آلمان چگونه به جبهه دوم رویارویی با روسیه تبدیل شد؟
هشدار مهم رئیس دستگاه اطلاعاتی آلمان
هشدار رئیس اطلاعات خارجی آلمان درباره تهدید مستقیم روسیه، نشان‌دهنده افزایش نگرانی برلین از گسترش «جنگ سایه» شامل جاسوسی، خرابکاری و حملات سایبری است. حمایت آلمان از اوکراین و تقویت توان دفاعی این کشور، تنش با مسکو را افزایش داده است. با این حال، خطر اصلی در شرایط کنونی لزوماً آغاز جنگ عمدی نیست، بلکه وقوع حادثه‌ای ناخواسته است که بتواند تقابل غیرمستقیم را به درگیری گسترده‌تر تبدیل کند.
فرارو- هشدار اخیر رئیس دستگاه اطلاعات خارجی آلمان درباره خطر کشیده‌شدن این کشور به یک درگیری مستقیم با روسیه، بار دیگر سطح تنش میان برلین و مسکو را در کانون توجه قرار داده است.
به گزارش فرارو، مقام‌های امنیتی آلمان می‌گویند روسیه در حال تشدید «جنگ سایه» علیه این کشور است؛ جنگی که در آن جاسوسی، خرابکاری، حملات سایبری و عملیات پنهانی جایگزین رویارویی نظامی کلاسیک شده‌اند. با این حال، پرسش اصلی این است که آیا این روند می‌تواند در نهایت به یک درگیری مستقیم میان روسیه و یکی از مهم‌ترین اعضای ناتو منجر شود یا همچنان در سطح تقابل غیرمستقیم باقی خواهد ماند.
هشدار آلمان درباره تهدید روسیه
رئیس دستگاه اطلاعات خارجی آلمان در جلسه‌ای با کمیته اطلاعات پارلمان این کشور، روسیه را تنها کشوری دانسته که در شرایط کنونی تهدیدی «مستقیم، جامع و ملموس» برای آلمان ایجاد می‌کند. اهمیت این اظهارات زمانی بیشتر می‌شود که هم‌زمان چند نهاد اطلاعاتی و امنیتی آلمان درباره افزایش خطر اقدامات خصمانه و ضرورت آمادگی بیشتر هشدار داده‌اند.
بر اساس این ارزیابی، فضای میان صلح و جنگ در اروپا در حال محدودتر شدن است. آلمان مدعی است که روسیه به جای ورود به یک جنگ متعارف با ناتو، از مجموعه‌ای از ابزارهای غیرمستقیم برای فشار بر کشورهای اروپایی استفاده می‌کند. مسکو اما این اتهامات را رد کرده و اتهام دست داشتن در چنین اقداماتی را نمی‌پذیرد. بنابراین، آنچه در حال حاضر بیش از هر چیز قابل مشاهده است، افزایش نگرانی امنیتی در برلین و تغییر سطح آمادگی این کشور در برابر روسیه است.
«جنگ سایه»؛ میدان جدید تقابل روسیه و اروپا
تفاوت اصلی میان جنگ کلاسیک و جنگ سایه در این است که در جنگ متعارف، خطوط درگیری مشخص هستند، اما در تقابل پنهان، تشخیص زمان عبور از رقابت امنیتی به اقدام جنگی بسیار دشوار است. یک حمله سایبری علیه زیرساخت‌های حیاتی، عملیات خرابکارانه علیه مراکز صنعتی یا فعالیت‌های اطلاعاتی می‌تواند بدون شلیک حتی یک گلوله، هزینه‌های قابل توجهی ایجاد کند. در عین حال، انتساب چنین اقداماتی نیز همیشه آسان نیست و همین مسئله امکان واکنش اشتباه را افزایش می‌دهد.
نگرانی آلمان دقیقاً از همین نقطه ناشی می‌شود. هرچه دامنه اقدامات پنهانی افزایش پیدا کند، احتمال آنکه یک حادثه امنیتی از کنترل خارج شود و به اقدام متقابل منجر شود، بیشتر خواهد شد.
چرا برلین بیش از گذشته نگران مسکو است؟
یکی از عوامل اصلی تشدید اختلافات، نقش فزاینده آلمان در حمایت از اوکراین است. برلین حمایت نظامی از کی‌یف را بخشی از تلاش برای دفاع از امنیت اروپا و ایجاد بازدارندگی در برابر روسیه می‌داند. در مقابل، مسکو این حمایت را نشانه مشارکت مستقیم یا غیرمستقیم آلمان در جنگ تلقی می‌کند. با این حال، در روایت مطرح‌شده از سوی طرف روسی، میان مردم آلمان و سیاست‌های دولت این کشور تفاوت گذاشته می‌شود و انتقاد اصلی متوجه ساختار سیاسی و امنیتی برلین است.
