولگرا هم شاهد تعدد نامزدها خواهیم بود. از این جهت اصلاحطلبان به جای آنكه نیروی خود را مصروف خنثی كردن همدیگر و دادن فضا به رقیب اصولگرا كنند، بهتر است با خودداری از تخریب چهره نامزدهای اصلاحطلب به حضوری قوی در انتخابات 22 خرداد 88 بیندیشند و با اعتماد به نفس بیشتری در این راه دشوار گام بردارند.