هشدار اردوغان: فعال کردن گسل‌های قومی و فرقه‌ای، ایران و کل منطقه ما را به بی‌ثباتی می کشاند

فرارو- رجب طیب اردوغان در پاسخ به پرسشی درباره اهداف اصلی خود برای حضور در مجمع عمومی سازمان ملل متحد، اظهار داشت که جهان در حال گذار از تحولات عمیقی است. 

به گزارش فرارو به نقل از نیوزویک، اردوغان با اشاره به اینکه جنگ روسیه و اوکراین در شمال ترکیه جریان دارد و هم‌زمان درگیری‌هایی نیز در جنوب و شرق در حال وقوع است، گفت: «این درگیری‌ها مستقیماً بر امنیت، اقتصاد و ثبات منطقه ما تأثیر می‌گذارند. در چنین شرایطی، مسئولیت جمعی جامعه جهانی آن است که به جای محدود کردن فضای دیپلماسی، آن را گسترش دهد. اولویت ترکیه در مجمع عمومی، جلوگیری از گسترش درگیری‌ها به سایر مناطق، باز نگه داشتن کانال‌های دیپلماتیک و کمک به بازگرداندن طرفین به میز مذاکره است. ترکیه کشوری است که از جنگ روسیه و اوکراین گرفته تا تنش‌ها در خاورمیانه، توانایی حفظ گفتگو با تمامی طرف‌های درگیر و پیشگامی برای برقراری صلح را دارد.» 

وی در گفتگو با خبرگزاری نیوزویک، با بیان اینکه مرکز ثقل جهان در حال تغییر است، گفت: «هم‌زمان با ظهور مراکز جدید قدرت، کشورهای بیشتری خواهان جایگاه واقعی خود در فرآیندهای تصمیم‌گیری جهانی هستند. سازمان ملل متحد نباید از این تحول عقب بماند. ما معتقدیم که شورای امنیت باید از نمایندگیِ فراگیرتر، کارآمدیِ بیشتر و پاسخگوییِ بالاتری برخوردار شود. برای ایجاد نظامی بین‌المللی که در آن اراده مجمع عمومی بازتابی قوی‌تر در فرآیندهای تصمیم‌گیری داشته باشد و مسئولیت‌ها عادلانه‌تر تقسیم شوند، دیگر نمی‌توان اصلاحات را به تعویق انداخت.» 

در ادامه به ابهامات فراوان، به‌ویژه پیرامون مناقشه میان آمریکا و اسرائیل با ایران که طبیعتاً هم‌مرز با ترکیه است اشاره شدو اردوغان تأکید کرد که باید از اقداماتی که موجب تشدید بیشتر تنش‌ها می‌شود پرهیز کرد و طرفین را برای انجام مذاکرات گرد هم آورد. 

«ما به دنبال تقویت ثبات پایدار در منطقه خود هستیم» 

اردوغان همچنین درباره «توافق‌نامه دفاعی مشترک مکه» که با پاکستان و عربستان سعودی امضا شده، به عنوان اقدامی برای «تقویت بازدارندگی منطقه‌ای در برابر ایران و اسرائیل، مستقل از تضمین‌های امنیتی ایالات متحده»، گفت: «درست نیست که توافق‌نامه دفاعی مشترک مکه را به عنوان اتحادی علیه ایران، اسرائیل یا هر کشور ثالث دیگری تلقی کنیم. این توافق‌نامه، تجلی مسئولیت مشترک ما برای ساختن آینده‌ای امن‌تر، صلح‌آمیز و مرفه است.» 

