آیا پرداخت نقدي يارانه ها سياست درستي است؟
دکتر پدرام سلطاني در یادداشتی در روزنامه اعتماد درباره پرداخت نقدی یارانه ها چنین نوشته است:
«90 هزار ميليارد تومان بخش بر 74 ميليون مي شود حدود يک ميليون و دويست هزار تومان در سال، يعني ماهي صد هزار تومان...» اين محاسبه يي است که در طول چند روز گذشته توسط بسياري از شهروندان ايراني انجام پذيرفته است. اين مبلغ سهميه يي است که شهروندان پس از سخنان احمدي نژاد در خصوص طرح دولت براي پرداخت نقدي يارانه ها به شهروندان براي خود محاسبه مي کنند و دريافت آن را انتظار مي کشند.
يارانه تخصيصي به هر شهروند ايراني چقدر است
اگر عدد 90 هزار ميليارد تومان را به عنوان مابه التفاوت نرخ فرآورده هاي نفتي و حامل هاي انرژي در کشور نسبت به نرخ هاي جاري منطقه تخمين درستي فرض کنيم، بايد ديد اين ميزان يارانه به چه صورت در کشور توزيع مي شود. با مرور آمارهايي که در خصوص ميزان مصرف فرآورده هاي نفتي و ديگر حامل هاي انرژي در چند ماه گذشته توسط مسوولان عنوان شده است، مي توان به اين جمع بندي رسيد که ترکيب يارانه هاي حامل هاي انرژي عبارتند از؛- گاز؛ حدود نيمي از کل يارانه يعني 45 هزار ميليارد تومان
- گازوئيل؛ حدود 25 هزار ميليارد تومان
- بنزين؛ حدود 20 هزار ميليارد تومان
- برق؛ حدود 10 هزار ميليارد تومان
- بقيه فرآورده هاي نفتي يعني نفت سفيد و نفت کوره؛ حدود سه، چهار هزار ميليارد تومان.
مصرف کنندگان اين کالاها چه گروه هايي هستند
دولت، صنعت و تجارت و شهروندان.
ميزان مصرف هر بخش چقدر است
متاسفانه طبق معمول آمار قابل استنادي در اين خصوص در کشور وجود ندارد اما گمانه ها حاکي از اين است که ميزان مصرف گروه اول يعني دولت (در معناي عام آن) بين 20-10 درصد از کل مصرف کشور است که براي احتياط با در نظر گرفتن حد پايين، ميزان مصرف دولت حدود 9 هزار ميليارد تومان تخمين زده مي شود.
بخش صنعت و تجارت تقريباً کليه گازوئيل مصرفي در کشور (به غير از سهم مصرفي دولت و ميزاني که از کشور قاچاق مي شود) را استفاده مي کند زيرا بخش خانگي امروز ديگر مصرف گازوئيل ندارد و خودروهاي شخصي گازوئيل سوز نيز در کشور يافت نمي شود. علاوه بر گازوئيل ميزان مصرف بخش صنعت و تجارت از گاز، بنزين و برق رقم قابل ملاحظه يي است و در پايين ترين ميزان قابل تصور از رقم 30 درصد کمتر نيست. با حذف مصارف دولت و صنعت از حامل هاي انرژي (و همين طور کسر قاچاق) ميزان مصرف يارانه شهروندان حدود نيمي از مبلغ کل يعني 45 هزار ميليارد تومان خواهد بود. محاسبات فوق بر اساس گفتار جسته و گريخته مسوولان و برداشت هاي نگارنده است و صرفاً جهت ايجاد تصويري از نحوه توزيع يارانه ها در کشور عنوان شده است. انتظار مي رود دولت در فضايي که براي هدفمندسازي يارانه ها در حال برنامه ريزي است مطالعه دقيق تري در اين زمينه بکند و نتايج آن را براي تجزيه و تحليل کارشناسان و آگاهي مردم منتشر کرده و همچنين در تدوين طرح مزبور نيز از آنها استفاده کند. اما با استفاده از محاسبات فوق به چند نکته مهم اشاره و چند سوال اساسي مطرح مي شود؛1- دولت خود مصرف کننده بزرگ و
