روسیه ایران را چند می فروشد؟
بلاگر مدرسه ما
بلاگر مدرسه ما در مطلبی با عنوان « روسیه ایران را چند می فروشد؟ » به بررسی رفتار روسیه درقبال مسائل بینالمللی مرتبط با جمهوری اسلامی ایران پرداخته است:
«در سال ۱۹۷۲ آمریکا و اتحاد شوروی، قرارداد منع تولید موشکهای ضدبالستیک (ABM) را امضا کردهبودند و بر اساس آن اجازه داشتند فقط یک سامانه ضدموشکی برای مقابله با شلیک موشکهای بالستیک تاسیس کنند. این سامانه شامل حداکثر ۱۰۰ سیستم رهگیر و تاسیسات راداری بود. سامانههای دو کشور در ایالت داکوتای جنوبی در آمریکا و اطراف مسکو در شوروی مستقر شدند. اما در دسامبر ۲۰۰۱ جورج بوش خروج یکجانبه از این پیمان را اعلام کرد تا "طرح دفاع ملی موشکی" را اجرا کند. متعاقبا پوتین هم در سخنرانی سالانهاش اعلام کرد که دیگر به تعهدات خود در "پیمان نیروهای متعارف در اروپا" پایبند نخواهد بود. این پیمان در سال ۱۹۹۰ میان سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) و کشورهای عضو پیمان ورشو در اروپای شرقی با هدف کنترل تسلیحاتی بسته شد. طبق پیمان نیروهای متعارف، شمار تانکهای زرهی، توپخانه سنگین و جنگندههای دو طرف از حد معینی تجاوز نمیکرد. اما نصب سپر دفاع ضدموشکی در شرق اروپا تکان تازهای به این ماجرا داد:
بحران در روابط واشنگتن ـ مسکو بر سر نصب سپر دفاع ضدموشکی فعلا و در نقطه اوج، آرام گرفتهاست. ماجرا اما روز ۲۲ ژانویه، هنگامی آغاز شد که کاخ سفید اعلام کرد قصد دارد با استقرار سیستم رهگیر موشک در لهستان و تاسیسات راداری در جمهوری چک، با تهدید موشکی کشورهایی نظیر ایران و کره شمالی مقابله کند. ولادیمیر پوتین در واکنش به این مساله، با لحنی بیسابقه هشدار داد که در صورت استقرار این سیستم دفاعی در کشورهای اروپای شرقی (که در گذشته نه چندان دور در حوزه نفوذ شوروی سابق قرار داشتند) روسیه موشکهای خود را به سمت اهدافی در اروپا نشانهگیری خواهد کرد. وقتی جنگ لفظی بین کاخ سفید و کرملین بالاگرفت، مقامات ایرانی هم بیکار ننشستند. علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی استقرار این سیستم به بهانه تهدید ایران را "جوک سال توصیف کرد و گفت: «سخت است که باور کنیم مقامات آمریکایی نمیدانند موشکهای ایرانی به اروپا نمیرسند.»
اگر آمریکا بتواند سپر دفاع موشکیاش را در اروپای شرقی مستقر کند، سیستمی را کامل خواهد کرد که در حال حاضر در ایالات متحده، گرینلند و بریتانیا مستقر است. ۱۰ رهگیر در منطقهای به بزرگی یک زمین فوتبال در لهستان مستقر خواهند شد و اهداف را در ارتفاع زیاد و از طریق "برخورد صرف" منفجر خواهند کرد. قطعات یک سیستم راداری هم که پیش از این در اقیانوس آرام جنوبی مستقر بود، پیاده شده تا به جمهوری چک انتقال یابد. سیستم سپر موشکی آمریکا برای مقابله با موشکهای بالستیک یا قارهپیمایی طراحی شده که بیش از ۵ هزار کیلومتر برد دارند. تاسیسات زمینی این سیستم فعلا شامل ۸ رهگیر در آلاسکا و ۲ تای دیگر در کالیفرنیا است. در خارج از خاک آمریکا هم پایگاههای راداری در "فلائینگ دیلز"( Fylingdales) بریتانیا و تولی (Thule) در گرینلند ـ قلمرو کشور دانمارک ـ واقع شدهاند. مقامات رسمی هزینه نهایی استقرار این تاسیسات در خاک اروپا را بین یک میلیارد و 600 میلیون تا 2 میلیارد و 500 میلیون دلار تخمین میزنند. قرار است سال آینده ساخت تاسیسات آغاز شود و اولین گروه از رهگیرها سال ۲۰۱۱ قابل استفاده خواهند بود. واشنگتن امیدوار است در سال ۲۰۱۳ سیستم
به صورت کامل شروع به کار کند.
