دانشمندان هشدار میدهند
فشار بر حیات زمین در حال افزایش است: نقض ۷ مرز از ۹ مرز سیارهای و راههای تغییر مسیر
اکنون، تنها مرزهای سیارهای که انسانها از آنها عبور نکردهاند، تخریب لایه اوزون استراتوسفر - نازک شدن لایه محافظ زمین - و بارگذاری آئروسل جوی یا آلودگی هوا است - که نشانههایی از بهبود در دهه گذشته نشان دادهاند.
فشار بر سیستمهای حیاتی پشتیبانی از حیات زمین در حال افزایش است، زیرا دانشمندان هشدار میدهند که هفت مرز سیارهای که قبلاً نقض شدهاند، همچنان رو به وخامت هستند.
به گزارش فرارو به نقل از گاردین، آخرین بررسی سلامت سیارهای، که توسط بیش از ۶۰ دانشمند نوشته شده و توسط موسسه تحقیقات تأثیر آب و هوا (PIK) پوتسدام تهیه شده است، پس از ۱۲ ماه گرمای بیسابقه اقیانوسها، سیلها، آتشسوزیهای جنگلی و گرمای شدید که سال ۲۰۲۶ را تعریف کردهاند، منتشر میشود.
این بررسی نشان داد که هر هفت مرز سیارهای نقض شده اکنون در بالاترین سطح تجاوز ثبت شده خود قرار دارند - اما میگوید ما «دانش، ظرفیت و راهحل» برای تغییر مسیر را داریم.
بوریس ساکشفسکی، دانشمند مؤسسه PIK و نویسنده اصلی این گزارش، میگوید: «تشخیص وضعیت، صریح و بدون ابهام است.»
فشار بر تمام آن دسته از «مرزهای سیارهای» که هماکنون از محدوده ایمنِ عملکرد خارج شدهاند، رو به افزایش است. این بدان معناست که خطر بروز تغییرات گسترده، پایدار و احتمالاً غیرقابلبازگشت افزایش مییابد، در حالی که حاشیه خطای ما برای مقابله با این مشکلات رو به کاهش است.
۹ مرز سیارهای کدامند؟
ابتکار علمی «مرزهای سیارهای» (Planetary Boundaries Science) که در سال ۲۰۲۳ آغاز شد، با هدف پر کردن شکافهای حیاتی در درک ما از سیستمهای پشتیبان حیاتِ زمین شکل گرفته است.
این طرح نه مرز را تعریف کرده است که باید در محدودههای ایمن باقی بمانند تا بشریت «در امان» و جهان طبیعی «تابآور» بماند. دانشمندان دهههاست که برای پایش وضعیت سیاره، این مرزها را زیر نظر دارند.
هفت مرزِ نقضشده عبارتاند از: تغییر اقلیم (تغییر بلندمدت در دما و الگوهای آبوهوایی زمین)، تغییر در یکپارچگی زیستکره (سلامت، عملکرد و تابآوری کلیِ سامانهی حیات در زمین)، تغییر در سامانههای اراضی (ناشی از فعالیتهای انسانی مانند کشاورزی)، تغییر در منابع آب شیرین، دگرگونی در جریانهای بیوژئوشیمیایی، ورود موجودیتهای نوظهور (مانند میکروپلاستیکها) و اسیدیشدن اقیانوسها.
مورد اخیر سال گذشته نقض شد، پس از آنکه دانشمندان دریافتند pH سطح اقیانوس از آغاز دوران صنعتی حدود ۰.۱ واحد کاهش یافته است، که معادل افزایش ۳۰ تا ۴۰ درصدی اسیدیته است.
اکنون، تنها مرزهای سیارهای که انسانها از آنها عبور نکردهاند، تخریب لایه اوزون استراتوسفر (نازک شدن لایه محافظ زمین) و بارگذاری آئروسل جوی (آلودگی هوا) است - که نشانههایی از بهبود در دهه گذشته نشان دادهاند.
با این حال، دانشمندان هشدار میدهند که پیشرفت جهانی ممکن است سطوح آئروسل ناامن را که در برخی مناطق وجود دارد، «برملا کند».
ما راهحلهایی برای تغییر مسیر داریم
این گزارش، چاهکهای طبیعی کربن، مانند اقیانوسها، جنگلها و زمینهای باتلاقی را برای دستیابی به انتشار خالص صفر ضروری میداند.
