کلید تشکیل دولت در دست احزاب عرب
مخالفان نتانیاهو از آخرین مانع عبور می‌کنند؟
نتایج انتخابات اسرائیل از کاهش کرسی‌های ائتلاف نتانیاهو به ۵۳ کرسی و افزایش نمایندگی احزاب عرب به ۱۹ کرسی حکایت دارد. با وجود کسب آرای بیشتر از سوی مجموع مخالفان و احزاب عرب، اختلاف بر سر مشارکت احزاب عربی مانع تشکیل ائتلاف شده است. اکنون تشکیل دولت وحدت ملی یا برگزاری انتخابات مجدد، دو سناریوی اصلی پیش روی اسرائیل است.
فرارو– روث مارگالیت، خبرنگار بخش بین الملل نشریه نیویورکر
به گزارش فرارو به نقل از نشریه نیویورکر، نتایج اولیه انتخابات پارلمانی اسرائیل از کاهش چشمگیر کرسی‌های ائتلاف بنیامین نتانیاهو و افزایش حضور احزاب عرب در کنست حکایت دارد؛ با این حال، هیچ‌یک از جریان‌های سیاسی نتوانسته‌اند به‌تنهایی اکثریت لازم برای تشکیل دولت را به دست آورند. در حالی که مخالفان نتانیاهو در مجموع آرای بیشتری کسب کرده‌اند، اختلاف بر سر همکاری با احزاب عربی و نحوه تشکیل ائتلاف، آینده سیاسی کشور را در هاله‌ای از ابهام قرار داده است.
شامگاه سه‌شنبه، در میدان حبیما، که طی سه سال گذشته بارها میزبان تجمع‌های اعتراضی گسترده بوده، شمار اندکی از مردم حضور داشتند. فضای عمومی نشان می‌داد که حتی برای حامیان مخالفان نتانیاهو نیز روشن نیست نتایج انتخابات باید مایه چه چیزی باشد؟
کاهش کرسی‌های ائتلاف نتانیاهو؛ مخالفان به اکثریت نزدیک شدند
بر اساس نتایج پیش‌بینی‌شده، ائتلاف بنیامین نتانیاهو که پیش از انتخابات ۶۸ کرسی از مجموع ۱۲۰ کرسی کنست را در اختیار داشت، احتمالاً با ۵۳ کرسی روبه‌رو خواهد شد؛ رقمی که هشت کرسی کمتر از حد نصاب لازم برای تشکیل دولت اکثریت است.
این نتایج نشان می‌دهد بخش بزرگی از رأی‌دهندگان اسرائیلی از ادامه فعالیت دولت فعلی رژیم حمایت نکرده‌اند. با این حال، کاهش کرسی‌های ائتلاف حاکم به معنای پایان قطعی حضور نتانیاهو در قدرت نیست؛ زیرا مخالفان نیز برای تشکیل دولت با موانع سیاسی و اختلاف‌های داخلی روبه‌رو هستند.
در سوی دیگر، حزب یاشار به رهبری گادی آیزنکوت، مهم‌ترین رقیب نتانیاهو، طبق برآوردها ۲۱ کرسی به دست آورده است. این نتیجه برای حزبی تازه‌تأسیس قابل توجه است، اما فاصله زیادی با انتظارات برخی نظرسنجی‌ها دارد و نتوانسته موج گسترده‌ای از حمایت را پیرامون آیزنکوت ایجاد کند.
مشارکت تاریخی عرب‌ها و افزایش کرسی‌های احزاب عربی
یکی از مهم‌ترین تحولات انتخابات، افزایش چشمگیر مشارکت فلسطینی‌تباران بود. میزان مشارکت این گروه تا حدود ۸۰ درصد برآورد شده است؛ رقمی که از حضور گسترده آنان در رأی‌گیری حکایت دارد.
احزاب عمدتاً عرب نیز توانسته‌اند شمار کرسی‌های خود در کنست را تقریباً دو برابر کنند و از ۱۰ کرسی به ۱۹ کرسی برسانند. این افزایش در شرایطی رخ داده که فضای سیاسی و امنیتی اسرائیل برای بسیاری از شهروندان عرب با تنش همراه بوده است.