وی همچنینی اظهار کرد: «ما به دنبال تقویت امنیت، ارتقای بازدارندگی و تحکیم ثبات پایدار در منطقه خود هستیم. این توافق بر پایه حق دفاع مشروع و مطابق با ماده ۵۱ منشور سازمان ملل متحد استوار است. بر اساس این توافق، حمله مسلحانه به هر یک از این سه کشور، به منزله حمله به تمامی طرف‌ها تلقی خواهد شد. ماهیت واکنشِ مقتضی، بر اساس درخواست و نیازهای کشوری که مورد حمله قرار گرفته، تعیین می‌شود. چنین حمایتی می‌تواند در قالب کمک‌های اطلاعاتی، لجستیکی یا تأمین مهمات باشد. همچنین بسته به ابعاد تهدید، امکان در نظر گرفتن حمایت‌های نظامی پیشرفته‌تر نیز وجود دارد. سازوکارهای سیاسی و نظامی ذی‌ربط، از طریق رایزنی و هماهنگی، در مورد نحوه ارائه این حمایت‌ها تصمیم‌گیری خواهند کرد. از این رو، در مقطع کنونی، تصور سناریوی واکنش نظامی خودکار برای هر حادثه‌ای که ممکن است در عراق، یمن یا هر جای دیگر رخ دهد، صحیح نخواهد بود.» 

«من روابط ترکیه و آمریکا را از دریچه یک کشور ثالث تعریف نمی‌کنم» 

اردوغان گفت: «من روابط ترکیه و آمریکا را از دریچه یک کشور ثالث تعریف نمی‌کنم. طرف مقابل ما در واشنگتن، دولت ایالات متحده است. هر زمان که مسئله‌ای برای گفتگو با رئیس‌جمهور ترامپ وجود داشته باشد، مستقیماً با او صحبت می‌کنیم.» 

اردوغان همچنین با تأکید بر اهمیت تمامیت ارضی سوریه گفت: «ما خواهان حفظ حاکمیت، تمامیت ارضی و وحدت ملی سوریه هستیم. بهبود وضعیت این کشور، تقویت نهادهای دولتی آن و ارتقای توانمندی‌اش برای مبارزه با تروریسم، به نفع کل منطقه ماست. ما حملات اسرائیل علیه سوریه را نیز در همین چارچوب ارزیابی می‌کنیم؛ بدین معنا که حملات اسرائیل، با نادیده گرفتن حقوق بین‌الملل و قواعد تثبیت‌شده، آشکارا حاکمیت سوریه را تضعیف کرده و برقراری ثبات در منطقه را دشوارتر می‌سازد.» با این حال، ثبات در سوریه به صلح و توسعه در سراسر منطقه ما، از جمله در اسرائیل، کمک خواهد کرد. 

اردوغان افزود: «ترکیه هر رابطه دوجانبه‌ای را به چشم تهدیدی علیه خود نمی‌بیند. با این حال، ما هرگونه اقدامی را که امنیت ملی، حقوق قانونی و منافعمان را به خطر بیندازد، به‌دقت زیر نظر داریم. ترکیه از جایگاه و نفوذی قوی در ناتو برخوردار است. به‌جای بحث درباره پیامدهای احتمالی یک رویارویی نظامی برای این ائتلاف، عاقلانه‌تر آن است که بر دیپلماسی تمرکز کنیم تا از بروز چنین احتمالی جلوگیری شود. مسیر دستیابی به امنیت پایدار در منطقه ما، در گروِ معماری امنیتی است که بر پایه روابط متحدانه و مشارکت‌های منطقه‌ای بنا شده باشد؛ معماری‌ای که با رویکردی ۳۶۰ درجه نسبت به امنیت شکل گرفته، تنش‌ها را کاهش دهد، بازدارندگی را تقویت کند، از ذهنیت «محاصره متقابل» فراتر رود و بر پایه حقوق بین‌الملل استوار باشد. »

اردوغان همچنین تأکید کرد که تحقق «ترکیه‌ای عاری از تروریسم» هدفی راهبردی برای کشور است که فراتر از ملاحظات زمانی صرف قرار دارد. وی افزود: «در همین راستا، ما تصمیم پ‌ک‌ک (PKK) مبنی بر انحلال خود و زمین گذاشتن سلاح‌ها را نقطه عطفی مهم می‌دانیم. با این حال، آنچه اهمیت حیاتی دارد، اجرای کامل این تصمیمات در میدان عمل است. تمامی عناصر این سازمان باید سلاح‌های خود را زمین بگذارند، ساختار غیرقانونی آن برچیده شود و این فرایند توسط نهادهای ذی‌ربط دولت ما راستی‌آزمایی و تأیید گردد. ما تحولات سوریه را نیز با همین رویکرد دنبال می‌کنیم. ادغام تمامی عناصر مسلح در آنجا ذیل ساختار دولت مرکزی، برای تقویت حاکمیت، تمامیت ارضی و انسجام اجتماعی سوریه امری ضروری است. ما از پیشبرد این فرایند بر پایه شهروندی برابر و استقرار نظمی حمایت می‌کنیم که در آن همه سوری‌ها، از جمله کردها، بتوانند از امنیت، آزادی و رفاه بیشتری برخوردار شوند. هرچه وحدت سوریه مستحکم‌تر شود، امنیت منطقه ما نیز تقویت خواهد شد.» 

