آگاه
کد خبر: ۱۳۷۰۹

نوشتن م.ف براي ننوشتن؟!

نیما ابتهاج


0- ننوشتن م. ف برايم ناراحت كننده بود. مدتي بود مي خواستم چيزي در اين رابطه بنويسم. اكنون كه هنوز در حال و هوای روز خبرنگار هستيم ، بهانه ی احساسي، مناسبتي هم براي خود يافته است.

1-ميلان كوندرا در «وصاياي تحريف شده» از قول اكتاويو پاز مي گويد: طنز اختراع بزرگ روح مدرن است.

سپس خود در تاييد گفته پاز مي افزايد: طنز يك كشف باستاني نيست؛اختراعي است هم پيوند با زايش رُمان. از آن روي كه طنز خنده نيست، سخره نيست، هجو نيست، بلكه گونه ويژه اي از كمدي است كه "هر آنچه را كه لمس مي كند، مبهم مي گرداند " و اين كليد درك جوهر طنز است.

چند خط بعد هم مي گويد: اگر از من بپرسند معمول ترين عامل بدفهمي ميان من و خوانندگانم چيست، بي درنگ خواهم گفت: طنز.

2-م.ف چيزي نوشت تا ديگر ننويسد. رفتار م. ف برايم آشناست. نه از اين جهت كه او را شخصاً مي شناسم بلكه از آن رو كه با نگاهي به رفتار بسياري از اهل قلم در اين كشور عملكرد او را در اين زمينه لو مي رود. با اين وجود تمام انگيزه هاي از دست رفته، انژري روحي تخليه شده و حتي سرانگشتاني كه به لحاظ فيزيكي خسته شده اند را در مي يابم:

شايد م. ف از بي اثري طنزش كه به هر حال لطيف تر از ساير گونه ها به انتقاد مي پردازد ، مي نالد اما من مي خواهم ريشه درد را، به سطحي عميق تر، به موانع نوشتن با هر لحني و در هر گونه(ژانر) و موضوعي و در هر رسانه اي( كتاب تا روزنامه و سايت) منتسب كنم. در اينجا ما در مملكتي زندگي مي كنيم كه نوشتن نمي تواند حرفه باشد و نهايتا بايد به عنوان شغل سوم و به بعد به آن فكر كنيد. كافي است نگاهي به وضعيت معيشتي اغلب روزنامه نگاران اين كشور بياندازيد. به خصوص آنهايي كه در حوزه سياسي و اقتصادي قلم مي زنند.

نمي خواهم مرثيه سرايي كنم. م.ف خودش جلوه اي از از اين واقعيت تلخ و زشت را با كلام طنز آلودش با طراوت و زلالي خاصي تصوير و البته تلطيف كرده است.

فقط مي خواهم به م. ف بگويم اينجا ايران است. اين گوي است و این ميدان. نيكسون رييس جمهور باهوش و اما بد شانس آمريكا جمله جالبي دارد: اگر آرمان گرايي در متن واقع گرايي نباشد، هذيان گويي بيش نخواهد بود. اگر ما منتظر باشيم همه نوشته هاي مان با همان انگيزه هاي مثبت و از همان زاويه ديدي كه در ذهن داشته ايم ، توسط ديگران تعبير و تفسير شود و چنان كه مي خواستيم بر همه آنها يكسان تاثير نظري يا عملي خاصي بگذارد، يا در ارزيابي قدرت نوشته خود دچار اشتباه شده ايم و يا تفاوتهاي عظيم انسانها را فراموش كرده ايم. جالب اينكه همين نيكسون كه معروف به هوش و استعداد خاصي در ميان رؤساي جمهور آمريكا بوده و هست، به دليل يك رسوايي سياسي تنها رييس جمهور مستعفي آمريكا شد.

3- مي دانم كه م. ف نوشتهايش را متواضعانه تر از حد معمول قضاوت مي كند. پس دلخوري ها و بي انگيزگي ها عمدتا از رفتار و برخوردهاي بعضا قهرآميز، كج فهمي ها و نا فهمي ها ناشي مي شود كه رنجي دهشتناك را بر جان نويسنده مستولي مي كند. اما اين همان رنجي است كه نويسندگي را مشروع مي سازد. نيروي رنجي كه از درك ابعاد وسيع مصايب اجتماعي و سياسي حاصل شده و روح نويسنده را به قليان در مي آورد، نويسنده را محق به نوشتن مي سازد.

