پرونده قطور فقيرترين فقرا
«قانون به من اجازه داده تا تمام زنان سرپرست خانوار را پذيرش کنم، اما پول ندارم.»
رئيس سازمان بهزيستي کشور در گفت و گوي کلان خود با روزنامه اعتماد به موارد و نکات بسياري اشاره دارد. مواردي از تنگناهاي قانوني و اجرايي و ناتواني هايي که گاه چندان ارتباط مستقيمي با بدنه سازمان بهزيستي ندارد، اما از آنجا که هميشه مجري، مسوول و سرپرست همه بي خانمان ها و محرومان و طردشدگان اقتصادي سازمان بهزيستي است، هميشه اين سازمان يا در حال پاسخگويي است يا در حال تصحيح اتفاقات و کاستي ها يا رفع و محو آنها.
اما هميشه اين پول نيست که بتواند حل اين مسائل را براي مدير و رئيس سازمان بهزيستي براي بهتر زيستن مددجويانش سهل کند، چرا که پول نداشتن هم، هميشه به معناي فقير بودن نيست.
سازمان بهزيستي در ايران، سواي همه سياست هاي دولت ها و برنامه ريزي هاي کوتاه مدت و بلندمدت، همواره به خاطر گسترده بودن و گوناگوني طبقه تحت پوشش و از سوي ديگر گسترش نرم و خزنده اين طبقه در لايه هاي مختلف جامعه، هميشه بدهکار، ملزم به پاسخگويي، رفع رجوع کردن و اجابت کردن بوده است. بدون اينکه همه دستوردهندگان به اين سازمان به خاطر بياورند نهاد موازي ديگري همچون کميته امداد، نقشي مشابه داشته و با دستان بازتر و حسابي پربارتر توانايي و قابليت هاي فراخ تري از خود نشان مي دهد که گاه باورنکردني است.
اما حتي با اشراف بر اين شريک قوي و قدرتمند، بايد پذيرفت که سازمان بهزيستي نه به خاطر اين شريک قدر و نه تنها به خاطر پول نداشتن و نه حتي به خاطر گسترده تر شدن جمعيت تحت پوشش و حتي با وجود همه يارانه هايي که در بدنه جامعه به اشکال مختلف تزريق مي شود، نتوانسته حداقل در يک گروه تحت پوشش ساماندهي و مديريت کامل را به اجرا درآورد و آرام آرام گروه ها را از چرخه نيازمندي خارج کند. اينکه کدام گروه تحت پوشش، نيازمند توجه و مديريت بيشتري است و حمايت کدام گروه به حمايت ساير گروه هاي حاشيه يي و حذف آنها از چرخه نيازمندي منجر مي شود به طور قطع در پرونده هاي قطور تحقيقات کارشناسان سازمان بهزيستي ديده و اعلام شده است. اما سازمان بهزيستي - در همه مديريت ها و دولت هاي ايران - نمي تواند همچون ديگر سازمان ها فقط برنامه هاي ابداعي و خاص خود را براي دوره چهارساله پياده کند. زنان سرپرست خانوار و نامشخص بودن وضعيت آنها در بدنه حمايتي سازمان بهزيستي از سال ها قبل وجود داشته و همچنان نيز در بلاتکليفي به سر مي برند. کودکان کار که درصدي از آنها فرزندان همين زنان سرپرست خانوار هستند به مرور به چرخه بي سوادان و کودکان کار خيابان
افزوده شدند و بر بار پاسخگويي سازمان براي رفع محروميت افزوده است. زنان سرپرست خانوار به خاطر ناتواني در اداره زندگي خود، کودکانشان را به پرورشگاه هاي بهزيستي سپرده اند و براي همين است که امروزه اين سازمان در پاسخ به همه متقاضيان داشتن فرزند اعلام مي کند با وجود اينکه همه پرورشگاه ها پر از کودک است، اما اين کودکان والديني دارند که به دلايلي که شايد فقر بخشي از آن باشد، ناتوان از اداره آنها هستند.
ياد سال 77 مي افتم که از رئيس وقت سازمان بهزيستي درباره زنان سرپرست خانوار پرسيده بودم و او پرونده هاي روي ميز کنفرانس را نشان داده و گفت در بودجه سالانه سازمان سهمي براي تحت پوشش قرار دادن زنان ناتوان سرپرست خانوار ديده نشده است. هميشه از خودم مي پرسم اگر از آن سال ها بودجه يي داده مي شد، حداقل همين يک گروه از نيازمندان به سامان مي رسيدند و امسال ده ها برنامه مستقل و غيرقابل اجرا براي ساماندهي اقتصادي زنان سرپرست خانوار بودجه تازه نمي گرفت تا چند سال بعد دوباره به نقطه اول باز گرديم و بگوييم چون زنان بيشتر از مردان در معرض خطر فقر قرار دارند و چون حاشيه يي اين فقر بيشتر است، پس نيازمند عزمي ملي و اندکي مساعدت صندوق ذخيره ارزي هستيم.
به طور قطع در تحقيقات روي هم تلنبار شده کارشناسان سازمان بهزيستي اين نکات قيد شده و هر بار به اطلاع همه مديران جديد سازمان بهزيستي رسانده مي شود که توانمندسازي زنان به ويژه زنان فقير به عنوان يک هدف توسعه مد نظر بوده و عدالت اجتماعي به عنوان بخشي از رفاه انساني مي تواند به موضوعي قابل تامل تبديل شود، نه اينکه هر بار و هر سال و همه مديران اين سازمان به سادگي اعلام کنند براي اين گروه نيازمند بودجه ندارند. با اين حال و با وجود همه زنان آسيب پذيري که سازمان بهزيستي به شناسايي و ايجاد مداخله براي آنها فکر مي کند، سال ها پيش اين زنان فقط زنان سرپرست و فقير بودند و اکنون به فقيرترين فقرا تبديل شده اند. فقرايي که علاوه بر فقر، علاوه بر نداشتن طبقه و پايگاه اجتماعي و اميد به زندگي و امنيت و عدالت و رفاه اجتماعي، مادران بدسرپرستي محسوب مي شوند که گاه اعتياد هم دارند. گاه فکر مي کنم اين زنان 10 سال پيش فقط عنوان زن سرپرست خانواده نيازمند را يدک مي کشيدند و امروز ده ها عنوان و نسبت را تجربه کرده اند.
گاه پول نداشتن به معناي فقير بودن نيست، همان طور که هميشه با پول نمي توان همه فقر موجود را از بين برد. همه اينها نيازمند مديريت زمان است و يک استراتژي بلندمدت. استراتژي که وابسته به جناح و حزب نيست و بر پايه انسانيت طراحي شده است. حتماً در پرونده هاي تحقيقاتي کارشناسان سازمان از اين طرح ها و استراتژي ها فراوان يافت مي شود. طرح هايي که در آن نه اتفاقات عجيب ارمغان بهزيست و حذف آن و زايش يک شرکت جديد ديگر و همه شايعات و حاشيه هاي ديگر گنجانده شده باشد. همه شايعاتي که از رقم هاي عيدي برخي مديران سازمان بهزيستي شروع شد و به شايعات باورنکردني ديگري منتهي شد. شايد اگر مطبوعات آن شايعات را که همراه با ارسال کپي برخي برگه هاي حقوق و عيدي مديران سازمان بهزيستي بود باور مي کردند، امروز راحت تر مي توانستيم بپذيريم «قانون به من اجازه داده تا تمام زنان سرپرست خانوار را پذيرش کنم اما پول ندارم.»