تله رامسفلد در جنگ با ایران

فرارو– جولیان ای. زلایزر، ستون‌نویس نشریه «فارن پالیسی» و استاد تاریخ در دانشگاه پرینستون

به گزارش فرارو به نقل از نشریه فارن پالیسی، آینده سیاسی پیت هگست، وزیر دفاع دولت دونالد ترامپ پس از شکست سنگین جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا با ابهام روبه‌رو شده است. هگست که به یکی از چهره‌های اصلی جنگ نامحبوب آمریکا و اسرائیل علیه ایران تبدیل شده، اکنون با فشار دموکرات‌ها برای استیضاح و انتقادهای فزاینده درون حزب جمهوری‌خواه مواجه است. این وضعیت یادآور سرنوشت دونالد رامسفلد، وزیر دفاع دولت جورج دبلیو بوش است که در پی شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات سال ۲۰۰۶ و افزایش مخالفت‌ها با جنگ عراق، ناچار به کناره‌گیری شد.

مقایسه این دو وزیر دفاع یک پرسش مهم را مطرح می‌کند: آیا هگست نیز مانند رامسفلد به قربانی سیاسی جنگی تبدیل خواهد شد که محبوبیت خود را از دست داده است؟ با این حال، حتی برکناری او نیز لزوماً به تغییر سیاست‌های جنگی ترامپ منجر نخواهد شد؛ زیرا قدرت تصمیم‌گیری در دولت کنونی بیش از گذشته در شخص رئیس‌جمهور متمرکز شده است.

هگست؛ چهره اصلی جنگ نامحبوب ایران

هگست از جنجالی‌ترین اعضای کابینه ترامپ محسوب می‌شود. او در دوره وزارت دفاع، شماری از مقام‌های ارشد پنتاگون را کنار گذاشته و با اظهارات تحریک‌آمیز در منازعات فرهنگی و سیاسی آمریکا، بارها خبرساز شده است؛ مواضعی که منتقدان آنها را بی‌ارتباط با اولویت‌های اصلی امنیت ملی می‌دانند.

با این حال، مهم‌ترین عامل آسیب به اعتبار سیاسی او، نقش مستقیمش در جنگ ایران بوده است. هگست در تمام مراحل درگیری از تصمیم‌های ترامپ دفاع کرده و بر اهدافی مانند نابودی برنامه هسته‌ای ایران و تقویت موقعیت نظامی آمریکا در منطقه پافشاری کرده است؛ حتی زمانی که مخالفت با سیاست خارجی دولت در میان رأی‌دهندگان از جمله در ایالت‌های جمهوری‌خواه افزایش یافته بود.

پس از انتخابات، برخی جمهوری‌خواهان در محافل خصوصی امیدوارند هگست داوطلبانه یا تحت فشار از سمت خود کناره‌گیری کند تا ترامپ بتواند فردی با وجهه عمومی بهتر و راهبرد روشن‌تری برای پایان دادن به مشارکت آمریکا در جنگ جایگزین او کند. دموکرات‌ها نیز با وجود احتیاط درباره آغاز روند استیضاح ترامپ، هگست را هدفی مناسب‌تر می‌دانند. به باور آنها، پیگیری استیضاح وزیر دفاع می‌تواند نشان دهد که کنگره در برابر عملکرد دولت و پیامدهای جنگ ایران خواهان پاسخگویی است.

رامسفلد؛ تجربه‌ای از جنگ عراق

بیست سال پیش، دونالد رامسفلد، وزیر دفاع دولت جورج دبلیو بوش در شرایطی مشابه با بحران سیاسی ناشی از یک جنگ نامحبوب روبه‌رو شد. رامسفلد هنگام معرفی به‌عنوان وزیر دفاع در دسامبر ۲۰۰۰، یکی از باتجربه‌ترین گزینه‌ها برای این سمت به شمار می‌رفت. او سابقه حضور در نیروی دریایی، نمایندگی کنگره، فعالیت در دولت ریچارد نیکسون، سفارت آمریکا در ناتو و وزارت دفاع در دولت جرالد فورد را داشت. پس از سال‌ها فعالیت در بخش خصوصی، با روی کار آمدن جورج دبلیو بوش بار دیگر به رأس پنتاگون بازگشت.

حملات ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ جایگاه رامسفلد را در دولت تقویت کرد. او در تدوین راهبرد مبارزه با تروریسم نقش مهمی داشت و موفقیت اولیه عملیات نظامی آمریکا در افغانستان در سال ۲۰۰۱، به تقویت اعتبارش کمک کرد. حمله به عراق در سال ۲۰۰۳ نیز در ابتدا به‌عنوان پیروزی نظامی دولت بوش معرفی شد. بغداد ظرف چند هفته سقوط کرد و بوش در اول ماه مه همان سال، در مراسمی زیر تابلوی مشهور «مأموریت انجام شد»، پایان عملیات عمده رزمی را اعلام کرد. نیروهای آمریکایی نیز در دسامبر همان سال صدام حسین را دستگیر کردند. اما موفقیت‌های اولیه، مشکلات عمیق جنگ را پنهان کرده بود.

یکی از نخستین نشانه‌های شکست راهبردی آمریکا، غارت گسترده بغداد در آوریل ۲۰۰۳ بود. موزه ملی عراق، کتابخانه ملی و مراکز مهم فرهنگی و اداری هدف غارت قرار گرفتند؛ در حالی که پنتاگون برنامه‌ریزی مؤثری برای دوران پس از سقوط حکومت صدام انجام نداده بود. رامسفلد در واکنش به انتقادها درباره این وضعیت، جمله معروف «اتفاق می‌افتد» را به زبان آورد؛ پاسخی که به نمادی از بی‌اعتنایی دولت به پیامدهای اشغال عراق تبدیل شد.

