تهرانيهای چاق!
هفته اول اسفند، اولين كنگره پيشگيري و درمان چاقي در ايران برگزار شد. آنچه ميخوانيد گزارشي از اين همايش 3 روزه است.
900 سال قبل از اينكه گانون و اليوت در سال 621 پس از ميلاد مسيح بيماري چاقي را شرح دهند، پيامبر اسلام در باره پيشگيري از آنچه امروز بزرگترين معضل بهداشتي دنيا خوانده ميشود، رهنمودهايي داده بودند. بو علي سينا هم نكاتي درباره ارتباط تندرستي و چاقي بيان كرده و حتي آترو اسكلروزو تنگي عروق ناشي از آن را شرح داده است. [مفاهیم: چاقی چیست؟]
همشهری آنلاین: امروزه چاقي بهعنوان يكي از شاخصترين بيماريهاي واگير به حساب ميآيد كه همگام با صنعتي شدن جوامع و تغيير شيوه زندگي، رشد روز افزوني در سرتاسر دنيا پيدا كرده و حتي از كم وزني و سوء تغذيه پيشي گرفته است (8 درصد در مقابل 5 درصد).
بيش از يك ميليارد نفر در جهان از اضافه وزن رنج ميبرند و بيش از 300 ميليون نفر در محدوده تعريف چاقها قرار ميگيرند. در 20 سال گذشته شيوع چاقي در كشورهاي در حال توسعه 3 برابر زياد شده. در ايران هم 70 درصد افراد بالاي 20 تا 30 سال دچار اضافه وزن و چاقي هستند.
در جريان مطالعه قند و ليپيد تهران هم مشخص شده كه تنها 37 درصد تهرانيها وزن متعادل داشته و بقيه دچار اضافه وزن يا چاقي بودهاند. 3 سال پيگيري در اين بررسي نشان داده كه شيوع چاقي بين 4 تا 7 درصد زيادتر شده است.
هفته اول اسفند، اولين كنگره پيشگيري و درمان چاقي در ايران برگزار شد. آنچه ميخوانيد گزارشي از اين همايش 3 روزه است.
به گفته كارشناسان، چندين عامل در ايجاد چاقي نقش دارند: استعداد ژنتيك، عوامل هورموني، نوع وميزان ورود غذا به بدن، ميزان تحرك و فعاليت بدني. حتي عوامل رواني و فرهنگي هم در اين بيماري نقش دارند. براي تشخيص چاقي تعاريف و استانداردهاي متعددي وجود دارد كه يكي از تعاريف رايج آن استفاده از شاخص توده بدن (BMI) است.[مفاهيم: معیار چاقی چیست؟]
محاسبه اين شاخص با تقسيم وزن بر حسب كيلوگرم برمجذور قد بر حسب مترمربع انجام ميشود. اگر اين شاخص بين 18 تا 25 باشد وزن شخص ايدهآل است. اگر بين 25 تا 30 باشد فرد دچار اضافه وزن و بين 30 تا 35 چاق ناميده ميشود. 35 تا 40 را چاقي شديد و بالاي 40 را چاقي مفرط ميگويند.
دكتر نسرين اميدوار، رئيس انجمن تغذيه ايران درباره نقش عوامل اجتماعي و رواني در چاقي و اثر فقر، سطح سواد كم، نداشتن دسترسي به امكانات ورزشي و مشاغل كم تحرك در ايجاد چاقي در اين همايش مقالهاي ارائه كرد. به گفته اين متخصص تغذيه باورهاي مربوط به سلامت، رفتارهاي بهداشتي و شيوه زندگي افراد عامل اصلي ايجاد يا پيشگيري از چاقي هستند و البته نگرش به چاقي، عزت نفس، محيط اجتماعي و وضعيت سلامت رواني فرد نيز در ايجاد چاقي مؤثر هستند. بهعنوان مثال افسردگي بهخصوص در زنان بيشترين ارتباط را با چاقي دارد.
دكتر سيد ضياءالدين مظهري، رئيس انجمن تغذيه ايران نيز در اين نشست راجع به عوامل مرتبط با چاقي صحبت كرده و بر پيشگيري اصولي از چاقي با بهكارگيري سبك سالم زندگي تاكيد كرد. كاهش استفاده از فست فود يا غذاهاي آماده، استفاده كافي از ميوه و سبزيجات، تغذيه با شير مادر در دوران كودكي و ورزش منظم از اين جملهاند.
با كودكان چاق چه كنيم؟
دكتررؤيا كليشادي نيز در سخناني به اهميت چاقي كودكان اشاره كرد و گفت: دركودكان چاقي كه BMI (شاخص توده بدن) آنها از صدك 95 بالاتر باشد احتمال اينكه در بزرگسالي چاق مانده و فشار خون بالا داشته باشند بيشتر است و به همين علت اين كودكان در آينده بيشتر دچار بيماري قلب و عروق ميشوند. البته كودكاني كه BMI آنها از صدك 85 بيشتر باشد هم داراي اضافه وزن در نظر گرفته شده ودر معرض خطرهستند.
