علی اصغر زرگر در گفتگو با فرارو بررسی کرد:
پیام واشنگتن در سفر مقام‌های امنیتی به تهران؟
علی‌اصغر زرگر، استاد دانشگاه و تحلیلگر مسائل بین‌الملل، در گفت‌وگو با فرارو، با اشاره به احتمال نقش میانجی‌گرانه عربستان، پاکستان و ترکیه در روابط ایران و آمریکا، معتقد است این کشورها احتمالاً در پی بررسی شرایط تهران برای پایان دادن به وضعیت نه جنگ و نه صلح هستند. او در عین حال، حل‌وفصل اختلافات ایران و عربستان و شکل‌گیری نوعی امنیت درون‌زای منطقه‌ای را دور از دسترس نمی‌داند؛ مسیری که به گفته او، به‌ویژه با توجه به تحولات یمن و هزینه‌های گسترش درگیری، می‌تواند منافع مشترکی برای کشورهای منطقه داشته باشد.
فرارو- سفر اخیر مقام‌های ارشد عربستان سعودی، پاکستان و ترکیه در تهران، آن هم در شرایطی که سایه جنگ همچنان بر خاورمیانه سنگینی می‌کند، فراتر از یک دیدار دیپلماتیک معمولی قابل بررسی است. وقتی وزیر دفاع عربستان، فرمانده ارتش پاکستان و رئیس دستگاه اطلاعاتی ترکیه در یک نشست مشترک با مقام‌های ایرانی شرکت می‌کنند، این پرسش مطرح می‌شود که آیا منطقه در حال جست‌وجوی راهی برای مهار بحران‌های موجود است یا زمینه برای تغییر در معادلات امنیتی خاورمیانه فراهم می‌شود؟
به گزارش فرارو، برخی کارشناسان معتقدند آسیب‌پذیری کشورهای منطقه در برابر گسترش جنگ و تردیدها درباره میزان اتکاپذیری حمایت‌های امنیتی آمریکا، می‌تواند انگیزه تازه‌ای برای همکاری میان همسایگان ایجاد کند؛ هرچند تبدیل این رایزنی‌ها به یک سازوکار پایدار، به عبور از اختلافات سیاسی و امنیتی دیرینه نیاز دارد.
علی‌اصغر زرگر، استاد دانشگاه و تحلیلگر مسائل بین‌الملل، در گفت‌وگو با فرارو، با اشاره به احتمال نقش میانجی‌گرانه عربستان، پاکستان و ترکیه در روابط ایران و آمریکا، معتقد است این کشورها احتمالاً در پی بررسی شرایط تهران برای پایان دادن به وضعیت نه جنگ و نه صلح هستند. او در عین حال، حل‌وفصل اختلافات ایران و عربستان و شکل‌گیری نوعی امنیت درون‌زای منطقه‌ای را دور از دسترس نمی‌داند؛ مسیری که به گفته او، به‌ویژه با توجه به تحولات یمن و هزینه‌های گسترش درگیری، می‌تواند منافع مشترکی برای کشورهای منطقه داشته باشد.
پیام واشنگتن در سفر مقام‌های امنیتی به تهران؟
علی اصغر زرگر گفت: «وزیر دفاع عربستان، فرمانده ارتش پاکستان و رئیس دستگاه اطلاعاتی ترکیه، مقام‌هایی هستند که حضورشان نشان می‌دهد محور اصلی رایزنی‌ها مسائل امنیتی و نظامی بوده است. به همین دلیل، می‌توان احتمال داد که موضوع جنگ ایران و آمریکا و اسرائیل و همچنین تحولات امنیتی دیگر منطقه، از جمله درگیری‌های مرتبط با یمن، در دستور کار این نشست قرار داشته باشد.با توجه به سوابق روابط این کشورها با ایران و نقش میانجی‌گرانه‌ای که پاکستان و ترکیه در مقاطع مختلف ایفا کرده‌اند، یکی از احتمالات این است که هیئت‌های اعزامی برای بررسی شرایط ایران و انتقال پیام‌هایی درباره مسیرهای احتمالی پایان جنگ به تهران آمده باشند. البته این موضوع در حد تحلیل و گمانه‌زنی است و برای اظهارنظر قطعی درباره محتوای پیام‌ها باید به اطلاعات رسمی و جزئیات مذاکرات دسترسی داشت.»
وی افزود: «هر سه کشور با آمریکا روابط سیاسی و امنیتی دارند. ترکیه عضو ناتو است، عربستان روابط گسترده‌ای با واشنگتن دارد و پاکستان نیز از مناسبات مهمی با آمریکا برخوردار است. بنابراین، نمی‌توان احتمال هماهنگی این تحرکات با واشنگتن را نادیده گرفت. ممکن است این کشورها در چارچوب رایزنی‌های خود با آمریکا و با هدف جلوگیری از گسترش جنگ وارد این مسیر شده باشند؛ هرچند این به معنای آن نیست که لزوماً تمام مواضع آنها با سیاست‌های واشنگتن یکسان است یا هر اقدامشان با دستور مستقیم آمریکا انجام می‌شود.»
