نقدی بر یکی از رقبای اسکاری «جدایی...»
بابك كريمي در شرق نوشت:
1جكي 11ساله، مثل غالب همسن و سالهايش، به كندوكاو و كشف در دنياي خود مشغول است. روزهاي او به شادي و سرگرمي ميگذرد تا اينكه روزي دختركي را ميبيند. ديدن دخترك همانا و دلبستگي به او همان.
تجربه همين دلدادگي كودكانه است كه پسرك را متحول ميكند و سبب ميشود كه او يك روزِ تمام را بارها و بارها همراه دوستش به مكان مشخصي برود به اين اميد كه لوسيا (دختركي كه دل در گرو او دارد) را ملاقات كند. اما از بخت بد او كارها خوب پيش نميروند و انگار قرار نيست كه هدف جكي محقق شود. در اين بين برادر بيمار دختر دو پسر را ميبيند و با جمعي از دوستانش دنبال آنها ميكند و در نهايت جكي را گير مياندازد. پسر ديوانه به جان جكي ميافتد و در اين منازعه مردانگياش را از او ميگيرد و پسرك را اخته ميكند.
فريادهاي هولناك پسر ديوانه هنگام ارتكاب اين عمل آزردهخاطرمان ميكند و چشمان درشت و سبزرنگ جكي كه جهان روبهرويش لحظه به لحظه محوتر ميشود، ما را به اندوهي اجتنابناپذير دچار ميكند. از اينجاي داستان به بعد است كه فاجعه رخ ميدهد و پيشامدها در زندگي جكي، او را به شخصيتي عجيب بدل ميكند.
تا آنجا پيش ميرويم كه دكتر به والدين جكي توصيه ميكند براي كمك به سير طبيعي رشد وي، هورمونهاي تقويت جسمي به خورد پسرك بدهند. از همينجاست كه استعمال بيرويه انواع و اقسام هورمونها توسط جكي شروع ميشود.
حتي آن قسم هورمونهايي كه او و خانوادهاش در گاوداري براي رشد بيش از حد گاوها در مدتزماني كوتاه استفاده ميكردند، به مصرف روتين جكي براي ورزش كردن و پر كردن اوقات بيكاري بدل ميشود.
حال در 30سالگي، جكي تبديل به جواني تنومند و عضلاني شده كه مثل حيواني وحشي هر آن آماده هجوم است و در اين ميان، توحش او تفاوتي ميان غريبه و آشنا، مدافع يا متجاوز قايل نيست.
خودش ميگويد: «هميشه مثل اين گاوها بودم. هيچ وقت نميدونستم چطور ميتونم يك نفر را براي خودم نگه دارم. اين گاوها، مثل زن و بچه من شدن...» زندگي جكي بر اين منوال ميگذرد تا عاقبت روزي كه تحت تعقيب پليس است، ظرف هورمونها و قرصهايش را در كيفش ميگذارد و سراغ محبوب ديرينش ميرود تا هر طور شده وارد خانه او شود و آن حرفهايي را كه سالها صبورانه در سينهاش نگه داشته، در برابر دختر همچون سفرهاي باز كند، غافل از اينكه قبل از رسيدن او، لوسيا پليس را خبر كرده.
مكالمهاي آميخته با عصبانيت و تنش بين اين دو بالا ميگيرد و در همين حين لوسيا به جكي ميگويد: «همتون مثل حيوون هستيد.» اين حرف به منزله تير خلاصي است بر شقيقه جكي؛ تيري كه طعم تلخش آن روي سكه عشق نافرجام را در ذرهذره وجود او آشكار ميكند. جكي به دستشويي ميرود و تا آنجا كه در توان دارد به خودش هورمون تزريق ميكند و قرص ميخورد تا اينكه پليس سر ميرسد و او را دستگير ميكند. جكي به همراه سه پليس در آسانسور ايستاده است. آسانسور به سمت پايين ميرود.
در همين لحظه است كه سالها سركوب آن انرژي مضاعف و خاموش ماندن از يك سو و سالها دلباخته دختري بودن و پي بردن به اينكه آن دختر كوچكترين تمايلي به اين عشق ندارد از سوي ديگر و سالها به دوش كشيدن درد و ناتواني حاصل از اختگي، همه و همه يكجا جمع ميشوند و در يك لحظه جكي همچون آتشفشاني كه مدتهاي مديد گدازههاي آتشين را در خودش جمع كرده منفجر ميشود و ديوانهوار و همانند گاوي وحشي نعره ميكشد و به پليسها حمله ميكند و خون به پا ميكند كه در اين ميان يكي از پليسها چند گلوله به او شليك ميكند و از پا درش ميآورد.
مهمترين بخش روايت فيلم همين است؛ داستاني عاشقانه. هر چه جز اين در روايت فيلم آمده، خردهداستانهايي هستند كه خردهشخصيتهايي در انجامشان دخيلند.
2 فيلم، با نماي دشت مهگرفتهاي مملو از درخت و صداي جكي روي اين تصوير آغاز ميشود. او در بخشي از حرفهايش ظلماتي را كه در آن گرفتار آمده تا حدودي براي بيننده پديدار ميكند.
