برنده نوبل فیزیک ۲۰۲۶ مشخص شد
فرانسیس هالزن ۸۲ساله برنده نوبل فیزیک ۲۰۲۶ شد.
فرارو- فرانسیس هالزن، فیزیکدان ذرات بلژیکی-آمریکایی، جایزه نوبل فیزیک سال ۲۰۲۶ را به پاس تلاش‌هایش در ایجاد رصدخانه‌ای برای آشکارسازی برخی از گریزان‌ترین ذرات کیهان - یعنی نوترینوهای پرانرژی - و همچنین کوشش برای کشف چگونگی پیدایش آن‌ها، از آن خود کرد.
به گزارش فرارو به نقل از رویترز، هالزنِ ۸۲ساله دریافت که می‌توان از یخ‌های قطب جنوب برای ردیابی نوترینوها استفاده کرد؛ ذراتی که گاه به دلیل عبور بی‌رد و نشان از زمین و بدن انسان — و تعامل بسیار نادرشان با ماده — با عنوان «ذرات شبح‌وار» شناخته می‌شوند.
اوا اولسون، از آکادمی سلطنتی علوم سوئد، در یک کنفرانس مطبوعاتی گفت: «این پیام‌رسان‌ها اطلاعاتی از کیهان می‌آورند. آن‌ها دریچه‌ای به سوی کهکشان‌های دوردست می‌گشایند و درباره فرآیندهای انفجار ستارگان به ما می‌گویند.»
تقدیر از هالزن به خاطر شناسایی «پیام‌رسان‌هایی از کیهان»
آکادمی اعلام کرد که برهمکنش‌های نوترینو که توسط رصدخانه IceCube در قطب جنوب جمع‌آوری شده‌اند، اطلاعاتی در مورد چگونگی ایجاد نوترینوهای پرانرژی ارائه می‌دهند و حتی ممکن است پدیده‌های ناشناخته قبلی را آشکار کنند.
در سال ۲۰۱۴، مجله اسمیتسونیان مستقر در ایالات متحده، هنگام اهدای یکی از جوایز نبوغ خود به هالزن، او را «مرد نوترینویی» لقب داد و او را به خاطر «آزمایش شگفت‌انگیزی که آغاز عصر جدیدی در نجوم را نوید می‌دهد» تحسین کرد.
حتی یک داستان مصور (کمیک) درباره زندگی او منتشر شد با عنوان: «چگونه تلاش یک فیزیکدان برای کاوش کیهان در قطب جنوب اوج گرفت».
رصدخانه‌ای در دل یخ‌های قطب جنوب
این آشکارساز ذرات در حجمی به وسعت یک کیلومتر مکعب از یخ‌های بکر قطب جنوب — که تا عمق ۲۵۰۰ متری زیر سطح زمین امتداد دارد و در نزدیکی ایستگاه قطب جنوب «آموندسن-اسکات» واقع شده — تعبیه شده است.
این رصدخانه به دنبال نوترینوهای پرانرژی و تقریباً بدون جرم است، به این امید که مسیر آن‌ها را تا سرچشمه‌هایشان، یعنی ستارگان در حال انفجار، فوران‌های پرتو گاما و پدیده‌های عظیم کیهانی شامل سیاه‌چاله‌ها و ستاره‌های نوترونی، ردیابی کند. انتظار می‌رود که این دستگاه بتواند روزانه حدود یک مورد از آن‌ها را ثبت کند.
ایده شکار نوترینوها از سال ۱۹۸۸
هالزن نخستین بار در سال ۱۹۸۸ در قطب جنوب ایده خود را برای شکار نوترینوها مطرح کرد؛ ذراتی که برخلاف سایر ذرات، انرژی از دست نمی‌دهند و تغییر مسیر نمی‌دهند. او توانست دیگران را با پروژه‌ای همراه کند که سرانجام در سال ۲۰۱۱ تکمیل شد.
هالزن در یک کنفرانس مطبوعاتی که به صورت تلفنی برگزار شد، گفت: «باید تأکید کنم که چقدر خوش‌شانس بودم؛ زیرا وقتی این پروژه را آغاز کردیم، همه متوجه بودند که شاید ایده خوبی باشد، اما افراد بسیار کمی — از جمله خود من — فکر می‌کردند که واقعاً عملی شود.»
