از ایران تا اروپا؛ پهپادهای ارزان چگونه برتری نظامی غرب را به چالش کشیدند؟

تخلیه ناگهانی بمب‌افکن‌های آمریکایی از یک پایگاه هوایی کلیدی در بریتانیا، آسیب‌پذیری شدید قدرتمندترین نیروی جنگی جهان و متحدان ناتوی آن را برجسته می‌کند - چرا که پهپادهای ارزان و فناوری‌های آماده، جنگ را متحول می‌کنند. 

به گزارش فرارو به نقل از پولیتیکو، دونالد ترامپ مدعی شده است که ارتش ایران به دلیل هشت ماه حملات قدرت آتش آمریکا و اسرائیل کاملاً نابود شده است. اما تهران همچنان با پهپادهای کم‌هزینه شاهد به حملات خود ادامه می‌دهد که مانع از بازگشت نیروی دریایی به بنادر مورد علاقه آمریکا در خاورمیانه شده و به یک پایگاه هوایی آمریکایی در نزدیکی ایران آسیب جدی وارد کرده است.

هشدارها در مورد پهپادهای ایرانی حتی منجر به تخلیه تمام بمب‌افکن‌های آمریکایی از پایگاه هوایی فیرفورد بریتانیا در این هفته شد و ترامپ را در ماه ژوئیه هنگام ترک اجلاس ناتو در آنکارا، ترکیه، به سمت سبد پذیرایی فرستاد. 

این اقدامات بر گستردگی این تهدیدات جدید - و میزان‌عدم آمادگی مقامات آمریکایی و اروپایی برای مقابله با نوع جدیدی از جنگ - تأکید دارد. 

یک مقام ارشد دفاعی اروپا گفت: آنچه مرا نگران می‌کند، احتمال فزاینده «تروریسم پهپادی» و توانایی گروه‌های مختلف برای اقدام علیه زیرساخت‌های ما با استفاده از ابزارهای ارزان‌قیمت و حتی وسایل دست‌ساز خانگی است.

مقامات آمریکایی نیز به محدودیت‌های مشابهی اذعان دارند. پیت هگست، وزیر دفاع، اخیراً یک فرماندهی رزمی جدید با تمرکز بر جنگ پهپادی تشکیل داده است، اما احتمالاً سال‌ها طول می‌کشد تا این اقدام در میدان نبرد نتیجه‌بخش باشد. 

یک مقام آمریکایی - که مانند دیگران به شرط ناشناس ماندن درباره عملیات‌های جاری صحبت می‌کرد - گفت که ایران می‌تواند تمام این فشارهای نامتقارن را بر ما اعمال کند؛ وضعیتی که حتی تا چند سال پیش وجود نداشت. 

اما متحدان اروپایی ناتو - که امکان عقب‌نشینی نیروهایشان به آمریکای شمالی را ندارند - حتی آسیب‌پذیرتر هستند. آن‌ها در حال مقابله با تعداد فزاینده‌ای از موارد ورود پهپادها به حریم هوایی ناتو و تلاش‌های روسیه برای انجام حملات هستند. به گفته دو دیپلمات ناتو و دو مقام دفاعی اروپایی، پایگاه‌های سراسر این ائتلاف در تیررس موشک‌های بالستیک تهران قرار دارند و این مسئله باعث نگرانی مقامات درباره اقدامات تلافی‌جویانه احتمالی ایران در آینده شده است. 

پنتاگون و ناتو به درخواست‌ها برای اظهار نظر در این باره پاسخی ندادند. 

ترامپ درباره تصمیم برای جابه‌جایی بمب‌افکن‌ها ادعا کرد: تهدیدهایی وجود داشت و ما به جای وسوسه کردن دشمن، آن‌ها را گرفتار و شکست خواهیم داد. اما چرا باید آن‌ها را آنجا نگه می‌داشتیم؟ بنابراین کمی آن‌ها را جابه‌جا کردیم. 

گسترش فناوری‌های نسبتاً ارزان‌قیمتی که با قطعات موجود در بازار ساخته می‌شوند  مانند پهپادهای شاهد یا دستگاه‌های مجهز به هوش مصنوعی - پنتاگون را وادار کرده است تا در مورد چگونگی خرید و توسعه سریع‌تر سلاح‌های ضدپهپاد و سامانه‌های رهگیری موشک تجدید نظر کند. 

حتی شرکت‌های دفاعی نوآور و جدید نیز هنوز ثابت نکرده‌اند که می‌توانند این تجهیزات را در مقیاسی وسیع برای مقابله با تهدید موجود تولید کنند. 

