سئول بین واشنگتن و تهران: نه قدرت «نه» گفتن، نه تحمل «بله» گفتن
تحلیلگران معتقدند سئول در تنش با ایران، به دنبال «خودداری هوشمندانه» و مانور در این فضای باریک است، زیرا به خوبی میداند که هزینه هرگونه ماجراجویی، پرداخت از جیب اقتصاد و امنیت ملی خودش خواهد بود.
رئیسجمهور کره جنوبی پس از بررسی های طولانی اعلام کرد کشورش هیچ نیروی نظامی یا تجهیزات نظامیای را که موجب ورود سئول به جنگ مرتبط با درگیری ایران شود، به خاورمیانه اعزام نخواهد کرد؛ با این حال، دولت کره جنوبی در حال بررسی افزایش نقش خود در تأمین امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز است.
روابط ایران و جمهوری کره با سابقهای بیش از شش دهه، در سالهای اخیر به یکی از پیچیدهترین و پرتنشترین مقاطع خود رسیده است. سئول که خود را بین فشار واشنگتن و واکنش تهران گرفتار میبیند، باید تصمیمی بگیرد که میتواند آینده روابط دو کشور و حتی امنیت انرژی خود را برای سالها تعیین کند.
مقدمه
روابط دیپلماتیک ایران و کره جنوبی از سال ۱۹۶۲ میلادی آغاز شد و در طول زمان همواره بر پایه احترام متقابل و همکاری اقتصادی گسترده شکل گرفته بود. کره جنوبی یکی از خریداران سنتی نفت ایران بود و تهران نیز اهمیت ویژهای برای روابط دوستانه با سئول قائل بوده است. اما این ارتباط پس از خروج یکجانبه آمریکا از برجام در سال ۲۰۱۸، به چالشی جدی تبدیل شد. از سپتامبر ۲۰۱۹، دو بانک کرهای (ووری و IBK) به درخواست واشنگتن، حدود ۷ میلیارد دلار از پول حاصل از فروش نفت ایران را بلوکه کردند. این مبلغ بیش از چهار سال در کره جنوبی مسدود ماند و حتی در دوران همهگیری کرونا، ایران نتوانست از آن برای خرید دارو و واکسن استفاده کند. نه تنها هیچ سودی به این دارایی تعلق نگرفت، بلکه به دلیل کاهش ارزش وون در برابر دلار، حدود یک میلیارد دلار از ارزش آن کاسته شد. این ماجرا، نمونهای روشن از عدم استقلال سیاست خارجی کره در برابر آمریکا بود.
فشار مضاعف واشنگتن برای اعزام نیرو
از ابتدای شهریور ماه، رسانههای کرهای از احتمال اعزام نیرو به تنگه هرمز خبر دادهاند. اخیرا نیز رویترز گزارش کرده یک تیم ارزیابی کرهای به امارات متحده عربی فرستاده شده است. گزارشها حاکی از آن است که کاخ آبی (دفتر ریاستجمهوری کره جنوبی) به شدت از سوی واشنگتن تحت فشار قرار دارد. دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در اظهاراتی تهدیدآمیز گفته که کشورهایی که در تأمین امنیت تنگه هرمز به آمریکا کمک نکنند، باید هزینه آن را بپردازند. این فشارها در حالی است که به گفته ناظران، نوعی رابطه «ارباب-رعیتی» بین سیاست خارجی دو کشور وجود دارد و سئول هنوز توانایی گفتن یک «نه» محکم به ترامپ را ندارد.
هشدار صریح تهران
سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، اسماعیل بقائی، پیش از این هشدار داده است که هرگونه حضور نظامی یا مشارکت در عملیاتها در خلیج فارس و تنگه هرمز به منظور حمایت از تجاوزات آمریکا علیه ایران، «عواقب وخیمی» برای کره جنوبی به همراه خواهد داشت. این هشدار در حالی صادر میشود که مقامات کرهای بارها اظهار کردهاند که در حال بررسی این موضوع هستند و به نوعی بین ایران و آمریکا گیر افتادهاند؛ از سویی توانایی نه گفتن به ترامپ را ندارند و از سوی دیگر از واکنش ایران در هراس هستند. حتی بنا به گزارش رسانههای کرهای، جلسه شورای امنیت ملی این کشور در نیمه شهریور به نتیجه نرسید و تصمیمگیری به بعد از سفر وزیر خارجه کره به واشنگتن موکول شده است.