ميگويد: «از يك چيز ميتواني مطمئن باشي، تو هستي كه هميشه بدبختي.» بعد از نقش بستن نام فيلم بر پرده، سكانسي شروع ميشود كه به شكلي موجز و موثر، جكي، موقعيت كاري و خلق و خويش را براي مخاطب تصوير ميكند.
جكي به گاوداري مرد ميانسالي آمده تا متقاعدش كند كه گاوهايش را با همان قيمتي كه عمو ادي ميخواهد به وي بفروشد. جكي مهاجم، تندخو و عصبي است و توحش او گريبانگير هركسي ميتواند بشود، الا يك نفر؛ همان كسي كه جكي ديوانهوار دوستش دارد، همان عشق يكطرفهاي كه سالهاست (جسم و روح) جكي را از درون ميخورد.
يك چهارم آغازين فيلم، زندگي زمان حال جكي را پي ميگيرد و در اين ميان شخصيتهاي زيادي را معرفي ميكند و خردهداستانهايي همچون قتل پليسي توسط مافياي هورمون را روايت ميكند. در اين ميان هستند شخصيتهايي همانند دو تعميركار اتومبيل كه هر وقت به آنها ميرسيم، لحن فيلم كميك ميشود و اين موقعيتهاي ناهمگن با فضاي حاكم بر فيلم كمي توي ذوق ميزند.
رفتار جكي در اين بازه زماني عجيب و استدلالناپذير است. در باقي زمان فيلم، در تقطيعهاي مدام زمان حال به گذشته، به گذشته جكي ميرويم و آنچه را در ساليان دور مسبب رفتارهاي عجيب امروز او هستند، مرور ميكنيم؛ اينكه چرا و چطور آن كودك معصوم و بازيگوش به جكي امروز بدل شده است.
3 «كله گاوي» اولين فيلم بلند ميشاييل آر. روسكام است و در اين روايت كه خودش نويسندهاش نيز هست، توانسته اثري بيافريند كه مخاطب را درگير فضا و موقعيت كند. اگر از چند راكوردي كه در فيلم هماهنگ نيستند بگذريم، كارگردان با كمك تيم فيلمبردارياش و با ثبت نماهايي كه غالبا با استديكم گرفته شدهاند، توانسته كارگرداني يكدست و ريتمي تند و مملو از اتفاقات درگيركننده بيافريند و مخاطبش را همراه خود كند.
جنس و رنگ تصاوير نيز يكدست هستند و غالبا در نماها رنگهاي تندي كه جلب توجه كنند، به چشم نميخورد. نماهاي استديكمي كه در فيلم، نيمه بالايي بدن سوژه در حال حركت را از پشت دنبال ميكند، بيشباهت به نماهاي مشابه و آشنا در سينماي بلاتار نيستند و از اين حيث، آن سينماي منحصربهفرد را يادآور ميشود.
در بين صحنههاي مختلف فيلم، از لحاظ اجرايي، پلانهاي مربوط به قسمتي كه جكي توسط پليس دستگير شده و از خانه به سمت آسانسور برده ميشود، با آن كادربنديهاي موثر و كج و معوج خوب از كار درآمده و نمونهاي است مثالزدني از خلق درست موقعيت در فيلم.
موسيقي نيز در اكثر اوقات نقشي ثابت را ايفا ميكند و با لحني غمگين و تاسفبار سعي در تشديد حال و هواي موقعيت و كنشِ در جريان ميكند. بازي اكثر شخصيتها غلوآميز و بيروني است و روسكام در مقام فيلمنامهنويس نيز ميتوانست روايتش را با تمركز بر شخصيتهاي كمتر و پرهيز از خلق موقعيتهاي متعدد كه تركيبي هستند از موقعيتهاي تراژيك-كميك به مقصود نهايياش برساند.
در نهايت و با تامل به كليت اثر، سازندگان فيلم در تمامي وجوه سعي در همراه كردن و ايجاد حس سمپاتيك در مخاطب داشتهاند و از اين حيث توانستهاند به موفقيتي نسبي دست يابند.
فصل پاياني فيلم، آنجايي كه جكي سراغ لوسيا در خانهاش ميرود، همان جايي است كه مخاطب نزديك به دو ساعت را صبر كرده تا انتظارش محقق شود، يعني فصل ملاقات جكي و لوسيا؛ ديداري كه يا به وصال ميانجامد يا به فراق. جكي پريشان و نگران با لوسيا حرف ميزند و سعي در جلب رضايت وي دارد اما در نقطه مقابل و در برابر خواهش او لوسيا تلاش ميكند تا رسيدن پليس جكي را معطل كند.
جكي كه به دستشويي رفته و هورمون زيادي هم مصرف كرده، بدل به غولي غيرقابل مهار شده و در آسانسور به جان پليسها ميافتد و همانجاست كه از لحاظ عاطفي تاثيرگذارترين قسمت فيلم رقم ميخورد و جكي كله گاوي، همانند گاو آنقدر حمله ميكند تا از پا درآيد و همانطور كه آسانسور رو به پايين ميآيد زندگي او نيز سقوط ميكند و به پايان ميرسد.