عباس عبدی؛ وجه دیگری از انتخابات
عباس عبدی در روزنامه شرق نوشت:
هرچه به فصل انتخابات نزدیکتر میشویم، نوشتن درباره آن نیز ضروریتر مینماید، ولی حیف که همه افراد درباره ابعاد گوناگون انتخابات نظر میدهند و گفتوگو میکنند، جز درباره برنامههای نامزدها برای اداره کشور! طرفه آنکه در این میان برنامهای هم وجود ندارد. از این رو در این یادداشت به وجه دیگری از انتخابات میپردازم.
برخی نیروهای اصلاحطلب شاید در شرایط کنونی حمایت از یک نامزد غیرمرتبط با جریان اصلاحات ولی کمضررتر را گزینه مطلوبی برای شرکت در انتخابات میدانند. این نوشتار در پی آن است که نشان دهد چرا این ایده، نادرست و بیفایده است. اگر یک جریان سیاسی مهم (حداقل اینکه خودش به چنین اهمیتی قایل باشد) میپذیرد که پدیدهای به نام انتخابات وجود دارد و با وجود مجموعه نارساییها و موانع موجود، نتیجه آن را موثر در تحولات اجتماعی و سیاسی میداند، به ناچار باید با نامزد مناسبی که معرف خود است وارد میدان انتخابات شود. منظور از «نامزد مناسب»، نامزدی است که هم امکان تعامل با قدرت و حضور و گرفتن تایید صلاحیت را داشته باشد و هم آنکه حداکثر مقبولیت را نزد کنشگران اصلاحطلب دارا باشد و هم آنکه توان رأیآوری نسبی نزد مردم را داشته باشد.
روشن است که در حال حاضر اصلاحطلبان نمیتوانند فردی را تعیین کنند که هر سه مولفه مذکور را در حد بالا دارا باشد. بنابراین باید کسی را برگزینند که برآیند آن فرد از حیث این سه مولفه بیش از سایر افراد باشد. هرچند اقدام موثر برای رسیدن به این هدف تا حد زیادی دیر شده است و گمان نمیکنم که چنین انتخابی در روزهای آینده هم محقق شود، ولی در هر حال توجه به چند نکته ضروری است. در این معنا از مشارکت نامزد حداکثری به نامزدی گفته نمیشود که فقط یک یا دو مورد از ویژگیهای سهگانه فوق را در حداکثر مقدار داشته باشد، اتفاقا چه بسا ممکن است چنین نامزدی با نداشتن ویژگی سوم، نامزد حداقلی باشد. نامزد حداکثری کسی است که برآیند این سه مولفه در او حداکثر باشد:
1- اگر کسی نسبت به موثر بودن انتخابات شک و تردیدی جدی دارد، بهتر است وارد این بحث نشود. طبیعی است که چنین فردی باید در پی یافتن راههای دیگری برای سیاستورزی باشد. ولی اگر کوششی برای حضور انتخاباتی میکند، این کوشش به منزله پذیرش اثرگذاری پدیده انتخابات در ایران با تمامی ویژگیهایش است. در این صورت نمیتواند حضور خود را به گونهای تعریف کند که در عمل محققشدنی نباشد. اگر انتخابات خودرویی است که راه نمیرود، سوار شدن در آن بیهوده است. ولی اگر این خودرو قادر به حرکت است، در این صورت باید مسافرانی متناسب با آن را سوار کرد. یک فرد 200کیلویی را نمیتوان در صندلی فولکس واگن جا داد.
2- اگر یک نیروی سیاسی خود را موثر و مهم میداند، چارهای جز داشتن نامزد انحصاری ندارد. نامزدی که به نحو ملموس و روشنی مطالبات و ایدههای آنان را در حد ممکن نمایندگی کند. در این صورت حمایت از نامزدهای غیرمرتبط با خودشان، چیزی جز ناتوانی این نیرو را در انتخاب نامزد انتخاباتی اثبات نمیکند (البته در مرحله دوم انتخابات، بحث فرق میکند). اگر این نیرو از ترس اینکه رأی نیاورد یا آرای کمی کسب کند، از زیر بار حضور مستقیم شانه خالی کند، شانس خود را برای حضور موثر از دست داده است. همچنین این اشتباه است که کسی گمان کند با عدم حضور نامزدهای خود در دور اول میتواند به رأیآوری نامزدهای مطلوبتری از جناح حاکم کمک کند. زیرا اگر نامزد نامطلوب از جناح مقابل بالای 50درصد رأی را داشته باشد، هر نیروی سیاسی دیگر فارغ از اینکه چه تعداد رأی آورد، تاثیری در نتیجه پیروزی او ندارد و اگر هیچ نیرویی بالای 50درصد آرا را نداشته باشد، در این صورت دو نفر به دور دوم خواهند رفت و در این مرحله هر تصمیمی را که به نفع باشد میتوان اتخاذ کرد.
3- مساله مهم ضرورت پرهیز از حضور نامزدهای انفرادی است. اتفاقی که در سال 1384 رخ داد، ناشی از حضور نامزدهای اصلاحطلب نبود، بلکه ناشی از پراکندگی و تکثر آنان بود که در کنار سایر مسایل موجب شکلگیری این نتیجه ناخوشایند برای کشور شد. البته شرط لازم برای عدم حضور نامزدهای منفرد، وجود جریان بحث و گفتوگوی آزاد و مدیریت باثبات و قدرتمند است. در غیر این صورت منطقی نیست که برخی افراد راه خود را بروند و در عین حال انتظار داشته باشند که دیگران هم به آنان تاسی کنند.
4- اگرچه نفس مشارکت برای هر گروه سیاسی مطلوب و نوعی پیروزی است، ولی فراموش نشود که انتخابات به معنای حضور در «بازی معین» با «نتیجه نامعین» است و از روی نتیجه، نمیتوان درباره اصل و قاعده بازی پیشداوری کرد. اگر فکر میکنیم که نتیجه معین و از پیش تعیین شده است، بحث دیگری است و از ابتدا میتوان این بازی را نادیده گرفت. ولی اگر کسی به معین بودن نتیجه اعتقادی ندارد، به ناچار باید خود را با قواعد و اصول این بازی هماهنگ کند و نمیتواند حضور در آن را پیشاپیش منوط به مطلوب بودن نتیجه بازی کند.