آگاه
کد خبر: ۱۰۴۷۸۰

اهداف انقلاب را فراموش نکنیم

حبیب ساسانی


هر سال، گرامیداشت سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی در ایران فرصت مغتنمی است تا به واکاوی چرایی شکل گیری انقلاب در ایران در سال 1357پرداخته و به آسیب شناسی و کالبد شکافی از نکات مثبت و منفی آن اقدام شود تا نظام، گرفتار سیکل اشتباهات تاریخی سیاستمداران نگردد. بلاشک درک چرایی وقوع انقلاب در ایران نیز بدون فهم تاریخی تحولات ایران و آن چه که در طی دو قرن اخیر از سوی نظامهای پادشاهی بر این ملت روا گشته، امکان پذیر نخواهد بود.

این امر نیز ار آن چهت از اهمیت مضاعفی برخوردار است که غالبا سیاستمداران و مخصوصا انقلابیون قبل و بعد از به دست گرفتن قدرت سیاسی، فرسنگ ها از آن چه که جزو مطالبات مردم بوده فاصله گرفته و این احتمال وچود دارد که خود به ضد انقلابیون دیگری در یک پروسه زمانی تبدیل گردند و اگر در زمانی، در موضع منتقدان جدی سیاست های اجرایی نظام های پیشین قرار داشتند، امروز به محافظه کارانی تبدیل شده اند که به هر طریق ممکن خواهان حفظ قدرت بوده و رویکرد عالمانه و دین مدارانه تغییر و تحول را بر نمی تابند و یا اگر روزی در زمره منتقدان قرار داشتند بعد از به دست گرفت قدرت سیاسی با هر نوع انتقادی به شکل نا مطلوبی برخورد می کنند.

اما انقلاب اسلامی ایران به دلیل ایدیولوژی نهفته در آن و ماهیت دینی انفلاب، نقطه عطفی در تاریخ انقلابات جهان از حیث ضرورت تدوام شعارها، اهداف و آرمان های مد نظر می باشد چرا که از یک سو این انقلاب آرمان دین خواهان و دین مدارانی بوده که در طول تاریخ خواهان به دست گرفتن قدرت سیاسی بوده اند تا بتوانند در پرتو آن به اهداف و آرمانهای مطلوب بشری نظیر عدالت و حاکمیت ارزش های دینی و الهی و انسانی، حق کرامت ذاتی قایل شدن برای انسانها که وجه مشترک تعالیم تمامی انبیای الهی واز هر مذهب و آیینی بوده جامه عمل بپوشاند و بیش از همه نیز تجربه نوینی از حاکمیت سیاسی فقه شیعه در عصر غیبت می باشد که بلا شک ارایه تصویری کارا و ناکارا از نظامی سیاسی کنونی به حساب دین و حاکمیت دینی و آمیختگی دین و سیاست و فراتر از آن فقه شیعه گذاشته خواهد شد، بنابراین از حساسیت خاصی برخوردار است.

درمرحله اولیه، هر انقلابی نوعی اعتراض به نظام سیاسی حاکم است که نتوانسته رضایت مردم را در بر اوردن نیازهایشان بر طرف نماید . در واقع نوک پیکان حمله در انقلابات به سوی نظامی سیاسی حاکم نشانه رفته و شکل گیری نا رضایتی ها به واسطه سیاستهای نظام سیاسی می داند.

زمانی که از چرایی انقلاب در ایران سخن گفته می شود غالب صاحب نظران به فقدان جریان عدالت در جامعه و در حوزه های مختلف را ذکر می کنند.در حوزه سیاسی، نظام ستمشاهی باب هرنوع فعالیتهای سیاسی رابه روی منتقدان سیاستهای این نظام در داخل بسته بود. تشکیل حزب فرمایشی و تشویق برای ورود به آن و اعلام سیاست" یا با ما بودن و یا علیه ما بودن " در قالب ورود و یاعدم ورود به حزب، دلیلی تاریخی این ادعاست.

چه بسیار از صاحب نظران به بهانه همگام نبودن با سیاستهای نظام شاهی در گوشه های زندان عمر می گذراندند.چه بسیار از عالمان دینی به دلیل اعتراض به سیاستهای ضد دینی این نظام همانند جریانات دیگر در زندان به سر می بردند و برخی از آنان نیز به بدترین شکل ممکن به شهادت رسیدند.

درواقع خط قرمز آن نظام، انتقاد از آن بوده است . علی الخصوص اینکه انتقاد به سیاستهای استبدادی و فردمحوری شخص شاه با خود، حذف فیزیکی را به همراه داشته است.ساختار استبدادی نظام به گونه ای بوده که تنها راه دست یابی به مناصب بالای سیاسی، تملق و مداحی از شاه ون ظام شاهی بوده است.

شاید در جامعه ای که شاه ظل الله قلمداد می شد و انتقاد از نظام شاهی به نوعی دیگر رو در رویی با ذات خداوند تلقی می گردید، راهی جز تمجید و پرستش شخص شاه و تعریف و تمجید مطلق از اوامر ملوکانه وجود نداشت. منافع ملی نیز در پرتو تعریف و تمجید ها نادیده گرفته می شد و آن چه که برای مسوولان نظام اهمیت داشت تملق و مداحی از شخص شاه بوده است چرا که یکی از راههای دست یابی به قدرت به میزان چاپلوسی به شاه متکی بوده است از اینرو به قول ظریفی سیاسی، دور و بر شاه پر از آدم هایی بوده است که فرق بروکسل و کلم پیچ را نمی دانستند! اما ملت ایران اگرچه از روی ترس سخن نمی گفته و لب نمی گشودند اما بغض نهفته شده این مردم لب ریز شد و در نهایت در سال 57 به بار نشست.

