بررسی تجربه اپل،مایکروسافت و آمازون از انتقال قدرت در رأس شرکتها
نسخه موفق جانشینی مدیران
چالش انتخاب جانشین جنسن هوانگ، همبنیانگذار و مدیرعامل «انویدیا» که به دلیل رسوایی اخلاقی از سمت خود کنارهگیری کرده، ممکن است دشوار و پیچیده به نظر برسد؛ اما بههیچوجه اتفاقی بیسابقه نیست.
پژوهشها نشان میدهند کنارهگیری مدیرانعاملی که خودشان بنیانگذار شرکت نیز بودهاند، معمولا ریسک بیشتری برای کسبوکار به همراه دارد و احتمال افت عملکرد یا حتی شکست شرکت را افزایش میدهد. با این حال، تجربه شرکتهای بزرگی مانند اپل و آمازون نشان میدهد حتی در غیاب بنیانگذاران بانفوذ و رهبران کاریزماتیک نیز میتوان سکان هدایت شرکت را با موفقیت به دست مدیران بعدی سپرد و مسیر رشد را ادامه داد.
کارشناسان مدیریت که چنین جابهجاییهایی را بررسی کردهاند، معتقدند در این زمینه چند درس کلیدی وجود دارد:
۱- نباید به دنبال نسخه مشابه بنیانگذار شرکت بود
وقتی «تیم کوک» در سال ۲۰۱۱ جانشین استیو جابز، بنیانگذار افسانهای اپل شد، گمانهزنیها حاکی از آن بود که ممکن است بخواهد از سبک و سیاق جابز تقلید کند و این موضوع حتی تا حد پوشیدن یقهاسکی مشکی و شلوار جین معروف او مطرح بود. اما کارشناسان هشدار دادند که تقلید مستقیم از سبک رهبری و مدیریت جابز، رویکرد درستی نخواهد بود.
پیتر کاپلی، استاد مدیریت دانشگاه وارتون، در این زمینه گفته: «تقلید از هر فردی در نهایت نتیجه خوبی نخواهد داشت. چون فرد مقلد همیشه در مقایسه با نسخه اصلی، ضعیفتر به نظر میرسد و دیگران هم تمام توجه خود را صرف پیدا کردن تفاوتهای میان آن دو میکنند.» تیم کوک با تکیه بر نقاط قوت اپل و برجسته کردن تخصص خود در حوزه مدیریت عملیات، توانست به موفقیت برسد. او با توسعه و گسترش زنجیره تامین پیچیده و جهانی شرکت که در دوران فعالیتش بهعنوان مدیر ارشد عملیات اپل در شکلگیری آن نقش داشت، درآمد سالانه شرکت را تقریبا چهار برابر کرد.
کوک بهجای آنکه مانند جابز افسانهای، در جایگاه یک مدیر آیندهنگر و صاحب چشمانداز ظاهر شود، سبک مدیریتی آرام و کمحاشیهای را در پیش گرفت و اجازه داد موفقیت مالی چشمگیر اپل بهجای او سخن بگوید. کوک میگوید به جانشین خود، جان ترنوس، هم توصیه کرده که مسیر و سبک مدیریتی خاص خودش را دنبال کند.
۲- مدیر جانشین باید اختیار واقعی داشته باشد و اطمینان حاصل شود که بنیانگذار از قدرت کنارهگیری میکند
پژوهشها نشان میدهند که فرآیند انتقال مدیریت زمانی موفقتر است که بنیانگذاران در برنامهریزی این تغییر مشارکت داشته باشند. اما بعد از اینکه همین بنیانگذاران از سمت خود کنارهگیری کردند، بهتر است فاصلهشان را با مدیریت شرکت حفظ کنند.
موسسه کاریابی و مشاوره مدیریتی «اسپنسر استوارت»، در گزارشی در سال ۲۰۲۴ نوشت: «حضور همزمان دو رهبر برجسته میتواند باعث سردرگمی در سازمان شود و مانع موفقیت مدیرعامل جدید شود. در هر شرکت فقط یک نفر میتواند مدیرعامل باشد.» این موسسه توصیه میکند که بنیانگذار، جانشین او و اعضای هیاتمدیره، گفتوگوهای روشنی با یکدیگر داشته باشند تا مسوولیتهای بنیانگذار بهطور دقیق از وظایف مدیرعامل جدید تفکیک شود.
اسپنسر استوارت همچنین عملکرد ۲۰۰ شرکت آمریکایی را که «رئیس اجرایی» (executive chairman) داشتند، بررسی کرده است. منظور از رئیس اجرایی، مدیری است که معمولا از مدیران سابق یا بنیانگذاران شرکت است و ضمن ریاست بر هیاتمدیره، همچنان در فعالیتهای روزمره و مدیریت شرکت نیز نقش دارد. نتایج این بررسی نشان داد که ۵۴درصد از این شرکتها در دوره فعالیت رئیس اجرایی، عملکردی ضعیفتر از شرکتهای مشابه خود داشتند، به طوری که میزان عقبماندگی عملکرد آنها بهطور متوسط ۱۴درصد بود.