نوترینوها؛ ذراتی که مسیرشان به منبع اشاره می‌کند
نوترینوها از نظر الکتریکی خنثی هستند و حتی قوی‌ترین میدان‌های مغناطیسی نیز بر آن‌ها تأثیری نمی‌گذارد؛ این بدان معناست که برخلاف امواج الکترومغناطیسی (مانند نور مرئی)، مسیری که آن‌ها از آن می‌آیند مستقیماً به منبعشان اشاره دارد.
این رصدخانه که در دل یخ‌ها جای گرفته، توانسته است مشخص کند که نوترینوهای پرانرژی هم از درون کهکشان ما و هم از فواصل بسیار دور و خارج از آن سرچشمه می‌گیرند؛ امری که موجب آغاز جستجویی میان‌ستاره‌ای برای یافتن اجرام و فرآیندهایی شده است که این ذرات را پدید می‌آورند.
هالزن: بخش اصلی نجوم هنوز در راه است
هالزن، استاد دانشگاه ویسکانسین-مدیسون در ایالات متحده، اظهار داشت که هنوز نوبت بهره‌برداری از ثمرات اصلی اکتشافات او فرا نرسیده است و برای بیان دقیقِ آنچه می‌توان از طریق روش او درباره کیهان آموخت، هنوز زود است.
او گفت: «هیجان واقعی در این است که هنوز نمی‌توانم به آن پرسش پاسخ دهم. این تازه مقدمه‌ای بر این علم است و بخش اصلیِ نجوم آن هنوز در راه است.»
برندگان؛ از اینشتین تا بور و خانواده کوری
برندگان جایزه نوبل فیزیک توسط آکادمی سلطنتی علوم سوئد انتخاب می‌شوند و جایزه‌ای به ارزش کل ۱۲ میلیون کرون سوئد (۱.۲ میلیون دلار) دریافت می‌کنند؛ مبلغی که در صورت تعدد برندگان، میان آن‌ها تقسیم می‌شود.
جوایز نوبل بر اساس وصیت‌نامه آلفرد نوبل، مخترع و کارآفرین سوئدی، پایه‌گذاری شد؛ کسی که بخشی از ثروتش را از راه اختراع دینامیت به دست آورده بود.
فیزیک جایگاه برجسته‌ای در وصیت‌نامه نوبل داشت و این جایزه همچنان یکی از عالی‌ترین افتخارات در این رشته علمی محسوب می‌شود. طی دهه‌های متمادی، این جایزه به کشف‌هایی تعلق گرفته است که درک بشر از جهان هستی را به‌طور بنیادین دگرگون کرده‌اند.
در میان برندگان پیشین، نام‌های بسیار برجسته‌ای در دنیای علم به چشم می‌خورد؛ از جمله آلبرت اینشتین، ماری و پیر کوری، ماکس پلانک و نیلز بور که دستاوردهایشان به پی‌ریزی مبانی فیزیک مدرن کمک کرد.
جایزه فیزیک سال گذشته به سه دانشمند مستقر در ایالات متحده — جان کلارک، میشل دوووره و جان مارتینیس — اهدا شد. این جایزه به پاس آزمایش‌هایی بود که اصول فیزیک کوانتوم را در عمل به اثبات رساندند؛ پژوهشی که انتظار می‌رود به پیشرفت نسل آینده رایانش و سایر فناوری‌های دیجیتال کمک کند.
مراسم اهدای مدال‌های نوبل در استکهلم
مدال‌های نوبل توسط کارل شانزدهم گوستاف، پادشاه سوئد، در مراسمی که ۱۰ دسامبر (سالگرد درگذشت آلفرد نوبل) در استکهلم برگزار می‌شود، اهدا می‌گردند. پس از مراسم اهدای جوایز، ضیافت باشکوهی در تالار شهرداری استکهلم برپا می‌شود.
جایزه صلح نوبل — تنها جایزه‌ای که در سوئد اهدا نمی‌شود — به‌طور جداگانه در اسلو اعطا می‌گردد.