طبق اطلاعاتی که روسها ارائه میکنند هنوز در ایران هیچگونه آزمایش موشکهای میانبرد صورت نگرفتهاست. آنها میگویند به محض اینکه رادارهایشان اولین پرتاب آزمایشی (از سوی ایران) را ثبت کنند حداقل پنج سال زمان برای مقابله با این تهدید وجود خواهد داشت و روسیه و امریکا خواهند توانست اقدامات دفاعی مشترک را در اين راستا به مرحله اجرا درآورند. براساس ارزیابیهای ارتش روسیه، ایران طی 15 تا20 سال آینده نخواهد توانست هیچگونه تهدید موشکی مهمی را متوجه اروپا و آمریکا نماید و در حالحاضر ایران نهتنها توانایی تولید موشکهای قارهپیما را ندارد بلکه تا تولید موشکهای بالستیک با برد 5-6 هزار کیلومتر هم فاصله زیادی دارد و بعید است بتواند تا پایان دهه قادر به استفاده از موشکهایی باشد که خاک اروپا و آمریکا را هدف قرار دهند. مقامات ایرانی هم میگویند شهاب ۳ دوربردترین موشک ایران است که برد آن از ۲۰۰۰ کیلومتر بیشتر نیست. اما آمریکاییها اصرار دارند که تا زمان تکمیل سیستم، موشکهای ایرانی به اروپا هم خواهد رسید و میگویند همین حالا هم جمهوری اسلامی میتواند با پرتاب موشک از شمال غربی ایران، اروپای شرقی! را مورد تهدید قرار
دهد.
آمريکا میگويد هدف از استقرار سپر دفاع ضدموشکی، مقابله با تهديد احتمالی از سوی ايران یا کره شمالی است اما واقعیت این است که «هدف آنها کنترل روسیه است، نه ایران» بنابراین جالبترین قسمت این دعوای سیاسی و تسلیحاتی زمانی بود که ولادیمیر پوتین در اجلاس گروه هشت در هایلیگندام آلمان پيشنهاد کرد که آمريکا، به جای استقرار سپر دفاع موشکی در لهستان و جمهوری چک، از پايگاه شهر قبله(Gabala) در جمهوری آذربايجان، برای زير نظر داشتن فعاليتهای موشکی ایران استفاده کند و اضافه کردهبود که روسيه نهتنها در مورد پايگاه قبله، بلکه در زمينه پايگاهی ديگر که در جنوب روسيه ساخته میشود، نيز حاضر به همکاری مشترک با آمريکاست. به این ترتیب امریکا بهجای استقرار یک سیستم دفاع موشکی جدید در شرق اروپا میتواند از رادار گابالا و رادار در حال احداث آرماویر در جنوب شرقی روسیه برای کنترل برنامه موشکی ایران استفاده نماید. پوتین در کنفرانس خبری خود با لحنی کنایهآمیز گفتهبود: «اگر آمریکاییها واقعا نگران تهدید (ایران) هستند باید سیستم دفاع موشکی خود را در ترکیه و یا عراق مستقر میکردند، نه در جنوب لهستان.»
دانشطلب در ادامه مینویسد: «رادار گابالا که از سال 1985 فعالیت خود را آغاز کرده و در شمال جمهوری آذربایجان (در نزدیکی مرز داغستان و گرجستان) قرار دارد، با برد 6000 کیلومتری قویترین سیستم روسی هشداردهنده حملات موشکی در سراسر اتحاد جماهیر شوروی به حساب میآید که پس از فروپاشی، از سوی جمهوری آذربایجان تا سال 2012 به فدراسیون روسیه اجاره دادهشد. در اختیار داشتن این رادار کنترل فعالیتهای موشکی در سراسر خاورمیانه، آسیا و شمال آفریقا را امکانپذیر میسازد. پايگاه گابالا در زمان جنگ سرد برای نظارت بر تحرکات نظامی آمريکا در منطقه اقيانوس هند استفاده میشد. این رادار قادر است محل شلیک موشک را نشان بدهد ولی فاقد دستگاههای پیشرفته برای تعیین مختصات موشک برای هدفگیری است. خصوصیت دیگر گابالا ایناست که همهجا را میبیند، به غیر از روسیه! یعنی با استفاده از گابالا نمیتوان قلمرو روسیه را زیر نظر گرفت. به همین دلیل واشنگتن مصرانه خواستار اجرای طرح خود برای استقرار سامانه ضدموشکی در لهستان و چک است. آنها میگویند اين پروژهها برای امنيت منافع آمریکا در اروپا ضروری هستند. دبیرکل ناتو هم در اظهارنظری عجیب نزدیکی
پایگاه راداری جمهوری آذربایجان به ایران و کره شمالی را مانع کارآیی آن دانسته! و در مورد استفاده از تجهیزات راداری آذربایجان در طرح دفاع ضدموشکی مشترک آمریکا و روسیه ابراز تردید کردهبود.