استیسی پتی‌جان، مدیر برنامه دفاعی در اندیشکده غیرحزبی «مرکز امنیت جدید آمریکا»، می‌گوید: شاید تصمیم بگیرید برخی پایگاه‌ها را مقاوم‌سازی کنید و نیروی کمتری در آن‌ها مستقر سازید، یا اینکه بخواهید یک «پایگاه-دژ» با سامانه‌های پدافند هوایی مضاعف و تأسیسات زیرزمینی ایجاد کنید. پرسش‌های دشواری وجود دارد که باید به آن‌ها پاسخ داد: کجا باید حضور داشته باشید؟ چرا؟ با چه نوع نیروهایی؟ و با چه تناوبی؟

فرماندهان نظامی همچنان در حال بررسی این موضوع هستند که آیا پایگاه بحرین را بازسازی کنند یا خیر، و در صورت تصمیم به بازسازی، چگونه آن را تقویت نمایند. حملات مداوم موشک‌های بالستیک و پهپادها طی چند هفته، به مرکز فرماندهی، پایانه‌های ماهواره‌ای و انبارهای تدارکاتی این پایگاه آسیب رسانده است. برخی از نیروها ناچار به انتقال به مقر فرماندهی مرکزی در تمپای فلوریدا شدند و به دلیل تداوم تهدید ایران، امکان بازگشت ندارند. گروهی دیگر از نیروها که در پایگاه قطر مستقر بودند نیز از زمان آغاز حملات، فعالیت خود را از پایگاه هوایی «شاو» در کارولینای جنوبی ادامه می‌دهند. 

این مقام آمریکایی گفت: باید از خود پرسید: آیا برای بازسازی این مکان سرمایه‌گذاری کلانی انجام دهیم یا رویکرد دیگری در پیش بگیریم؟ گمان نمی‌کنم در حال حاضر اطلاعات کافی برای پاسخ دادن به این پرسش داشته باشیم. 

ارتش ایالات متحده - با در اختیار داشتن ناوهای هواپیمابر هسته‌ای، بمب‌افکن‌های دوربرد و هواپیماهای سوخت‌رسان هوایی -همچنان قادر است در هر نقطه‌ای از جهان که بخواهد عملیات انجام دهد. اما بدون امکان سوخت‌گیری در پایگاه بحرین، عملاً امکان حضور آن کشتی‌های قدرتمند در خلیج فارس سلب می‌شود؛ چرا که آن‌ها مجبور خواهند بود تدارکات و سوخت مورد نیاز خود را از پایگاه «دیه‌گو گارسیا» در اقیانوس هند - که در فاصله ۲۰۰۰ مایلی قرار دارد - تأمین کنند. همچنین سایر مناطق، از جمله مرکز تدارکاتی نیروی زمینی در کویت و مرکز فرماندهی «العدید» در قطر، به دلیل کاهش ذخایر پدافند هوایی و فقدان سازه‌های مقاوم‌سازی‌شده، به‌طور فزاینده‌ای آسیب‌پذیر شده‌اند. 

حتی کاخ سفید در دوران ترامپ نیز این فشار را احساس کرده است. دولت با هدف پیشگیری از هرگونه تهدید احتمالی ایران علیه هواپیمای ریاست‌جمهوری، عملیاتی پنهانی و پیچیده را ترتیب داد تا ترامپ را بی‌سروصدا از هواپیمای جدید «ایر فورس وان» (Air Force One) به هواپیمای دیگری از ناوگان هوایی آمریکا منتقل کند؛ این انتقال با استفاده از یک کامیون حمل غذا و تدارکات هواپیما انجام شد. 

خطر پهپادهای کوچک و تجاری در اروپا به‌شدت احساس می‌شود. دولت آلمان اخیراً روسیه را مسئول ماجرای پهپاد حامل مواد منفجره در باند فرودگاه لایپزیگ دانسته است و سایر اعضای این ائتلاف نیز از ورود تسلیحات روسی به حریم هوایی خود خبر داده‌اند. 

نخست‌وزیر بلغارستان روز گذشته اعلام کرد که دو کشتی تجاری در دریای سیاه هدف حمله پهپادی قرار گرفته‌اند؛ رویدادی که نخستین حمله به شناورها در منطقه انحصاری اقتصادی این کشورِ عضو ناتو محسوب می‌شود. هنوز مشخص نیست که این پهپادها از کجا آمده‌اند، اما تا ۱۰ نفر از خدمه یکی از کشتی‌ها که غرق شده است، همچنان مفقود هستند. 

یک مقام دفاعی دیگر اروپایی گفت: اگر این تهدید واقعاً جدی بوده و دارایی‌های مورد نظر از ارزش بسیار بالایی برخوردار باشند، [این اقدام] واکنشی افراطی محسوب نمی‌شود.