دكتر شاداب صالح پور،متخصص غدد اطفال و عضوهيات علمي دانشگاه شهيد بهشتي هم بهترين راه پيشگيري و درمان چاقي كودكان را ياد دادن سبك صحيح زندگي و تغذيه به كودك و والدين آنها مطرح كرد: در خانوادهاي كه مصرف فست فود زياد بوده وعادت بخور بخور وجود دارد، فعاليت بدني كم است و كودك بيش از هر كار ديگري پاي تلويزيون و كامپيوتر است؛ كودك چاق تحويل جامعه ميدهد. از بين بردن محيط پر استرس و آموزش كودك براي جايگزين كردن روش ديگر به جاي خوردن براي مقابله با استرس ميتواند مفيد باشد.
فعاليت بدني كودك بايد اضافه شده و مواد خوراكي و بهخصوص تنقلات كه معمولا جلوي تلويزيون مصرف ميشود، محدود شود. اضافه كردن سبزي و ميوه و مواد فيبر دار علاوه بر كنترل وزن ميتواند به رشد قدي او هم كمك كند. چون كودكان در حال رشد هستند بايد در دادن رژيم غذايي به آنها دقت كرد تا به رشد قدي آنها لطمهاي وارد نشود.
دارو بخوريم يا نه؟
در سمپوزيوم دارو درماني در چاقي، متخصصان غدد درباره مكانيسم عمل و عوارض داروهاي بهكار گرفته شده در درمان چاقي (اورلياستات، سيبوترامين و ريمنابانت) صحبت كرده و متذكر شدند كه مصرف اين داروها بدون تغيير سبك زندگي (يعني ورزش و محدود كردن كالري مصرفي) تاثير زيادي در كاهش وزن نخواهد داشت.
بهعنوان مثال سيبوترامين با كاهش اشتها و سيري زودرس، ميتواند4 تا 5 كيلو گرم در سال وزن را كم كند. بد نيست بدانيد اين دارو عوارضي چون خشكي دهان، يبوست، سردرد، بيخوابي و افزايش فشار خون و ضربان قلب ايجاد ميكند و بهتر است در بيماران قلبي- عروقي، كبدي و كليوي مصرف نشود.
داروي ديگر اورلي استات يا زنيكال است كه با كاهش 30 درصدي جذب چربي، ميتواند تا 3كيلو گرم در سال وزن را كم كند. اين دارو بيشتر عوارض گوارشي مانند اسهال و ناتواني براي كنترل دفع را ايجاد ميكند. داروي ديگري كه برخلاف دو داروي اول توسط سازمان غذا و داروي آمريكا تاييد نشده و فقط در اروپا مصرف ميشود، ريمنابانت است كه بهصورت آنتا گونيست سيستم اندوكانابينوئيد عمل كرده و برهر دو سيستم اعصاب مركزي و محيطي اثرميكند.
يعني هم باعث كاهش اشتها شده و هم با كم كردن مقاومت به انسولين باعث افزايش متابوليسم قند و چربي ميشود. به اين ترتيب 6/4 كيلوگرم وزن در 6ماه تا يكسال كم ميشود.
اضطراب و افسردگي از مهمترين عوارض عصبي اين داروست. (حالا خودتان انتخاب كنيد براي 3 تا 5 كيلو وزن كم كردن در سال حاضريد 60 هزار تومان در ماه بدهيد؟ فكر نميكنيد خوردن غذاي كافي و مناسب همراه با ورزش اثر بيشتر و هزينه كمتري داشته باشد؟)
جراحان چه ميگويند
در سمپوزيوم جراحي، جراحان كشورمان روشهاي مختلفي را كه در ايران انجام ميشود شرح داده و مزايا و عوارض هر كدام را مطرح كردند. آنها بر اين نكته تاكيد كردند كه جراحي بايد براي بيماران فوقالعاده چاق (يعني با شاخص توده بدن بيش از 40 يا بيش از 35 همراه با عوارضي مثل ديابت و بيماري قلب و عروق واختلال در زندگي روز مره) استفاده شود و ساير افراد چاق بايد از روشهاي تغييرسبك زندگي، به تنهايي ياهمراه با دارو استفاده كنند.
باي پس معده، بالون گذاري در معده، گاستريك باندينگ، گاستريك پليكاسيون و گاستريك استپلينگ از روشهايي هستند كه با كوچك كردن معده، حجم غذاي وارد شده به بدن را محدود ميكنند.
جالب است بدانيد دكتر ايرج فاضل با تغيير روش غربيها وابداع روش جديدي كه از كاهش جذب در روده استفاده ميكند، معايب اين روش را تا حد زيادي برطرف كرده و آن را براي افراد دچار چاقي مفرط در كشورمان قابل استفاده ساختهاست.
لازم است بدانيد همه جراحان فوق در اين قضيه متفق القول بودند كه جراحي به تنهايي نخواهد توانست درمان مناسبي براي افراد چاق باشد، چون اگر عادتهاي غذايي و ميزان فعاليت فردعوض نشود، معده و روده بزرگ شده و پس از مدتي نه تنها لاغر نخواهد شد بلكه وزنش اضافه هم خواهد شد.