هدف اصلی، پایان دادن به وضعیت نه جنگ و نه صلح است؟
این تحلیلگر سیاست خارجی گفت: «یکی از موضوعات مهمی که می‌توان درباره این دیدارها مطرح کرد، تلاش برای جلوگیری از آغاز دور تازه‌ای از درگیری‌هاست. کشورهای منطقه به‌خوبی می‌دانند که گسترش جنگ ایران و آمریکا و اسرائیل، صرفاً به دو طرف محدود نمی‌ماند و می‌تواند امنیت و اقتصاد سایر کشورهای خاورمیانه را نیز تحت تأثیر قرار دهد. به همین دلیل، احتمال دارد یکی از اهداف این رایزنی‌ها بررسی راه‌هایی باشد که بتوان از طریق آنها تنش‌ها را کاهش داد و شرایط را برای پایان دادن به وضعیت کنونی فراهم کرد.در چنین شرایطی، اگر طرف‌های منطقه‌ای بتوانند زمینه‌ای برای گفت‌وگو فراهم کنند، این اقدام می‌تواند اهمیت داشته باشد؛ اما باید توجه کرد که میان میانجی‌گری برای جلوگیری از جنگ و دستیابی به یک توافق پایدار تفاوت وجود دارد. جلوگیری از درگیری ممکن است در کوتاه‌مدت امکان‌پذیر باشد، ولی حل اختلافات اساسی ایران و آمریکا به تصمیم‌های سیاسی دشوارتری نیاز دارد.»
وی افزود: «اسرائیل نیز یکی از عوامل اثرگذار بر این معادله است. مواضع تل‌آویو و تحولات روابط این کشور با واشنگتن می‌تواند بر مسیر تنش‌ها تأثیر بگذارد. بنابراین، حتی اگر کشورهای منطقه برای کاهش درگیری‌ها به تفاهم برسند، تداوم آن به شرایط گسترده‌تری وابسته خواهد بود و نمی‌توان تنها بر نتیجه یک نشست حساب کرد.»
ایران و عربستان چه اختلافاتی برای حل‌وفصل دارند؟
این استاد دانشگاه گفت: «روابط ایران و عربستان در سال‌های گذشته فراز و نشیب‌های زیادی داشته است، اما توافقی که با میانجی‌گری چین در سال۱۴۰۲ حاصل شد، نشان داد که دو کشور می‌توانند برای کاهش تنش‌ها و ازسرگیری روابط دیپلماتیک به تفاهم برسند. بنابراین، اختلافات میان تهران و ریاض را نباید به‌گونه‌ای در نظر گرفت که گویی هیچ راهی برای مدیریت آنها وجود ندارد.البته روابط دو کشور همچنان تحت تأثیر مجموعه‌ای از مسائل منطقه‌ای و امنیتی قرار دارد. یکی از پرونده‌های مهم در این زمینه، یمن و مناسبات عربستان با جنبش انصارالله است. این پرونده سال‌ها بر روابط تهران و ریاض سایه انداخته و هرگونه تشدید درگیری‌ها می‌تواند بار دیگر بر مناسبات دو کشور اثر بگذارد.»
وی افزود: «اگر عربستان به این جمع‌بندی برسد که ادامه درگیری‌ها هزینه‌های سنگینی برای این کشور به همراه دارد، ممکن است بیش از گذشته به سمت راه‌حل سیاسی حرکت کند. از این منظر، پذیرش واقعیت‌های سیاسی یمن و تلاش برای رسیدن به توافقی فراگیر میان گروه‌های یمنی می‌تواند به کاهش تنش‌ها کمک کند.»
گسترش جنگ برای همه کشورهای منطقه هزینه دارد
علی اصغر زرگر درخصوص هزینه های جنگ تاکید کرد:« باید توجه داشت که در صورت گسترش جنگ و هدف قرار گرفتن زیرساخت‌های ایران، پیامدهای درگیری به داخل مرزهای ایران محدود نخواهد ماند. کشورهای منطقه از نظر جغرافیایی، اقتصادی و امنیتی به یکدیگر وابسته‌اند و هرگونه تشدید تنش می‌تواند بر امنیت انرژی، تجارت، سرمایه‌گذاری و ثبات داخلی آنها تأثیر بگذارد.عربستان و دیگر کشورهای حوزه خلیج فارس نیز در معرض پیامدهای چنین وضعیتی قرار دارند. در صورت گسترش درگیری‌ها، این کشورها ممکن است با تهدیدهای امنیتی و هزینه‌های اقتصادی بیشتری روبه‌رو شوند. ترکیه و پاکستان نیز به دلیل روابط منطقه‌ای و تعهدات امنیتی خود، نمی‌توانند نسبت به چنین تحولاتی بی‌تفاوت بمانند.»
وی افزود: «جلوگیری از جنگ صرفاً مسئله‌ای مربوط به ایران یا آمریکا نیست، بلکه به منافع مجموعه‌ای از کشورهای منطقه ارتباط دارد. همین وابستگی متقابل می‌تواند انگیزه‌ای برای گسترش گفت‌وگوها و حرکت به سمت ترتیبات امنیتی مشترک باشد. باید میان ضرورت همکاری منطقه‌ای و امکان تحقق سریع آن تفاوت قائل شد. اختلافات سیاسی، رقابت‌های ژئوپولیتیکی و روابط متفاوت کشورهای منطقه با قدرت‌های خارجی، همچنان موانعی جدی هستند. اگر قرار باشد امنیت خاورمیانه بر پایه همکاری کشورهای منطقه تعریف شود، این روند باید به‌تدریج و با توافق بر سر مسائل مشخص پیش برود.»