اظهارات ایتامار بن‌گویر، درباره شهروندان عرب و همچنین خشونت گروه‌هایی از شهرک‌نشینان یهودی در کرانه باختری و ویرانی گسترده غزه از جمله عواملی بودند که در فضای سیاسی پیش از انتخابات مطرح بودند.
در این شرایط، خشم و نارضایتی بخشی از مردم عرب به عاملی برای افزایش مشارکت انتخاباتی تبدیل شد. گزارش‌ها حاکی است اظهارات بن‌گویر درباره تلاش برای تصدی وزارت جنگ در دولت آینده نیز برخی رأی‌دهندگان عرب را به حضور در انتخابات ترغیب کرده است.
اختلاف بر سر همکاری با احزاب عرب؛ مانع اصلی تشکیل دولت مخالفان
اگر آرای احزاب یهودی مخالف نتانیاهو با آرای احزاب عربی در یک بلوک سیاسی محاسبه شود، مجموع آرای این جریان از بلوک حامی نتانیاهو بیشتر خواهد بود. با این حال، بلوک حامی نخست‌وزیر اسرائیل در میان رأی‌دهندگان یهودی آرای بیشتری کسب کرده است.
این تفاوت، بحثی قدیمی درباره جایگاه رأی مردم عرب در معادلات سیاسی اسرائیل را دوباره به مرکز توجه آورده است. برخی جریان‌ها بر این باورند که اکثریت یهودی باید مبنای تعیین دولت آینده باشد؛ رویکردی که با وجود استفاده از عنوان «اکثریت صهیونیستی»، احزاب مذهبی افراطی ارتدوکس را نیز در بر می‌گیرد؛ احزابی که مواضع آشکارا ضدصهیونیستی دارند.
آیزنکوت نیز در نخستین واکنش خود به نتایج اولیه، از شکل‌گیری اکثریت صهیونیستی بزرگ‌تر و قدرتمندتر در برابر نتانیاهو سخن گفت. این موضع با انتقادهایی روبه‌رو شد؛ از جمله اینکه چنین چارچوبی عملاً مرز میان آرای یهودیان و عرب‌ها را حفظ می‌کند و امکان تشکیل ائتلاف مشترک را محدود می‌سازد.
در همین حال، تشکیل دولت با مشارکت احزاب عربی همچنان محل اختلاف است. آیزنکوت در جریان مبارزات انتخاباتی درباره آمادگی خود برای چنین همکاری مواضع روشنی نداشت و برخی متحدان او نیز با مشارکت احزاب عربی در دولت مخالفت کرده‌اند.
نقش هرتزوگ در تعیین نخست‌وزیر آینده
طبق سازوکار انتخاباتی اسرائیل، اسحاق هرتزوگ، رئیس‌جمهور این رژیم، باید با روسای احزاب مشورت کند تا مشخص شود کدام نامزد بیشترین حمایت را برای تشکیل دولت دارد. نامزد مأمور تشکیل دولت حدود یک ماه فرصت خواهد داشت تا ائتلافی با اکثریت پارلمانی ایجاد کند.
در شرایط کنونی، هنوز مشخص نیست این مأموریت به نتانیاهو، رهبر سپرده می‌شود یا آیزنکوت. با این حال، آیزنکوت برای تشکیل دولت به حمایت احزاب عرب نیاز دارد و مخالفت برخی متحدانش، مسیر دستیابی به توافق را دشوار کرده است.
نتانیاهو نیز برای حفظ قدرت تلاش خواهد کرد نمایندگان مخالفان را به جدایی از ائتلاف خود ترغیب کند و با جذب شماری از آنان، اکثریت لازم را به دست آورد. هرچند روسای مخالفان اعلام کرده‌اند حاضر نیستند در دولتی به ریاست نتانیاهو مشارکت کنند، مواضع متفاوت آنان درباره احزاب عرب، امکان توافق میانشان را محدود کرده است.
نتانیاهو در روزهای پایانی مبارزات انتخاباتی با طرح هشدارهایی درباره آینده اقتصادی و امنیتی اسرائیل، تلاش کرد نگرانی رأی‌دهندگان را افزایش دهد. او در مصاحبه‌هایی اعلام کرد کمک دفاعی چندمیلیارددلاری سالانه آمریکا به اسرائیل به پایان رسیده است و تحریم‌های بین‌المللی گسترده علیه اسرائیل اجتناب‌ناپذیر خواهد بود.