او ادامه داد: «ما همچنین تلاش‌های پ‌ک‌ک/پژاک (PKK/PJAK) برای سوءاستفاده از وضعیت ناشی از تحولات ایران را به دقت زیر نظر داریم. مردم ایران باید مسائل داخلی کشورشان را بدون دخالت خارجی حل‌وفصل کنند. دامن زدن به گسل‌های قومی و فرقه‌ای، ایران و کل منطقه ما را به ورطه بی‌ثباتی طولانی‌مدت می‌کشاند؛ نباید اجازه چنین کاری داده شود.» 

«معیار ترکیه هویت قومی نیست؛ بلکه تروریسم، خشونت و تهدید علیه امنیت ملی ماست.» 

اردوغان تاکید کرد: «کردها برادران و خواهران ما هستند. ما هزار سال است که دوشادوش یکدیگر زندگی کرده‌ایم و در شادی‌های هم سهیم بوده‌ایم. همان‌طور که همیشه می‌گویم، کردها، عرب‌ها و ترک‌ها پیوندی ناگسستنی با یکدیگر دارند. ما صلح، امنیت و رفاه برادران و خواهران کرد خود را از دستورکارهای سازمان‌های تروریستی یا قدرت‌های خارجی جدا می‌دانیم. معیار ترکیه هویت قومی نیست؛ بلکه تروریسم، خشونت و تهدید علیه امنیت ملی ماست. ما معتقدیم که هیچ گروهی در منطقه ما نباید ابزار جنگ‌های نیابتی کشورهای دیگر قرار گیرد.» 

«ترکیه آماده است تا برای بازگرداندن طرفین به میز مذاکره نقش‌آفرینی کند.» 

در پی اشاره به جنگ روسیه و اوکراین و طرح این پرسش که «آیا شما به عنوان فرمانده کل دومین ارتش بزرگ ناتو و همچنین رهبری که ارتباط خود را با رئیس‌جمهور پوتین حفظ کرده است، نگران احتمال تشدید تنش‌ها و وقوع درگیری گسترده‌تر در اروپا هستید؟ و آیا ترکیه همچنان می‌تواند در میانجی‌گری برای صلح نقش ایفا کند؟»، اردوغان تأکید کرد که آن‌ها خطر گسترش جنگ روسیه و اوکراین به منطقه‌ای وسیع‌تر را نادیده نمی‌گیرند. 

وی با اشاره به اینکه اتهامات مربوط به خرابکاری و اقدامات ترکیبی (هیبریدی) در اروپا نیز نگرانی‌ها را درباره فضای امنیتی کنونی افزایش داده است، افزود: «در این روند، ضروری است که با خویشتن‌داری عمل کنیم، اتهامات را بر اساس شواهد متقن ارزیابی نماییم و از اقداماتی که ممکن است تنش‌ها را بیش از پیش تشدید کند، بپرهیزیم. اولویت ترکیه جلوگیری از تبدیل شدن این جنگ به درگیری‌ای است که پای کشورهای دیگر را نیز به میان بکشد.» 