در حوزه اقتصاد نیز جامعه از فقر فزاینده رنج می برد.در حالی که اکثر مردم با وضعیت نابسامان اقتصادی دست وپنجه نرم می کردند نظام شاهنشاهی در فکر بر پا کردن جشنهای دو هزار وپانصد ساله بوده است. همچنین مسوولان آن نظام در فکر خوشگذرانی های داخل و یا خارج از کشور بودند وانچه از اهمیت برایشان برخوردار نبود در نظر گرفتن نیازهای اقتصادی ومعیشتی مردم بوده است. حاشیه نشینی در کشور نیز روز به روز در حال افزایش بود.

مهاجرت از روستا به شهرها به دلیل فقدان امکانات اولیه در حال گسترش بود و همین مهاجران نیز وقتی به شهر روی می اوردند علاوه بر برخوردهای اهانت بار و تحقیر امیز مطالبات نوینی را طلب می کردند که باز نظام سیاسی قادر به براوردن انها نبوده است.حضور حاشیه نشینها ومهاجران روستایی در انقلاب ایران، خود گواهی بر این ادعاست.

از نقاط آسیب پذیر نظام شاهی که منجر به بروز انقلاب گردید نادیده گرفتن مطالبات مردمی و عالمان دینی در حوزه ارزشهای دینی و مذهبی و سنتی جامعه بوده است. افراط گرایی در زدودن مذهب از سوی پادشاهان در سده اخیر از آفت های این نظامها بوده که در دو دوره پهلوی اول و دوم بیشتر نمود داشته است. وقوع انقلاب اسلامی توانست این نقیصه تاریخی در ایران را جبران نماید . طرح این نکته از این جهت دارای اهمیت است که مسوولان نظام باید بیش از گذشته به مولفه های حکومت دینی منبعث از ارزشهای اسلامی در حوزه سیاسی و اجتماعی و اقتصادی توجه نمایند تا مبادا نظام سیاسی در یک پروسه زمانی تبدیل به نظامی با ظاهر و پوششی دینی اما از محتوا و جوهره دینی که می بایستی تبلور آن در حوزه های مختلف خود را نشان دهد، خالی باشد.

نظامهای استبدادی همیشه فرسنگ ها با انتظارات و توقعات مردم فاصله داشته اند. رهبران این نظامها نیز هیچگاه نتوانسته و یا نخواسته اند از واقعیتهای جامعه شان آگاهی یابند. از اینرو علی رغم اینکه جامعه به دلیل شکافهای فزاینده میان مطالبات مردم و عدم پاسخگویی نظامهای دیکتاتوری به سر می برد، دیکتاتورها درفکر محبوبیت زایی بوده اند. در انقلاب اسلامی ایران، علت محوری انقلاب، همین نادیده گرفتن مطالبات مردمی و انتظارات آنان وعدم پاسخ گویی نظام حاکم به مطالبات مردم بوده است. در واقع یکی از علل شورش علیه همه نظامهای دیکتاتوری، محرومیت فزاینده میان انتظارات و مطالبات وتوقعات ومیزان پاسخگویی نظام سیاسی به آنها بوده است. در نظامهای سیاسی که در آن انقلاب صورت گرفته ، میان این دو تناسب و توازنی وجود نداشته است. در انقلابات کنونی منطقه ای این امر به وضوح مشهود است به گونه ای که نظامهای سیاسی سرنگون شده در برآوردن مطالبات همه جانبه و متوازن مردم ناموفق بوده اند و یا حتی اعتراضات چند ماهه اخیر در اروپا و نظام سرمایه داری امریکا و جنبش وال استریت، در همین چهارچوب، قابل تحلیل است.

از علل دیگر انقلاب اسلامی ایران، احساس جدی مردم ایران نسبت به وابستگی بیش از اندازه نظام سیاسی به قدرتهای بزرگ و دخالت مداوم آن ها در امور داخلی و سیاست خارجی کشور بوده است که این مساله در زمره بیماری های تاریخی حکومت های شاهی این مرز و بوم محسوب می شده است. اغلب شاهان ایرانی افسار حکومت را به ظاهر در دستان خود نگه می داشتند اما هدایتگری آن در خارج از مرزها و یا به واسطه نمایندگان آنان در داخل طراحی می شد. اکنون که بیش ازسه دهه از انقلاب اسلامی ایران می گذرد به جرات می توان گفت که از این حیث، کشور با استقلال کامل اداره می شود. اما یک رویکرد غیر واقع بینانه ، نظام و کشور را همواره در معرض تهدید قرار داده است؛ مبادا به دلیل تجربه بد تاریخی از حضور قدرتهای بزرگ در کشور، باب تعامل با آنان به طور مطلق و پیوسته، بسته شود که خود نیز آسیبی مضاعف از این امر متوجه نظام وملت خواهد شد. برای حفظ و ارتقای منافع ملی ایران، از موضع عزت وحکمت ومصلحت، باب تعامل با همه کشورها باید باز باشد.

بنابر این اگر بخواهیم اهداف انقلاب اسلامی ایران در سال 1357 را برشمریم بهترین مصداق در شعار "استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی "نهفته است. مسولان هر سال به مناسبت این پیروزی باید رصد کنند و ببینند تا چه اندازه توانسته اند به این اهداف جامه عمل بپوشانند تا گرفتار سیکل اشتباه تاریخی سیاستمداران نگردند.

* Sasani_habib@yahoo.com

ارسال نظرات
خط داغ