او پیشنهاد کرد برای دور زدن تحریم‌ها به ارزهای دیجیتال روی بیاورد. این اظهارات واکنش منفی شماری از کارشناسان اقتصادی و فعالان بازار را برانگیخت. بیش از ۱۰۰ اقتصاددان اسرائیلی نیز در نامه‌ای انتقادی، راهکار پیشنهادی نتانیاهو را نامتعارف و نامناسب توصیف کردند.
دولت وحدت یا انتخابات زودهنگام؟
در صورت شکست مذاکرات ائتلافی، دو سناریوی اصلی پیش روی اسرائیل قرار دارد. نخست، افزایش فشارهای داخلی و خارجی برای تشکیل دولت وحدت ملی با مشارکت نتانیاهو و آیزنکوت است. دونالد ترامپ نیز از طریق منابع آمریکایی نقل‌شده در رسانه‌های اسرائیلی، خواستار آن شده که بن‌گویر در دولت آینده حضور نداشته باشد.
وب‌سایت خبری وای‌نت چهارشنبه چارچوبی احتمالی برای چنین دولتی مطرح کرد که بر اساس آن نتانیاهو، آیزنکوت و نفتالی بنت، نخست‌وزیر پیشین و از چهره‌های مخالف دولت کنونی، در ساختار قدرت مشارکت کنند و هر یک برای مدتی ریاست دولت را بر عهده بگیرند.
با این حال، چنین توافقی با موانع جدی روبه‌رو است. جدایی نتانیاهو از متحدان ارتدوکس افراطی می‌تواند ائتلاف سیاسی او را متزلزل کند. از سوی دیگر، آیزنکوت و بنت نیز در جریان مبارزات انتخاباتی وعده داده‌اند با نتانیاهو همکاری نکنند. هر دو نسبت به ادامه فعالیت او نگرانی‌هایی مطرح کرده‌اند. با وجود این، احتمال تشدید دوباره تنش نظامی با ایران می‌تواند معادلات سیاسی را تغییر دهد. روزنامه وال‌استریت ژورنال چهارشنبه گزارش داده است که آمریکا و اسرائیل برای احتمال دور تازه‌ای از حملات به ایران آماده می‌شوند.
سناریوی دوم، شکست مذاکرات و برگزاری انتخابات مجدد در ماه‌های آینده است؛ اتفاقی که سابقه دارد. اسرائیل بین سال‌های ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۱ چهار انتخابات را در فاصله‌ای حدود دو سال برگزار کرد و دولتی که پس از آن تشکیل شد، کمتر از ۱۸ ماه دوام آورد.
نتانیاهو ممکن است از تکرار انتخابات سود ببرد. حدود ۶۷ هزار اسرائیلی خارج از اسرائیل در انتخابات اخیر رأی داده‌اند و احتمال دارد بسیاری از آنان در فاصله کوتاهی برای رأی‌گیری دوباره به اسرائیل سفر نکنند. همچنین ممکن است مشارکت تاریخی مردم عرب تکرار نشود؛ به‌ویژه اگر آنان احساس کنند حضور گسترده‌شان تأثیری بر جایگاه سیاسی‌شان نداشته است. در چنین شرایطی، نتانیاهو می‌تواند در مقام نخست‌وزیر دولت موقت باقی بماند و در انتخابات بعدی با پایگاه حمایتی وارد رقابت شود.
در برابر این احتمال، آیزنکوت برگزاری انتخابات مجدد را پس از مشارکت گسترده مردم اشتباه دانسته است. هم‌زمان، شماری از فعالان مخالف دولت خواستار استفاده از مجموع آرای مخالفان و احزاب عرب برای تشکیل اکثریت پارلمانی شده‌اند.
یائیر گولان، رهبر حزب چپ‌گرای دموکرات‌ها تأکید کرده است رأی مردم عرب در شهر طیرا باید دقیقاً به اندازه رأی شهروند یهودی در گِوَت‌شموئل ارزش داشته باشد. او تنها رهبر یک حزب یهودی مخالف است که آشکارا آمادگی خود را برای حضور در ائتلافی با احزاب عرب اعلام کرده است.