پوشش گیاهی و خاک سهم قابل توجهی از انتشار دی اکسید کربن ناشی از انسان را جذب میکنند، اما آب و هوای شدید مکرر - که با تغییرات اقلیمی محتملتر شده است - در حال تخریب این سیستمها است. در برخی مناطق، اکوسیستمها در واقع از محل انباشت کربن به منبع کربن تبدیل شدهاند، به این معنی که اکنون CO2 بیشتری نسبت به جذب آن تولید میکنند.
ساکشفسکی هشدار میدهد که سیاره ما اکنون در معرض خطر از دست دادن «ظرفیت تعدیلکنندگی خود در برابر فشارهای فزایندهای» است که ما بر آن تحمیل میکنیم؛ او استدلال میکند که ممکن است ما تابآوریِ مخازن کربنِ خشکی را بیش از حد برآورد کرده باشیم.
یوهان راکستروم، مدیر مؤسسه PIK و از نویسندگان این گزارش، میگوید: ما فرصت و زمان کافی در اختیار نداریم، اما دانش، ظرفیت و راهکارهای لازم برای تغییر مسیر را دارا هستیم.
تسریع اقدامات برای بازگشت به محدوده ایمن فعالیت در تمامی «مرزهای سیارهای»، برای حفاظت از جان و معیشت انسانها و تحقق وعده رفاه مشترک در آینده، امری حیاتی است.»
تحقیقات جدید و برجستهی جایزهی ارثشات و دانشگاه اکستر اخیراً ۵۱ راهکار را آشکار کرده است که میتوانند «تغییرات سریع و دگرگونکننده» را برای ترمیم سیاره در پنج سال آینده ایجاد کنند.
از بین این ۵۱ راهکار، پنج خوشهی اولویتدار - یا «ارثشات» - شناسایی شدند.
این راهکارها عبارتند از کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی با گذار به انرژی پاک، کاهش سوختهای جامد برای پختوپز، حفاظت از اقیانوسها و جلوگیری از جنگلزدایی.
پروفسور تیم لنتون، رئیس بخش تغییرات اقلیمی و علوم سیستم زمین در دانشگاه اکستر، میگوید: «برای جبران آسیب به اکوسیستمهایمان قبل از اینکه خیلی دیر شود، باید نقاط عطف مثبتی را باز کنیم که در آنها پیشرفت به خودی خود ایجاد میشود، هزینهها با افزایش مقیاس کاهش مییابند و بازیابی به صورت خودجوش انجام میشود.»
بر اساس گزارشها، از خانوارهای بریتانیایی خواسته شده است تا برای مواقع اضطراری، اقلام ضروری را ذخیره کنند.
قرار است یک پویش اطلاعرسانی عمومی جدید، مردم را تشویق کند تا برای شرایطی همچون آبوهوای بسیار نامساعد، حملات سایبری و اقدامات خصمانه دولتهای دیگر آماده شوند.
هدف این پویش ملیِ تابآوری، آگاهسازی مردم درباره اقداماتی است که میتوانند برای حفظ ایمنی خود در جریان بحرانهایی انجام دهند که ممکن است منجر به قطع برق یا آب و یا تعطیلی اجباری فروشگاهها شود.
دولت قصد دارد با کمک به مردم برای مدیریت شرایط در جریان یک فاجعه ملی، امکان اختصاص منابع به آسیبپذیرترین اقشار جامعه را فراهم کند.
از مردم خواسته میشود چه اقلامی را ذخیره کنند؟
کنسرو غذا و آبمعدنی از جمله اقلام ضروری هستند که ممکن است دولت از مردم بخواهد آنها را ذخیره کنند.
آنجلا ایگل، وزیر محیط زیست، پس از پیشبینی کارشناسان هواشناسی مبنی بر وقوع شدیدترین پدیده «النینو» در ۱۰۰۰ سال اخیر، بر اهمیت نگهداری ذخایر و مایحتاج ضروری در خانه تأکید کرد.
ایگل با اشاره به زمستانهای پربارانتر و تابستانهای خشکتری که پدیده «النینو» به همراه خواهد داشت، گفت: اگر مقداری مواد غذایی ذخیره داشته باشید که بتواند تا پیش از رسیدن نیروهای امدادی نیازتان را تأمین کند، وضعیت بسیار بهتری نسبت به زمانی خواهید داشت که چنین ذخیرهای ندارید. بنابراین، بخشی از ماجرا به همین نوع آمادگی برای افزایش تابآوری مربوط میشود.
