توافق روسیه و اعراب درباره سوریه
گويا سناريوي يمن در حال تكرار است، اين بار در سوريه. اصل طرح متعلق به اتحاديه عرب است اما اين بار روسيه هم از صحنهگردانان خواهد بود. روسها ديگر نميخواهند در دام آنچه در ليبي رخ داد گرفتار شوند.
آنچه منتهي به پذيرش قطعنامه سازمان ملل بدون لحاظ عدم مداخله نظامي خارجي و در نهايت حضور نظامي نيروهاي ناتو در اين كشور شد. يك جنگ تمامعيار... آنگونه كه خبرها حكايت دارند، روسها حالا بيشتر به گزينه جايگزين براي بشار اسد در دمشق ميانديشند. فاروق الشرع، معاون رييسجمهوري جايگزين او و حركت در مسير تشكيل دولتي ائتلافي در دمشق درست مانند آنچه در يمن اتفاق افتاد. اين شايد بزرگترين پيروزي ديپلماتيك روسيه براي حل بحران سوريه در خاورميانه باشد. يك سياست روسي... پس از دو دوره وتوي طرح اتحاديه عرب و سازمان ملل در مورد بحران سوريه، سخنان اخير سرگئي لاوروف وزير خارجه روسيه شواهدي از چرخش ديپلماتيك روسها به سوي اتحاديه عرب را در خود نهفته دارد.
وزير خارجه روسيه و حمد بن جاسم وزير خارجه قطر در كنفرانس خبري مشترك در قاهره پايتخت مصر، از توافق پنج مادهاي كشورهاي عربي و روسيه براي پايان دادن به خشونتها در سوريه «از سوي همه طرفهاي درگير» خبر دادند.
لاوروف براي گفتوگو با وزيران خارجه كشورهاي عضو اتحاديه عرب و توافق بر سر راهحلي براي بحران سوريه، شامگاه جمعه به قاهره پايتخت مصر رفته بود. حمد بن جاسم در اين كنفرانس خبري گفت: «پس از اين ديدار كه صريح بود و به مسايل ريشهاي پرداخته شد، بر سر پنج بند به عنوان مبنايي براي راهحل بحران سوريه توافق شد. اين بندها عبارتند از: توقف خشونت از سوي همه طرفهاي درگير، يافتن راهكاري براي نظارت بيطرف، رد دخالت خارجي، رساندن كمكهاي انساني به همه سوريها بدون ايجاد مانع و پشتيباني از ماموريت كوفي عنان براي فراهم كردن زمينه گفتوگو ميان دولت و اپوزيسيون سوريه بر پايه تصميمات سازمان ملل متحد و اتحاديه عرب.»
حال آنكه بخشي از آخرين طرح صلح اتحاديه عرب از بشار اسد ميخواهد اختيارات رياستجمهوري را به معاون خود واگذار كند، معاون رييسجمهوري نيز با حضور اپوزيسيون دولت وحدت ملي تشكيل دهد. دولتي كه وظيفهاش تدوين قانون اساسي جديد و برگزاري انتخابات پارلماني و رياستجمهوري بر پايه آزادي و دموكراسي تعريف شده است. به نظر ميرسد كه طرح جديدي بر پايه اين پنج توافق صورت گرفته در راه است.
لاوروف در جلسه وزراي خارجه عرب اعلام كرد: در صورتي كه ارادهاي براي پشتيباني از مخالفان مسلح نباشد و هدف توقف درگيري در شهرها و روستاها باشد، تمام پيشنهادها مطرح خواهد بود و بخت بسياري براي موافقت با آن وجود خواهد داشت. پيش از آن نيز لاوروف در جلسه مشترك خود با وزيران خارجه كشورهاي عضو اتحاديه عرب گفته بود فرصتي براي تصويب قطعنامهاي درخصوص سوريه در شوراي امنيت وجود دارد چنانچه در آن عزمي براي سيطره مخالفان مسلح بر سوريه وجود نداشته باشد.
اما بايد گفت كه جلسه مشترك وزيران خارجه كشورهاي عضو اتحاديه عرب و وزير خارجه روسيه، شاهد انتقادهاي شديد حاضران از يكديگر بود.
سعود الفيصل وزير خارجه عربستان سعودي با اشاره به روسيه و چين، آنها را مسوول ادامه جنگ و خونريزي در سوريه دانست. او از روسيه خواست از طرح صلح اتحاديه عرب براي پايان بحران سوريه پشتيباني كند و گفت: نبايد اعلام مواضع توخالي ادامه داشته باشد.
وزير خارجه قطر گفت: «اكنون تنها سخن گفتن از توقف فوري خشونتها كافي نيست، شهروندان كشورهاي عربي خواهان آن هستند كه بحران سوريه بر پايه خواست مردم اين كشور حل و فصل شود.» او همچنين وجود گروههاي مسلح تروريست را در سوريه رد كرد و گفت كه مردم سوريه مجبور شدند براي دفاع از خود دست به اسلحه ببرند.
در مقابل وزير خارجه روسيه تاكيد كرد كه نبايد يك طرف را در بحران سوريه مقصر دانست. او با تاكيد بر وجود گروههاي مسلح در سوريه خاطرنشان كرد كه روسيه طرفدار هيچكدام از طرفهاي درگير نيست. او در عين حال اظهار كرد كه اين گروههاي مسلح بايد از شهرها و روستاها خارج شوند و آمادگي كشور خود را براي همكاري در هر تلاشي در راستاي اصلاحات در سوريه اعلام كرد.