همین تفاوت برداشت، یکی از خطرناک‌ترین ابعاد وضعیت فعلی است. آنچه آلمان «بازدارندگی» می‌نامد، ممکن است از نگاه روسیه اقدامی خصمانه تلقی شود؛ و اقدامی که روسیه آن را بخشی از دفاع از منافع خود می‌داند، از نگاه اروپا ممکن است نشانه تشدید تهدید باشد.
یکی از فرضیه‌های مطرح در بحث‌های امنیتی اروپا این است که مسکو ممکن است در حال ارزیابی میزان تحمل کشورهای اروپایی و خطوط قرمز ناتو باشد. در چنین سناریویی، هدف الزاماً آغاز جنگ نیست؛ بلکه می‌تواند سنجش واکنش طرف مقابل و بررسی میزان آمادگی سیاسی و نظامی آن باشد.
این مسئله برای آلمان اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا این کشور در سال‌های اخیر در حال افزایش ظرفیت‌های دفاعی خود بوده است. مقام‌های برلین نیز تأکید دارند که تقویت ارتش و توان بازدارندگی به معنای تصمیم برای ورود به جنگ نیست، بلکه هدف آن جلوگیری از جنگ و افزایش هزینه هرگونه اقدام احتمالی علیه اروپا است.
با این حال، افزایش متقابل توان نظامی می‌تواند یک چرخه امنیتی ایجاد کند؛ به این معنا که هر طرف اقدامات دفاعی طرف مقابل را تهدید تلقی کند و برای پاسخ به آن، اقدامات بیشتری انجام دهد.
خطر اصلی؛ یک حادثه غیرقابل‌کنترل
در شرایط فعلی، احتمال وقوع یک جنگ مستقیم میان روسیه و آلمان همچنان سناریویی بسیار پرهزینه و خطرناک است. چنین درگیری‌ای نمی‌تواند صرفاً یک جنگ دوجانبه باقی بماند و به دلیل عضویت آلمان در ناتو، احتمال گسترش بحران به سطح گسترده‌تر وجود خواهد داشت. به همین دلیل، مهم‌ترین نگرانی امنیتی شاید نه تصمیم آگاهانه دو طرف برای آغاز جنگ، بلکه وقوع یک حادثه ناخواسته باشد.
یک عملیات خرابکارانه، حمله سایبری، حادثه نظامی یا برداشت اشتباه از رفتار طرف مقابل می‌تواند واکنش‌هایی ایجاد کند که کنترل آنها دشوار باشد. از این منظر، هشدار دستگاه‌های اطلاعاتی آلمان را نباید الزاماً به معنای پیش‌بینی وقوع جنگ در آینده نزدیک دانست. این هشدار بیش از هر چیز نشان‌دهنده نگرانی درباره کاهش فاصله میان «رقابت» و «درگیری» است.
دیپلماسی هنوز از بین نرفته است
با وجود افزایش تنش، کانال‌های دیپلماتیک میان روسیه و کشورهای اروپایی به‌طور کامل بسته نشده‌اند. حتی مقام‌های آلمانی نیز همچنان از ضرورت گفت‌وگو سخن می‌گویند، هرچند اختلافات بر سر جنگ اوکراین بسیار عمیق شده است. مشکل اصلی این است که هم‌زمان با ادامه تماس‌های دیپلماتیک، روند نظامی و امنیتی نیز در حال گسترش است. اگر این دو مسیر از یکدیگر فاصله بیشتری بگیرند، امکان مدیریت بحران دشوارتر خواهد شد.
در نهایت، تحولات اخیر بیشتر از آنکه نشانه آغاز یک جنگ مستقیم میان برلین و مسکو باشد، بیانگر ورود روابط دو طرف به مرحله‌ای خطرناک از تقابل امنیتی، اطلاعاتی و غیرمستقیم است. آینده این تقابل به میزان زیادی به توان دو طرف برای حفظ خطوط ارتباطی و جلوگیری از تبدیل حوادث پراکنده به بحران‌های بزرگ‌تر بستگی دارد.
اگر «جنگ سایه» همچنان گسترش پیدا کند و هر اقدام طرف مقابل به‌عنوان مقدمه حمله بعدی تفسیر شود، فضای میان صلح و جنگ روزبه‌روز کوچک‌تر خواهد شد؛ و در چنین شرایطی، حتی یک حادثه محدود نیز می‌تواند پیامدهایی بسیار فراتر از محاسبات اولیه طرفین داشته باشد.