پیشتر، یک منبع آگاه به روزنامه «فایننشال تایمز» گفته بود: توصیههایی عملی درباره اقداماتی که میتوان برای افزایش تابآوری در سطح خانوار انجام داد – مانند نگهداری مقداری آبمعدنی و کنسرو – ارائه خواهد شد. این توصیهها مبتنی بر عقل سلیم است، نه ایجاد هراس و وحشت.
دولت نگران چه تهدیدهایی است؟
دولت «اندی برنهام» در پی تهدیدهای روسیه، بر موضوع تابآوری ملی تمرکز کرده است. دولت همچنین به دلیل موجهای گرمای بیسابقهای که بریتانیا در تابستان امسال تجربه کرد و منجر به خشکسالی و وقوع آتشسوزیهای متعدد در سراسر کشور شد، ابراز نگرانی کرده است.
به گزارش فایننشال تایمز، دولت در حال تسریع روند تدوین «کتاب جنگ» (دستورالعملی برای دفاع از کشور در برابر تهدیدهای خارجی) و همچنین تدارک کمپینی در شبکههای اجتماعی است که توصیههایی را برای کمک به مردم جهت مقابله با پیامدهای شرایط آبوهوایی شدید ارائه میدهد.
ماه گذشته، فهرست ملی ریسکهای بریتانیا نیز بهروزرسانی شد و خطر مداخله در روند دموکراتیک این کشور به آن افزوده گردید.
فهرست ملی ریسکها، ارزیابی دولت از مهمترین خطراتی است که بریتانیا با آنها روبروست.
این فهرست ابزاری برای برنامهریزی است که به متخصصان کمک میکند تا برای مقابله با خطرات آماده شوند و هدف آن پیشبینی وقایع آینده نیست.
با این حال، این تغییر در شرایطی صورت میگیرد که دولت ولادیمیر پوتین هشدار داده است در صورتی که از تأسیسات بریتانیا در اوکراین برای پشتیبانی از حملات دوربرد علیه روسیه استفاده شود، این تأسیسات «اهداف مشروع» تلقی خواهند شد.
وزارت امور خارجه روسیه، «دانای دولاکیا»، معاون سفیر بریتانیا در مسکو را احضار کرد تا مراتب اعتراض خود را نسبت به حمایت بریتانیا از اوکراین در جنگی که چهار سال پیش با تهاجم آقای پوتین آغاز شد، ابراز دارد.
به این دیپلمات ارشد هشدار داده شد که روسیه ممکن است در واکنش به این اقدامات، دست به «اقدامات تلافیجویانه» بزند.
در بیانیهای که توسط وزارت امور خارجه روسیه منتشر شد، آمده است که در خصوص ارسال پهپادها و سایر سامانههای تسلیحاتی برای نیروهای ولودیمیر زلنسکی در اوکراین، «اعتراض شدیدی» به خانم دولاکیا ابلاغ شده است.
روزنامه «ایندیپندنت» همچنین گزارش داد که پهپادهای غیرمجاز تقریباً هر روز پایگاههای نظامی بریتانیا را هدف قرار میدهند و این کشور را در برابر تهدیدات فزاینده از سوی روسیه و ایران آسیبپذیر میسازند.
بر اساس دادههای بهدستآمده از طریق قوانین آزادی اطلاعات، در بازه زمانی منتهی به اوت ۲۰۲۶، حدود ۳۴۰ مورد حادثه امنیتی مرتبط با پهپادها در تأسیسات وزارت دفاع یا در نزدیکی آنها گزارش شده است. در سال ۲۰۲۵، در مجموع ۲۵۰ مورد حادثه ثبت شد که دو برابرِ ۱۲۶ موردِ ثبتشده در سال پیش از آن بود.
چرا موجهای گرما نگرانکننده هستند؟
تحلیلگران هشدار دادهاند که گرمای شدید و خشکسالیهای مداوم، بریتانیا را با خطر مواجهه با «بدترین بحران امنیت غذایی در دهههای اخیر» روبرو کرده است.
به گفته تحلیلگران بانک سرمایهگذاری «شور کپیتال» (Shore Capital)، پیامدهای زنجیرهایِ پنج موج گرمای پیاپی و شرایط خشکِ طولانیمدت میتواند محصولات کشاورزان را از بین ببرد؛ امری که منجر به کمبود مواد غذایی در اواخر سال جاری و افزایش وابستگی به واردات خارجی خواهد شد.
اتحادیه ملی کشاورزان (NFU) هشدار داد که این وضعیت «بهطور فزایندهای نگرانکننده» است و دامدارانِ بخش لبنیات هماکنون به دلیل توقف رشد علوفه، ناچار به استفاده از ذخایر خوراک زمستانی شدهاند.