برخي از كشورهاي عرب قبل از سفر «سرگئي لاوروف» به قاهره، از روسيه و چين به دليل موضع آنها درخصوص سوريه انتقاد كرده بودند. از جمله، عربستان سعودي كه اعلام كرده بود عدم تصويب قطعنامه در شوراي امنيت در نتيجه وتو كردن آن از سوي مسكو و پكن به مقامات سوري امكان داده است كه به عمليات برخورد خشونتآميز خود با مخالفان ادامه دهند.
حال آنكه در حال حاضر با اعلام توافق روسها با طرح پنج بندي جديد، به عقيده كارشناسان عربي، موفقيت در زمينه تعيين اصول عمده حل بحران سوريه صفحه جديدي در همكاري روسيه و كشورهاي عرب در مساله سوريه ميگشايد. روسيه و چين روز شنبه چهارم فوريه براي دومين بار طي چند ماه اخير با استفاده از حق وتو به عنوان اعضاي دايمي شوراي امنيت سازمان ملل متحد جلوي تصويب قطعنامه درخصوص سوريه را گرفتند. مسكو و پكن نگران تكرار به اصطلاح «سناريوي ليبي» و دخالت نظامي خارجي در سوريه هستند.
همزمان با توافق روسها با اتحاديه عرب، كوفي عنان، فرستاده ويژه سازمان ملل و اتحاديه عرب در دمشق براي بار دوم با بشار اسد، ديدار كرد. عنان پس از اين ديدار در يك مصاحبه خبري اعلام كرد كه نسبت به شرايط خوشبين است. عنان روز شنبه نيز با اسد يك ديدار داشت. كوفي عنان در ديدار با بشار اسد ديدگاه خود را از بحران سوريه ارايه داد و تاكيد كرد كه به تلاش مستقل و بيطرف براي حل بحران به صورت مسالمتآميز پايبند است. بنا بر اين گزارش، عنان همچنين با هرگونه دخالت خارجي در اوضاع سوريه مخالفت كرد.
بشار اسد نيز از آمادگي كشورش براي همكاري با هرگونه «تلاش صادقانه» به منظور حل و فصل بحران خبر داد و از عنان خواست براي فهم بهتر اوضاع، به جاي تكيه بر اطلاعاتي كه رسانهها ميدهند، اوضاع را از نزديك ببيند. با اين حال در اولين دور گفتوگو با عنان، بشار اسد مخالفان مسلح خود را «تروريستهاي مسلح» خواند و گفت تا وقتي كه اين عده در كشور فعاليت ميكنند گفتوگوي سياسي ممكن نيست.
نماينده ويژه سازمان ملل و اتحاديه عرب در دمشق در عين حال روز شنبه با رهبران گروه مخالفاني كه در دمشق مستقرند ديدار كرد. در ميان اين عده حسن عبدالعظيم، رهبر تشكيلات هماهنگكننده مخالفان سوريه نيز به چشم ميخورد.
عبدالعظيم در ديدار با عنان گفت: ما از كوفي عنان خواستهايم همه چيز را با تلاشهاي اتحاديه عرب هماهنگ كند. ما از تلاشهاي او و سازمان ملل براي يافتن راهحل بحران سوريه تشكر كرديم. عبدالعظيم افزود: هرگونه گفتوگويي براي پيدا كردن يك راه گذار از وضعيت موجود بايد بعد از توقف خشونتها، آزادي زندانيان سياسي و ايجاد يك فضاي مطلوب صورت بگيرد.
در ميان تمامي تلاشهاي ديپلماتيك براي حل بحران در سوريه، درگيريها در دمشق همچنان ادامه دارد. شوراي عالي انقلاب سوريه مدعي شده است كه ظرف 24 ساعت گذشته صد كشته از ميان صفوف تظاهركنندگان و ساكنان مناطق مورد حمله نيروهاي دولتي داشته است. اين شورا مدعي شد: شنبه شب آتش سنگيني از سوي نظاميان طرفدار اسد بر مناطق مسكوني بعضي از شهرها و به ويژه دمشق باريده است.
مناطق جوبر، ميدان، شرق ركنالدين، ميسات، خيابان بغداد و قابون در پايتخت سوريه بيش از همه مورد حمله ارتشيان وفادار به بشار اسد بوده است. تعدادي از افراد در منطقه جوبر دمشق بازداشت شدند. اين در حالي است كه ادعا شده درگيري ميان مخالفان با نيروهاي دولتي در استان ادلب در شمالغرب سوريه نيز همچنان ادامه دارد و شمار قربانيان اين درگيريها در روز گذشته 54 نفر اعلام شده است.
در مقابل اعضاي «ارتش آزاد سوريه» نيز موفق شدند يك هليكوپتر و يك تانك نيروهاي دولتي را در ادلب منهدم كنند. سازمان ملل متحد ميگويد از آغاز اعتراضات عليه حكومت اسد تا به حال بيش از 7500 نفر در سوريه كشته شدهاند. دولت سوريه نيز میگوید كه 2000 كشته در صفوف خود داشته است.