تاثيرگذار حامل هاي انرژي است. حذف يکباره يارانه حامل هاي انرژي بودجه جاري دولت را ناگزير به ميزان سهم خود دولت يعني حداقل 9 هزار ميليارد تومان افزايش مي دهد. دولت براي اين افزايش چه تدبيري مي انديشد؟ از سوي ديگر اگر قرار باشد يارانه 90 هزار ميليارد توماني کلاً بين شهروندان تقسيم شود اين بدين معناست که دولت بايد معادل افزايش بودجه خود مبلغي را جهت پرداخت نقدي به شهروندان اختصاص دهد زيرا 9 هزار ميليارد تومان سهم دولت اثر درآمد و هزينه يي خود را خنثي خواهد کرد و دولت بايد 9 هزار ميليارد تومان ديگر نيز به بودجه خود بيفزايد تا بتواند 90 هزار ميليارد تومان وعده داده شده به مردم را تقسيم کند. اين 9 هزار ميليارد تومان چگونه تامين خواهد شد؟ از افزايش سهم نفت در بودجه دولت؟ اثرات تورمي اين 9 هزار ميليارد تومان چقدر مي تواند باشد؟2- پرواضح است که بخش قابل توجهي از اين ميزان يارانه از طريقي مانند قاچاق و مصرف ناصحيح از بين مي رود. به عبارت ديگر اين بخش از يارانه نصيب هيچ گروهي از مصرف کنندگان نمي شود. آيا دولت اين ميزان هرزروي منابع يارانه را محاسبه کرده است؟ آيا يارانه هرز رفته نيز به شهروندان پرداخت مي شود؟3- در
بحث مقدماتي پرداخت نقدي يارانه ها هيچ سخني از مصارف صنعتي به ميان نيامده است. بدون شک با حذف يکباره يارانه ها بسياري از صنايع کشور و حمل و نقل تجاري با بحران هاي جدي مواجه خواهند شد. براي جلوگيري از آسيب جدي به صنايع کشور چه تمهيدي انديشيده شده است؟ آيا سهم يارانه صنايع نيز به شهروندان پرداخت خواهد شد؟4- در چند سال گذشته تلاش زيادي جهت تغيير الگوي مصرف حمل و نقل خصوصي و عمومي از بنزين به گاز صورت پذيرفته است و بالغ بر چند هزار ميليارد تومان در اين بخش سرمايه گذاري شده است. گاز طبيعي در مقايسه با بنزين سوخت پاکيزه تري محسوب مي شود اما در شرايطي که قيمت نسبي اين دو کالا برابر باشد مزيت ها و آساني مصرف بنزين الگوي مصرف را به نفع بنزين تغيير خواهد داد. تکليف اين سياست و اين همه سرمايه گذاري چه مي شود؟ آيا مسير درستي که در پيش گرفته شده بود فداي حذف يکباره يارانه ها نخواهد شد؟
5- انتظار مي رود که پرداخت حجم عظيمي از پول نقد پرقدرت در قالب پرداخت نقدي يارانه ها به شهروندان باعث تزريق اکثريت اين پول به جريان اقتصاد کشور شود زيرا اکثر دريافت کنندگان کساني خواهند بود که امکان پس انداز ندارند. آيا افزايش سريع طرف تقاضا در کشور، به دليل خرج شدن بخش عمده يارانه هاي نقدي، در کنار افزايش نقدينگي باعث شعله ور شدن آتش تورم مي شود؟ آيا اثر پرداخت نقدي يارانه ها در زندگي شهروندان با رشد قابل توجه تورم تا حد زيادي از بين نخواهد رفت؟