۳- فرهنگ سازمانی باید فرصت تغییر و تحول داشته باشد
بنیانگذاران موفق اغلب نهتنها استراتژی شرکت خود، بلکه فرهنگ درونی آن را نیز شکل میدهند. هنجارهای محیط کار، شیوههای مدیریتی و حتی هویت سازمانی شرکت، به بازتابی از سبک شخصی و ارزشهای آنها تبدیل میشود. اگرچه کارکنان ممکن است دلبستگی عمیقی به این سنتها و رویهها پیدا کنند، اما این به معنای آن نیست که همان رویکردها در دوران مدیریت جانشین بنیانگذار نیز کارآمد باشند.
ساتیا نادلا، مدیرعامل مایکروسافت، بارها درباره تغییراتی صحبت کرده که پس از جانشینی استیو بالمر در سال ۲۰۱۴، در فرهنگ سازمانی این شرکت ایجاد کرد. بالمر پیش از آن جانشین بیل گیتس شده بود. نادلا با تشخیص اینکه مایکروسافت باید فرهنگ سازمانی رقابتی و سختگیرانه خود را بازنگری کند، تلاش کرد اختلافات و شکافهای درونسازمانی را کاهش دهد و همکاری میان کارکنان را تقویت کند. او به تعبیر خودش، میخواست فرهنگ سازمان را از ذهنیت «همهچیزدان» به رویکرد «همیشه در حال یادگیری» تغییر دهد.
یکی از سیاستهای او این بود که در ارزیابی عملکرد کارکنان، میزان مشارکت هر فرد در موفقیت دیگران نیز مورد توجه قرار گیرد. نادلا در این زمینه گفته: «برای تحقق ماموریتمان، باید فرهنگ سازمانی خود را متحول کنیم. نقطه شروع همه چیز، داشتن ذهنیت رشد است. یعنی اشتیاق به یادگیری و تلاش برای ارائه بهترین عملکردمان در هر روز، تا بتوانیم تاثیر مثبت و بزرگتری در جهان داشته باشیم.»
این تغییرات فرهنگی همزمان با تحول گستردهتری در استراتژی مایکروسافت انجام شد؛ تحولی که به این شرکت کمک کرد به یکی از پیشگامان حوزه رایانش ابری و هوش مصنوعی تبدیل شود. درآمد سالانه مایکروسافت نیز در همین دوره بیش از سه برابر شد و از ۸۷میلیارد دلار در سال ۲۰۱۴ به ۲۸۲میلیارد دلار در سال ۲۰۲۵ رسید.
۴- برنامهریزی از مدتها قبل باید آغاز شود
متاسفانه به نظر میرسد انویدیا یکی از مهمترین اقداماتی را که از نگاه بسیاری از کارشناسان برای یک انتقال مدیریتی موفق و بدون دردسر ضروری است، انجام نداده است: برنامهریزی از قبل.
بهترین مدیرانعامل در تمام دوران مسوولیت خود، همراه با اعضای هیاتمدیره برای تعیین و آمادهسازی جانشین برنامهریزی میکنند تا در صورت بروز شرایط اضطراری، شرکت با مشکل مواجه نشود.
به گزارش موسسه مشاوره مککنزی، برد اسمیت، مدیرعامل پیشین شرکت «اینتوئیت»، هر سه ماه یک بار گزارشی شفاهی از روند برنامهریزی جانشینی خود به هیاتمدیره ارائه میکرد و سالی یک بار نیز جلسهای رسمی برای بررسی این موضوع برگزار میشد. در این جلسات، مدیران شرکت نامزدهای احتمالی برای تصدی سمت مدیرعاملی را بررسی میکردند و معیارهای انتخاب مدیرعامل بعدی را متناسب با شرایط و تحولات بازار مورد بازنگری قرار میدادند.
کارشناسان همچنین معتقدند که موفقترین جابهجاییهای مدیریتی معمولا بر اساس یک جدول زمانی مشخص و ازپیشتعیینشده انجام میشوند.
بیل جورج، مدیرعامل پیشین شرکت «مدترونیک» و استاد دانشکده کسبوکار هاروارد، دراینباره گفته: «بدون داشتن یک جدول زمانی روشن، پرورش و آمادهسازی جانشینان از میان مدیران داخلی و اجرای یک فرآیند منظم برای انتقال مدیریت، بسیار دشوار خواهد بود.»
در مورد انویدیا، شاید این آمادگی ناگزیر از مسیری معکوس انجام شود. جنسن هوانگ بیش از سه دهه را صرف ساخت شرکتی کرده که بر پایه چشمانداز فنی، سبک مدیریتی غیرمتعارف و اقتدار شخصی او شکل گرفته است. اکنون جانشین او باید تشخیص دهد کدام بخش از این میراث برای موفقیت انویدیا ضروری است و کدام بخش را میتوان کنار گذاشت. در واقع، این انتقال مدیریتی ممکن است آخرین آزمون رهبری هوانگ باشد. به تعبیر جیم کالینز، کارشناس مدیریت: «اگر شرکت شما بدون حضور خودتان نمیتواند عملکردی عالی داشته باشد، پس هنوز به یک شرکت واقعا بزرگ تبدیل نشده است.»