به نظر من گاهي اوقات بعضي از ما فراموش مي كنيم كه مي نويسيم تا حوزه آزادي انديشه و بيان و حقوق بين الملي منتسب به اين حوزه را در اين مملكت پي گيري كرده، توسعه دهيم و تثبيت كنيم . نبايد انتظار داشته باشيم كه از حقوق نداشته، جا نيفتاده، رعايت نشده و پايمال شده ی خود در اين زمينه بهره ببريم. از چيزي كه نيست نمي توان بهره برد . ابتدا بايد صرفا براي بدست آوردنش كوشيد.

با اين اوصاف ، به سبب كم حوصلگي خوانندگان و انتقاد ناپذير بودن مسوولان، شرعا و اخلاقا نمي‌توان از نوشتن شانه خالي كرد چرا كه در اين صورت نويسنده است كه انتقاد ناپذيري خود را اثبات كرده است. اين هنر نويسنده است كه چنان نوشته اش را مديريت كند تا هرگونه سلاح متعارف و غير متعارف سوء تعبير را خلع كند. طبيعي ا ست كه در كشور ما اين مديريت بسيار سخت تر است تا مثلا در فرانسه. در كشور عزيز ما براي رسيدن به هدف مذكور به جاي نوشتن حتي اگر معجزه هم كنيد در وقت حادثه و در برابر مغرض بايد آماده حداقل ناسزا شنيدن باشيد. جمله اي از مرحوم دكتر حسابي هست كه بسيار جالب است. ظاهرا يكي از دانشجويان خارجي او در كلاس درس از وي مي پرسد شما كه از جهان سوم مي آييد مي توانيد بگویید جهان سوم چگونه جايي است؟ دكتر حسابی در پاسخ گفته است: جهان سم جايي است كه اگر شما بخواهيد مملكت خود را آباد كنيد، خانه خود را بايد خراب كنيد و اگر بخواهيد خانه خود را آباد كنيد بايد مملكت خود را خراب كنيد!

4-علي رغم همه اين موارد ، نكته ی بسيار مهمي كه در اين كشور وجود دارد و مثلادر فرانسه نيست، اين است كه با وجود همه محدوديت ها دقيقا به خاطر همين محدوديت ها تعداد سوژه هاي نويسندگان كم نيست. به زبان ديگر اگر خطوط قرمز در اين مملكت نان نويسندگان را مي برند، نان نويسندگان صبور تر را تامين مي كنند، البته نويسندگان صبور در جواني بيشتر از نان ، خورش و قاتق را معمولا در خواب مي بينند و اگر دق مرگ نشوند و يا در زندان جوانمرگ، شايد بعضي از آنها در پيري شانس آن را پيدا كنند كه اثري از آنها در مملكت توسعه يافته كفار منتشر شود و از قبل حق التاليف آن آثار ، آخر عمر، مزه ی قاتق را بچشند.

5-به خوبي همگي ما مي دانيم كه نوشتن در اينجا تعارفات فراوان بر مي دارد و تعاريف عديده بر آمده از خطوط قرمز سليقه اي، خلق الساعه و عجيب و قريب بر نويسنده تحميل مي‌شود. به سبب چنين مصايبي نوشتن در اينجا مستلزم صبر ايوب است كه بايد از حس "هم ذات پنداري" و احساس مرافقت و دلسوزي با اين مردم - از كوچه و خياباني اش تا مدير كل و وزير و ... كه جانمان را به لبمان رسانده اند - نشات بگيرد. نداشتن اين احساس يا از دست دادن آن، نوشتن را كه هيچ ، ماندن در اين جا را نيز تحمل ناپذير مي كند.

6-اين فرهنگ و هر فرهنگ ديگري را نمي توان صرفا از زوايه ی ديد خشك و بي روح علمي نقد كرد. متواضعانه مي گويم كه عبارت نقد علمي تبديل به عامل گمراه كننده اي در اتخاذ زبان براي برخي از نويسندگان و منتقدين در اين مملكت شده است. حتي يك فرانسوي كه در لوموند ديپلماتيك مي نويسد ابتدا برادريش با ملت به شدت انتقاد پذير فرانسه ثابت مي كند. بماند كه نويسندگان و اهل فرهنگ فرانسه بيش از دو قرن براي اينكه به آنجا برسند مستمراً برادري خود را به ملت خود ثابت كرده اند تا امروز بتوانند در آزادي و استقلال قابل توجهي بنويسند.

ارسال نظرات
خط داغ