اقتصاد کره؛ گروگان تنش در خلیج فارس
اما تنش بیشتر با تهران به هیچ عنوان به نفع سئول نخواهد بود. بسته شدن تنگه هرمز، ضربهای سیستماتیک به اقتصاد کره جنوبی وارد کرده است. این کشور به عنوان چهارمین واردکننده بزرگ نفت در جهان، حدود ۷۰٪ نفت خام و 15٪ گاز طبیعی مایع (LNG) خود را از غرب آسیا تأمین میکند. رویترز گزارش کرده ۹۵٪ از این محمولههای نفتی باید از تنگه هرمز عبور کنند. پالایشگاههای کره برای فرآوری نفت سنگین خلیج فارس طراحی شدهاند و حدود ۳۵٪ از مواد اولیه کلیدی پتروشیمی (نفتا) از این مسیر تأمین میشود که با اختلال مواجه شده است. همچنین این کشور حدود ۶۵٪ گاز هلیوم مورد نیاز خود برای تولید نیمهرساناها را از قطر وارد میکرد که در حال حاضر با چالش مواجه شده و با توقف تولید در قطر، قیمت هلیوم بیش از ۴۰٪ افزایش یافته است. صنعت نیمهرسانا، ستون فقرات اقتصاد کره است و هر اختلال در زنجیره تأمین آن، ضربهای جبرانناپذیر به همراه دارد. شاخص بورس سئول که تنها در چند روز حدود۲۰٪ سقوط کرد و چند صد میلیارد دلار از ارزش بازار از بین رفت، از دیگر تبعات ایجاد تنش در خلیج فارس است. به عبارت دیگر، طبق تجربه قبلی، به محض ایجاد یک درگیری جدید در خلیج فارس، بورسهای شرق آسیا به ویژه کره جنوبی یک «سقوط آزاد» را تجربه خواهند کرد. افت ارزش واحد پول کره (وون) نیز از دیگر تبعات ایجاد تنش بیشتر در خلیج فارس بوده که تاکنون رخ داده و در صورت یک درگیری جدید تشدید خواهد شد. تورم افسارگسیخته، گرانی سوخت و کمبود کالاهای اساسی، فشار مضاعفی بر مردم کره وارد کرده است.
جمعبندی
به نظر میرسد نتیجه سفر وزیر خارجه کره جنوبی به واشنگتن، نقش مهمی در جهتگیری نهایی این کشور ایفا خواهد کرد. ایجاد اختلال در تنگه هرمز به طور مستقیم انرژی، صنعت و بازارهای مالی کره را هدف گرفته است و قطعاً هر اقدام علیه ایران این تبعات را تشدید خواهد کرد. تحلیلگران معتقدند سئول در تنش با ایران، به دنبال «خودداری هوشمندانه» و مانور در این فضای باریک است، زیرا به خوبی میداند که هزینه هرگونه ماجراجویی، پرداخت از جیب اقتصاد و امنیت ملی خودش خواهد بود. سئول بهتر است به جای تقابل، راه همکاری با تهران را در پیش بگیرد و از تشدید تنشها و بازی در زمین آمریکا خودداری کند. با همراهی با تهران، کشتیهای این کشور احتمالاً توانایی عبور از تنگه هرمز را خواهند داشت. در غیر این صورت، کره جنوبی نه تنها از مزایای همکاری با ایران محروم خواهد ماند، بلکه باید هزینههای سنگین یک تقابل ناخواسته را نیز بپردازد و حتی ممکن است پس از پایان جنگ و برقراری عبور و مرور از تنگه هرمز نیز محدودیتهایی برای عبور کشتی و محصولات کرهای ایجاد شود.