 اردوغان تأکید کرد که موضع ترکیه در قبال جنگ روسیه و اوکراین طی بیش از چهار سال گذشته تغییری نکرده است و در ادامه افزود:  «مذاکرات استانبول، ابتکار غلات دریای سیاه و تبادل اسرا، دستاوردهای ملموسِ توانایی ما در تعامل با هر دو طرف هستند. ترکیه متحدی قدرتمند در ناتو است؛ با این حال، ما قادریم ارتباط مستقیم خود را هم با رئیس‌جمهور پوتین و هم با رهبری اوکراین حفظ کنیم. من هیچ‌گونه تناقضی در این امر نمی‌بینم. برای میانجی‌گری، باید بتوانید با هر دو طرفِ یک مناقشه گفتگو کنید. در آخرین دیدار خود با رئیس‌جمهور پوتین در بیشکک نیز به صراحت اعلام کردم که ترکیه آماده است تا سهم خود را برای کمک به دستیابی به صلح ایفا کند. 

«ما تحمیل انتخاب میان «غرب یا شرق» به ترکیه را درست نمی‌دانیم»

اردوغان در پاسخ به این پرسش که «با تغییر روندهای ژئوپلیتیک، ما شاهد طلوع جهانی به‌طور فزاینده چندقطبی با مراکز قدرت جدید هستیم؛ برنامه شما برای هدایت ترکیه در این دوران نوظهور، مدیریت روابط میان قدرت‌های غربی و شرقی (از جمله چین) و تضمین نقشی باثبات و تأثیرگذار برای کشورتان در منطقه و فراتر از آن چیست؟» اظهار داشت: «ما تحمیل انتخاب میان «غرب یا شرق» به ترکیه را درست نمی‌دانیم. »

اردوغان با یادآوری میزبانی اجلاس ناتو در آنکارا گفت: «هم‌زمان با تحکیم جایگاه قدرتمند خود در ناتو، در حال تعمیق همکاری‌هایمان در «سازمان کشورهای ترک» و ایفای نقشی فعال در «سازمان همکاری اسلامی» هستیم. همچنین در حال گسترش روابط خود با «سازمان همکاری شانگهای»که شریک گفت‌وگوی آن هستی و ارتقای نقش خود در گروه ۲۰ (G۲۰)، گروه دی-۸ (D-8) و دیگر بسترهای چندجانبه می‌باشیم. اخیراً نیز سطح همکاری‌هایمان با «آسه‌آن» (ASEAN) را به جایگاه «شریک گفت‌وگو» ارتقا داده‌ایم. »

علاوه بر این، ما با بهره‌گیری از سازوکارهای جدید همکاری مبتنی بر اصل «مالکیت منطقه‌ای» (مسئولیت‌پذیری کشورهای منطقه)، در حال توسعه روابط خود با سایر کشورها هستیم و هم‌زمان ثبات و رفاه را در منطقه ترویج و امنیت جمعی و توان بازدارندگی خود را تقویت می‌کنیم. در همین راستا، «توافق‌نامه دفاعی مشترک مکه» یکی از جدیدترین و برجسته‌ترین نمونه‌های این چشم‌انداز است که با همکاری کشورهای منطقه در حال اجرای آن هستیم. 

«موقعیت منحصربه‌فرد ترکیه طبیعتاً نیازمند سیاستی خارجی چندبعدی و چندجانبه است.» 

اردوغان ضمن تأکید بر تمایل به توسعه تجارت، سرمایه‌گذاری و ارتباطات با چین، اظهار داشت: «در همین راستا، ترکیه برای «کریدور میانی شرق-غربِ فراخزری» که آسیا را به اروپا متصل کرده و نقشی فزاینده در لجستیک و تجارت جهانی ایفا می‌کند اهمیت بسیاری قائل است و از ابتکاراتی همچون TRIPP که هم چشم‌اندازی راهبردی برای منطقه ارائه می‌دهند و هم موجب تقویت بیشترِ کریدور میانی می‌شوند، حمایت می‌کند. هم‌زمان، ما در حال همکاری با عراق برای اجرای «پروژه جاده توسعه» هستیم؛ پروژه‌ای که خلیج فارس را به ترکیه و از طریق ترکیه به اروپا متصل خواهد کرد. همچنین، چشم‌انداز جدیدی را برای ایجاد ارتباطات ریلی و جاده‌ای با سوریه، اردن و عربستان سعودی مطرح کرده‌ایم.»