«گلدنگلوب» مبارك، اما...
روبرت صافاريان در شرق نوشت:
... اما بازتاب اين اتفاق مبارك در قشر روشنفكر و تحصيلكرده ايراني از خصوصياتي در فرهنگ ايراني و بهخصوص فرهنگي روشنفكري ايراني حكايت ميكند كه چندان جاي خوشحالي نيست. هيجان و هلهله و به خود تبريك گفتن و از خود متشكر بودن عمومي در اين ماجرا از چه حكايت ميكند؟
ـ از فقدان تقريبا مطلق تفكر انتقادي در برخورد به پديدههاي اجتماعي و فرهنگي. منتقدي مينويسد: «چه اشكالي دارد جوگير شويم.» خوب انتظار از روشنفكر (بهخصوص منتقد) اين است كه جوگير نشود، مرعوب اكثريت (اكثريت آن قشر يا گروه اجتماعي خاص) نشود و بتواند به سردي آنچه را بديهي انگاشته ميشود، مورد تامل و پرسش قرار دهد. گمانم گفتهاند كه نقد مهمترين خصيصه و كليد تفكر مدرن است. حق داريم از قشر تحصيلكرده انتظار داشته باشيم رفتارشان از رفتار هواداران تيمهاي ورزشي قدري متفاوت باشد.
ـ از غلبه كامل تكصدايي در جبهه موافقان فرهادي. تكصدايي همه جا ترسناك است و همه جا كاذب. نميتواند صداهاي ديگري نباشد، اما صداي اين صداهاي ديگر در نميآيد. از ترس. از ترس انگ خوردن در فضايي كه منطق آرايش غير فرهنگي غالب ميشود. منطقِ يا با مني يا با طرف مقابل. يا طرفدار فرهادي و گلدنگلوب هستي يا طرفدار كساني كه خانه سينما را تعطيل كردند. وسط، براي انديشيدن، جايي باقي نميماند. اين يعني تعطيل تفكر. در مسايل فرهنگي و انديشگي، زيانآورتر از اين آرايش و منطق، چيزي نيست.
ـ از اينكه تقريبا هيچكس ننوشت كه شايد اين جايزه اينقدر هم مهم نباشد. اينكه مقدمه اسكار است، تا چند سال پيش خود اسكار هم به چيزي گرفته نميشد. صفتهاي اسكاري و هاليوودي، آن وقت هم به نادرست، صفتهاي منفي تلقي ميشدند. چطور بدون برخورد انتقادي با آن تلقي، حالا بردن هريك از اينها شده است مظهر افتخار ملي.
ـ از اينكه چقدر نيازمند تاييد ديگرانيم.
ـ از بذل و بخشش صفات حسنه بدون انديشيدن به معناي كلمات. يكياش سينماي مستقل. هم اسكاري و هم مستقل. اصلا اين اصطلاح مستقل با چه منطقي به فيلم «جدايي نادر از سيمين» يا سينماي فرهادي اطلاق ميشود؟ استقلال اقتصادي؟ اين طوري بايد نصف فيلمهاي سينماي ايران را مستقل به حساب آورد و بيشتر از همه فيلمهاي بازاري را. استقلال سبكي و گرايش به سينماي آوانگارد و تماشاگر خاص؟ كه فيلم «جدايي نادر از سيمين» آن هم نيست.
ببخشيد كه مرتب ناچارم توضيح دهم كه توجه به تماشاگر خاص و فيلم ساختن با سبك غالب سينماي كلاسيك هيچ عيبي ندارد و فيلم «جدايي نادر از سيمين» يك فيلم خوب در اين زمينه است و از بسياري از فيلمهايي كه اسكار بردهاند، بهتر است... اما بياييد هر چيزي را به نام خودش بناميم.
ـ از اينكه چقدر به شادي نيازمنديم، چقدر به فرصتي نياز داريم كه افتخار كنيم و روحيه بگيريم و به همين سبب ماجرايي كه آنقدرها هم مهم نيست، اينقدر مهم ميشود و دربارهاش صفآرايي ميكنيم و فرهادي در مجلسي كه در اساس يك ميهماني است، براي گرفتن جايزهاش آنقدر جدي سر صحنه حاضر ميشود. ميهماني آنها كه براي خودشان فوقش اهميت اقتصادي دارد و همه در آن راحت و آسوده هستند، براي ما تبديل ميشود به موضوعي حساس كه بايد روي تكتك كلماتي كه ميگويي دقت كني تا مبادا ذرهاي خطا كني. حاصل كار حضور و حرفهايي است كه هرچند در شكل چاپ شدهاش بهترين براي آن موقعيت است، اما تصويرش از حساسيتي نامتناسب و نوعي انزوا و «جدايي» از جمع حكايت ميكند.