از سوی دیگر، نیروهای آمریکایی نتوانستند انبارهای تسلیحات کشتار جمعی را که یکی از اصلی‌ترین توجیهات حمله به عراق بود، پیدا کنند. تصمیم به انحلال ارتش عراق نیز هزینه‌های سنگینی به همراه داشت و به تشدید بی‌ثباتی و خشونت فرقه‌ای کمک کرد. در آوریل ۲۰۰۴، تصاویر و گزارش‌های مربوط به شکنجه و بدرفتاری با زندانیان در زندان ابوغریب منتشر شد. در ابتدا تلاش شد این تخلفات به چند سرباز خاطی محدود شود، اما به‌تدریج ارتباط آنها با سیاست‌های پنتاگون در زمینه بازجویی‌های خشن آشکارتر شد.

هم‌زمان، نیروهای آمریکایی با تلفات سنگین و دشواری در ایجاد ثبات سیاسی روبه‌رو بودند. بسیاری از سربازان پس از بازگشت از مأموریت، با اختلال استرس پس از سانحه مواجه شدند و از حمایت کافی برای بازگشت به زندگی غیرنظامی برخوردار نبودند.

شکست انتخاباتی که بوش را به تغییر واداشت

تا انتخابات میان‌دوره‌ای سال ۲۰۰۶، جنگ عراق به‌شدت نامحبوب شده بود. دموکرات‌ها این جنگ را به محور اصلی کارزار انتخاباتی خود تبدیل کردند و آن را نشانه‌ای از ناکارآمدی دولت بوش دانستند. در کنگره نیز تلاش‌هایی برای کنار گذاشتن رامسفلد شکل گرفت. چارلز رانگل، نماینده نیویورک در سال ۲۰۰۴ هشت ماده استیضاح علیه او ارائه کرده بود. در سال ۲۰۰۶ نیز شماری از ژنرال‌های بازنشسته خواهان استعفای وزیر دفاع شدند.

جان بتیست، سرلشکر بازنشسته ارتش آمریکا از جمله منتقدان برجسته رامسفلد بود. او ناکامی در برنامه‌ریزی جنگ عراق، رسوایی ابوغریب و تصمیم به انحلال ارتش عراق را از عواملی می‌دانست که توانایی وزیر دفاع برای اداره جنگ را زیر سؤال می‌برد. با وجود این فشارها، بوش بارها از رامسفلد دفاع کرد. او در آوریل ۲۰۰۶ گفت وزیر دفاع عملکرد خوبی دارد و تصمیم نهایی درباره ادامه فعالیت او را شخصاً خواهد گرفت. اما شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات نوامبر همان سال و از دست رفتن کنترل هر دو مجلس کنگره، ادامه حمایت از رامسفلد را دشوار کرد. بوش در هشتم نوامبر اعلام کرد رابرت گیتس را برای جایگزینی او معرفی خواهد کرد.

تفاوت مهم هگست و رامسفلد

با وجود شباهت‌های سیاسی، جنگ ایران و جنگ عراق تفاوت‌های مهمی دارند. جنگ ایران در مقیاس جنگ عراق نیست و آمریکا در آن وارد یک جنگ زمینی گسترده نشده است. با این حال، سیاست‌های ترامپ از ابتدا با مخالفت قابل‌توجهی روبه‌رو بوده و افزایش هزینه‌های زندگی و قیمت‌ها، انتقادها را تشدید کرده است.

هگست نیز برخلاف رامسفلد از حمایت گسترده و بی‌چون‌وچرای جمهوری‌خواهان برخوردار نیست. او نه‌تنها نماد بخش مهمی از سیاست‌های بحث‌برانگیز دولت دوم ترامپ است، بلکه چون شخص رئیس‌جمهور نیست، هدف قرار دادن او برای نمایندگان جمهوری‌خواه هزینه سیاسی کمتری دارد. از این منظر، کناره‌گیری رامسفلد می‌تواند الگویی برای جمهوری‌خواهانی باشد که از عملکرد دولت ترامپ ناراضی هستند. با این حال، یک تفاوت تعیین‌کننده وجود دارد: ساختار تصمیم‌گیری در کاخ سفید کنونی به‌شدت حول شخص ترامپ متمرکز شده است.

حتی اگر هگست استعفا دهد یا کنگره او را از مقامش کنار بگذارد، بعید است این اتفاق به‌تنهایی تغییر اساسی در سیاست خارجی آمریکا ایجاد کند.

در دولت بوش، کنار رفتن رامسفلد به تقویت جریان واقع‌گرایان سیاست خارجی و تغییر راهبرد عراق کمک کرد؛ اما در دولت ترامپ، رئیس‌جمهور همچنان محور اصلی تصمیم‌گیری و مسئول مستقیم سیاست‌های نظامی خواهد بود. بنابراین، تغییر وزیر دفاع ممکن است راهی برای کاهش فشار سیاسی بر کاخ سفید باشد، اما برای واداشتن ترامپ به تغییر مسیر، دموکرات‌ها به ابزارهای مؤثرتری نیاز دارند.

سرنوشت هگست ممکن است به سرنوشت رامسفلد شباهت پیدا کند، اما درس اصلی تجربه سال ۲۰۰۶ این است که برکناری یک وزیر دفاع زمانی به تغییر واقعی سیاست منجر می‌شود که با فشار نهادی و بازنگری در راهبرد جنگی همراه باشد.