پیشنهاد ارائهشده از سوی پوتین نمادی از زیرکی یک سیاستمدار روس در برابر سیاستهای سلطهطلبانه آمریکاست؛ اما درحالیکه پوتین هدف این پیشنهاد را تنها اثبات نادرستی نظر واشنگتن درباره تهدید موشکی ایران در آینده عنوان کردهبود، جمهوری آذربایجان از این پیشنهاد استقبال کرد و الهام علیاف، رئیس جمهوری آذربایجان واکنش مثبتی نسبت به این پیشنهاد از خود نشان داد و گفته بود که این امر میتواند به نفع منافع استراتژیک! آذربایجان باشد. وزیر دفاع جمهوری آذربایجان هم عنوان کردهبود که کشورش برای تغییر شکل قرارداد اجاره «رادار گابالا» به آمریکا و روسیه کاملا آماده است. در باکو طرفداران آمریکا و ترکیه از مدتها پیش میگویند اجاره رادار گابالا به روسیه نقض استقلال آذربایجان است و این قرارداد نباید پس از سال 2012 تمدید شود و برخی دیگر حتی از این نیز فراتر رفته و خواهان آن هستند که از سال 2012 به بعد این ایستگاه فقط به آمریکا اجاره دادهشود!
پوتین در اجلاس سران هشت کشور صنعتی درباره تأثیر این پیشنهاد بر روابط تهران ـ مسکو گفتهبود: «من فکر نمیکنم استفاده مشترک ما و ایالات متحده از ایستگاه رادار گابالا تاثیری بر سطح کنونی روابط با ایران داشتهباشد» اما برخی سیاستمداران ایرانی از این پیشنهاد روسیه ابراز نگرانی کردند و آن را خطری علیه امنیت ملی ایران برآورد کردند. با این حال مقامات رسمی ایرانی در اولین واکنش خود به طرح روسیه گفتند که در مذاکرات با مقامهای روسی، این مساله را پیگیری خواهند کرد. حداد عادل هم این پیشنهاد را علیه ایران ندانست. او در نشستی با خبرنگاران ضمن تأکید بر حسنه بودن روابط ایران و روسیه گفت که "بعید میداند روسیه از آمریکا دعوت کردهباشد تا ایران را مورد تهدید موشکی قرار دهد." محمدعلی حسینی، سخنگوی وزارت خارجه ایران هم، اظهارنظرهای مقامهای روسی در مورد سپر موشکی آمریکا را ضدونقیض خواند و گفت که ایران با حساسیت این مساله را پیگیری خواهد کرد.
این دانشجو ـ طلبه مدرسه حقانی در پایان نوشتهاش آوردهاست:
«درست است که این نزاع به ظاهر امنیتی (و به واقع سیاسی و تسلیحاتی) اکنون آرام گرفتهاست و روسیه اکنون به راهکارهای عملی برای دفاع از خاک خود پناه میبرد و به دنبال تقویت سیستمهای دفاع ضدموشکی خود افتادهاست اما اینکه روسها بهسادگی چنین پیشنهادی را مطرح میکنند و از آینده منافع دفاعی ایران غافل میشوند باز هم نشان از حسابگری بیحدواندازه آنها بر سر همسایه دیرین و شریک فعلیشان دارد. بعید است که پوتین پیش از ارائه این پیشنهاد، هماهنگیهای لازم را با مقامات ایرانی صورت دادهباشد و یا تلاشی در کسب موافقت آنها انجام دادهباشد، بنابراین او بار دیگر ثابت کرد که هرچند روسها ارتباطات اقتصادی و سیاسی گستردهای با ایران داشتهباشند اما در معاملهگری و قربانی کردن امنیت و منافع ملت ایران تردید نخواهند کرد بلکه با خودسری تمام و درحالیکه هیچ اهمیتی به موجودیت این کشور و نظام سیاسی آن نمیدهند وارد عمل خواهند شد. این وضعیت بار دیگر سؤال سنتی روابط ایران و روسیه را زنده میکند که واقعا روسیه ایران را چند میفروشد؟ و آیا هیچ موضوعی وجود دارد که روسیه حاضر باشد بر سر آن اندکی از منافع حداکثری خود کوتاه بیاید و
نهایتا از زیرپا گذاشتن ایران و سوءاستفاده از تنهایی آن صرفنظر کند؟»